«Ońtústik oblystarda halyq tyǵyz ornalasqan. Sondyqtan jumys tabý qıyn». Osyndaı pikirdi sońǵy kezderi jıi estip júrmiz. «Soltústik oblystarda jumys ta, jaǵdaı da bar. Ońtústiktegi halyqty soltústik oblystarǵa qonystandyrý kerek». Osyndaı oı aıtyp jatqandar da bar. Negizi Úkimettiń ustanǵan saıasaty osyndaı. Bul taqyrypty «Egemen Qazaqstan» gazeti birneshe ret kótergen edi. Biraq, búgingi áńgime arqaýy bul jaıly emes.
Másele mynada: ońtústikte de, soltústikte de jumys oryndary bar, biraq qajetti mamandar joq bolyp shyqty. Dálelimiz bar. Ońtústik Qazaqstan oblysynda «Amankeldi» JShS jumys isteıdi. Alǵashynda egin sharýashylyǵymen aınalysqan seriktestik keıingi jyldary júzim, alma, basqa da jemis túrlerin ósirýdi myqtap qolǵa aldy. О́nimderine suranys ta joǵary. Tipti, Qazaqstandy bylaı qoıǵanda, Aýǵanstan, Tájikstan, О́zbekstan, Iran jáne basqa shet memleketterge ónimderin eksportqa shyǵara bastady. Onyń ishinde astyq ta bar. Astanada Ońtústik Qazaqstan oblysynyń kúnderi ótken kezde korporasııanyń alma-júzimi kórmege qoıylyp, astanalyqtar men elorda qonaqtary erekshe iltıpat bildirgen bolatyn. Almatynyń aportyn qaıta qalpyna keltirýge qam-qareket jasalyp jatqan shaqta korporasııa baǵbandary úlken is tyndyryp úlgerdi. Dámi til úıiretin alma suryptaryna jurt joǵary baǵa berip jatyr. Kezinde solaqaı saıasattyń saldarynan Ońtústik Qazaqstan oblysyndaǵy júzimdik alqaptar jappaı shabylyp, typ-tıpyl bolǵan edi. Osy olqylyqtyń orny tolyp kele jatqandaı. Adam aǵzasyna qajetti dárýmenderge baı ónim Qytaıdyń dámi joq júzimderin saýda sórelerinen yǵystyra bastady. Sóıtsek, tabysty sharýashylyqta problema da joq emes kórinedi. Sonyń biri – kadr máselesi. – Qazir aýyl sharýashylyǵynyń ósip-órkendeýi mamandarǵa tikeleı baılanysty. О́ıtkeni, keshegi keńestik kezeńnen qalmaı kele jatqan eski sarynmen jumys isteýge bolmaıdy, óndiriske jańa tehnologııalar ene bastady. Qazaqsha aıtqanda, jańa tehnologııanyń búge-shigesin biletin bilgir mamandar aýadaı qajet qazir, – deıdi korporasııa basshysy N.Quralov. Ońtústik Qazaqstanda agronomdar daıarlaıtyn qaptaǵan oqý oryndary bar emes pe? Tapsyrys berseńizder, túlekterin jumysqa jiberedi ǵoı, dep suradyq biz. – Sizge ótirik, maǵan shyn, bul máseleni zerttep kórdik. Sóıtsek, oqý oryndarynda agronom mamandyǵy boıynsha oqyp jatqan jastardyń 80 paıyzy qyzdar bolyp shyqty. Olar aýylǵa kelip, agronom bolýǵa qulyqty deısiz be? Bar shyǵar bir-ekeýi, biraq, bári birdeı aýylǵa agronomdyqqa kelmesi anyq. Sondyqtan, bul máseleni tıisti mekemeler jan-jaqty saraptap, nátıjeli jumys jasaǵanyn qalar edik, – dedi kásipker. Pavlodar oblysynyń ákimi Bolat Baqaýov sharýashylyqtardy aralaǵan kezde eń aldymen «Mamandar jetkilikti me?» dep suraıtyn kórinedi. О́ıtkeni, óndirispen birge aýyl sharýashylyǵy da qatar damyp jatqan oblystyń eldi mekenderinde bilikti mamandar tapshylyǵy baıqala bastaǵan. Sebebi, olardyń basym bóligi zeınet jasyna jetken, jastar qalaǵa qaraı oıysqan. Jermen jumys isteıtin mamandar az. Onyń ústine Pavlodar oblysy Reseıdiń oblystarymen shektes. Keńsharlar tarap, jumyssyzdyq beleń alǵan qysyltaıań ýaqytta kóptegen otbasy kórshiles memleketke qonys aýdarǵan edi. Reseı – olardyń tarıhı otany. Qonys aýdarǵandardyń kóbi bilikti mamandar bolatyn. Qazir Qazaqstannyń aýyl sharýashylyǵy da damyp keledi. Endi jumyla jumys isteıtin mamandar kerek. Bir ǵana mysal. Pavlodar oblysyndaǵy Ekibastuz qalasynyń qasynda «EMPK» jaýapkershiligi shekteýli seriktestiginiń fermerlik sharýashylyǵy bar. Osy eldi mekendi qıynshylyq qyspaqqa alǵan kezde Reseı Federasııasynyń Volgograd oblysyna 10 otbasy kóship ketken. Olardyń arasynda agronomdar, zootehnıkter, mehanızatorlar bar. Qazir oblystardaǵy áleýmettik salaǵa jaýapty departamentter nemese basqarmalar buqaralyq aqparat quraldary arqyly bos jumys oryndary jaıly jıi-jıi málimet berip jatady. Onyń ishinde aýyl sharýashylyǵy salasyna qajetti mamandarǵa da suranys kóp. Osynyń ózi-aq atalmysh máseleniń kún tártibinde ótkir turǵanyn bildiredi.
Ǵalym Omarhan,
«Egemen Qazaqstan»