«Adam balasy – sheksiz zerdeniń ǵana emes, ǵajaıyp sezimniń ıesi. Týǵan jer – árkimniń shyr etip jerge túsken, baýyrynda eńbektep, qaz basqan qasıetti mekeni, talaı jannyń ómir-baqı turatyn ólkesi. Ony qaıda júrse de júreginiń túbinde áldılep ótpeıtin jan balasy bolmaıdy», dep jazypty Elbasy «Egemen Qazaqstan» gazetinde jaryq kórgen «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» atty baǵdarlamalyq maqalasynda. Týǵan jerdiń jyryn bir kisideı-aq jyrlaǵan aqyn retinde de, týǵan jerdiń qadirin bir adamdaı-aq sezingen azamat retinde de bul baǵdardaǵy «Týǵan jer» baǵdarlamasy maǵan aıyryqsha áser etti.
«Jaqsynyń bary bilinbeıdi, joǵy bilinedi», deıdi ǵoı, aýyldyń shańyn aspanǵa kóterip, shalǵynyna aýnap ósken qazaq balasy úshin týǵan jerdiń oryny tipti bólek. Aýylyń attam jerde bolsa, aýnap-qýnap qaıtarsyń, alysta, onyń ústine zamana syzyqtarynyń arǵy jaǵynda bolsa qaıtersiń? Ony Jaıyrdy elý jyl jyrlaǵan Járken biledi. Týǵan aýylymnan bozjigit kezimde ketip, qysqa ýaqytta qaıyrylyp bara almaı qatty zaryqqan adammyn. Jaqynyń, týys-týǵanyń janyńdy ańsatpaı tura ma?
«Bergi bette balam bar,
Arǵy bette anam bar
Men balama alańdap,
Anam maǵan alańdar», dep qamyqqan júrekti qaq bólip jyr jazǵan sátter az bolǵan joq. Al, sol týǵan jerińdi ańsap-sýsap barǵanda orynynda joq basa she? Ony da kórdik... Taýdy bylaı alyp tastap, taýdan bıik tam turǵyzǵysh eldiń tehnıkasy týǵan jerińdi kúreı salady eken. Sodan keıin onyń bala júregińde qalǵan elesin qaǵazǵa qashaısyń. «Jaıyr degen Járkenniń eskertkishi» degenim sol emes pe!?
Baqytyńdy barynda baǵalaı alǵanǵa ne jetsin! «Týǵan jer – tuǵyryń» degen. Al, ózińnen keıin san urpaq, ini-qaryndastaryń sol sen túlep ushqan tuǵyrdan qanattanady. Týǵan jerdiń perzenti retinde solarǵa qolushyńdy sozý degen qandaı baqyt, qandaı mereı, shirkin! Minekı, osy turǵydan kelgende Memleket basshysy oıdaǵyny qozǵap, qazaq aýylynyń qasıetin túsinip, ardaqtaýǵa úndeıdi. «Týǵan jer» baǵdarlamasy kóp azamattarǵa sol baqyttyń, sol mereıdiń dámin tatýǵa shaqyryp otyr, shabyttandyryp, múmkindik týǵyzyp otyr. Qoly uzyn, óresi bıik azamattarǵa budan artyq ne kerek?
Osyndaıda aýzy dýaly, aqıyq Muqaǵalıdyń:
«Sen de kettiń,
Men de
kettim,
Ol da ketti aýyldan.
Osynymyz uıat boldy-aý,
uıat boldy-aý, qaýymnan!
Uıat boldy-aý,
Baýyrlar», dep bastalyp kelip:
«Momyn eldiń,
Arqa súıer, Azamaty biz edik,
Jeke-jeke baqyt izdep,
Jeke ómir túzedik,
Jeter endi!..
Týǵan jerdiń topyraǵyna tize búk!», deıtin aǵylyp-tógilgen, basa nusqap, batyra aıtqan ómirsheń óleńi oıǵa oralady. Elbasy aıtqan rýhanı jańǵyrý degenimiz de osy. Aqynda jyrdan artyq ne bolýshy edi, erterekte
jazylǵan:
«Týǵan jerdiń qar-muzy,
Aıazyńmen jýyndyr.
Týǵan jerdiń bal qyzy,
Burymyńmen býyndyr.
Týǵan jerdiń bulaǵy,
Tolqynyńmen at meni,
Týǵan jerdiń jylany,
Shyryldatyp shaq meni.
Týǵan jerdiń sheńgeli,
Tyrna aıamaı betimdi.
Týǵan jerdiń jelderi,
Aýzyma quı ótimdi.
Týǵan jerdiń dońyzy,
Qanjosa ǵyp jaryp ket.
Týǵan jerdiń qońyzy,
Domalatyp alyp ket.
Týǵan jerdiń qasqyry,
Kemir aqyn súıegin.
Týǵan jerdiń tas-qumy,
Seni osylaı súıemin!», deıtin óleń joldaryn eske túsirýdiń de reti osy
jerde kelip turǵandaı.
Ushqan qustaı zymyrap bara jatqan osynaý almaǵaıyp ýaqytta týǵan jer taǵylymyn qaıyra, qaıta eske salǵan, qundylyǵyn qunttaǵan bul baǵdalmaǵa nege qýana ún qospasqa!? Kez kelgen azamat hal-qaderiniń kelgeninshe týǵan jerine qol ushyn beretin bolsa, onyń órkendeýine úles qosatyn bolsa, Elbasy qozǵaǵan baǵdarlamaǵa qosqan eleýli úles bolmaqshy. Endeshe, Elbasy aıtty, endigi sóz – el azamattarynda.
Járken BО́DEShULY,
aqyn, Halyqaralyq Alash syılyǵynyń laýreaty