Jahandy jaqyndastyratyn – jan baılyǵy

Keshe Astanada Shanhaı yntymaqtastyq uıymyna múshe memleketterdiń mádenıet mınıstrleri keńesiniń segizinshi otyrysy ótti. Onda uıymǵa múshe alty eldiń mádenıet mınıstrliginen ókilder qatysyp, órkenıetter sabaqtastyǵyna oraı ótkizilgen mádenı is-sharalarǵa toqtalýmen qatar, mádenı baılanysty nyǵaıtýdyń ádis-amaldaryna qatysty biraz usynys-tilekterimen bólisti. Otyrysty QR Mádenıet mınıstri Muhtar Qul-Muhammed sóz sóılep ashyp, uıymǵa múshe elder arasyndaǵy rýhanı baılanys munan keıin de qarqyndy damı beretinine senim bildirdi. Jıynda Qytaıdyń Mádenıet mınıstri Saı Ý Shanhaı yntymaq­tastyǵyna múshe memleketter ara­syn­daǵy qalyptasqan is-shara­larǵa  qanaǵattanarlyq sezimin bildire kelip, mádenı qarym-qaty­nastardyń «mehanızmderin» munan ármen qaraı jetildire berýimiz kerek degen oı aıtty. Ol sondaı-aq jastardyń betin mádenıetke qaraı burý qajettigine toqtala kelip, mundaı shara Reseımen birigip júrgizgen mádenı jobalarda oń nátıjelerin bere bastaǵanyn tilge tıek etti. Qytaıda – orys, Reseıde qytaı tiliniń jyly jarııalanǵan. Osyndaı bastamalardy basqala­ry­ńyz da qoldaýlaryńyzdy su­raı­myn degen usynysyn da bildirdi. Qyrǵyzstannyń Mádenıet jáne aqparat mınıstrliginiń stats-hat­shysy Muqtaly Bektenálıev máde­nıetaralyq baılanys halyqtar men halyqtardy bir-birimen rýhanı jaǵynan jaqyndastyryp qana qoımaı, bul saladaǵy kóptegen prob­lemalardyń sheshilýine oń yq­palyn tıgizip jatqanyn áńgime­le­se, Reseı Federasııasynyń Má­de­nıet mınıstri Aleksandr Avdeev Qytaı tarapynan usynylǵan má­de­nıet ındýstrııasyn damytý má­selesin qoldaıtyndyǵyn bildire kelip, mádenıet salasy kadrlaryn daıarlaýda áli de birlese atqaratyn is-sharalar kóptigine kóńil aýdart­ty. Tájikstan respýblıkasynyń Mádenıet mınıstri Mırzoshohrýh Asrorı Shanhaı yntymaqtastyq uıymyna múshe elderdiń ejelden bir-birimen aralas-quralas jatqan memleketter ekenin aıtsa, О́zbek­stannyń  Mádenıet jáne sport isteri jónindegi mınıstriniń birinshi orynbasary Bahtııar Saıfýllaev eldiń 20 jyldyq táýelsizdik toıy qarsańynda uıymdastyrylyp otyr­ǵan mádenı sharalar týraly áńgi­meledi. Al Shanhaı yntymaq­tas­tyq uıymy bas hatshysynyń oryn­basary Anvar Nasyrov bolsa barlyq halyqtardyń tarıhy men tamyry saıyp kelgende bir arnaǵa kelip túıisetinin tilge tıek etti. Onyń aıtýynsha, jer betindegi birde-bir el oqshaý ómir súre almaıdy. Jahandy jaqyndas­ty­ratyn mádenı qundylyqtar róli qaı nárseden de basym bolyp qala beredi. Dástúrler alýandyǵy ult pen ulysty bir-birinen alshaq­tat­paıdy, qaıta kerisinshe bul olar­dyń bir-birine qurmetpen qaraýy­na múmkindik beretin qural retinde qymbat. QR Mádenıet mınıstri Muhtar Qul-Muhammed BAQ ókilderine ber­gen suhbatynda keńes otyry­syn­da ortaǵa salynǵan oılardy bir aýyz sózben túıindep berdi: «О́tken jyly Qazaqstan Eýro­padaǵy qaýipsizdik pen yntymaq­tas­tyq uıymyna tóraǵalyq etip, dúnıejúzin tańǵaldyrǵan Astana sammıtin ótkizse, bıyl minekı, álem halqynyń 40 paıyzyn qu­raı­tyn Shanhaı yntymaqtastyq uıy­myna tóraǵalyǵyn bastap ketti.  Endi birneshe aılardan keıin biz búkil dúnıedegi ıslam álemin biriktiretin Islam konferensııasy uıymyna tóraǵalyq etetin bola­myz. Osynyń barlyǵy Elbasy­myz­dyń halyqaralyq deńgeıdegi asa úlken bedeliniń arqasy. Osyǵan oraı Qazaqstan Batysqa da, Shyǵysqa da birdeı tanyldy. Ba­tys jurtshylyǵyna da, ıslam elderine de óziniń dańqyn shyǵardy. Biraz kúnderden keıin Shanhaı yntymaqtastyq uıymyna múshe elderdiń basqosýy Elbasymyz Nur­sultan Nazarbaevtyń tóraǵa­lyq etýimen ótkeli jatyr. Búgingi ótken keńeske keletin bolsaq, Shanhaı yntymaqtastyq uıymy óziniń bıyl 10 jyldyǵyn atap ótedi.  Mádenıet degen sala memlekettik shekara,  til  arasyn­da­ǵy alshaqtyqty araǵa salmaı­tyn,  halyqtar men halyqtardyń, ult pen ulystyń, órkenıettiń ara­syn jalǵastyratyn eń bir ámbebap qural. Sondyqtan  Mádenıet mı­nıstrleriniń kezdesýi aldaǵy bo­la­tyn sammıttiń leıtmotıvi sııaqty dep aıtýǵa bolady. Búgingi oty­rys­ta Shanhaı yntymaqtastyq uıymy­na múshe elderdiń máde­nıe­tiniń jaı-kúıi, mádenı alys-beri­siniń ahýa­ly  jan-jaqty talqy­lan­dy, ke­ńes ózara túsinistik jaǵ­daıynda ótti dep aıtýǵa tolyq senim bar». Otyrysqa sondaı-aq Iran Islam Respýblıkasynyń Má­de­nıet jáne ıslamı baǵdar mınıstri Seıed Hosseını, Moń­ǵolııa­nyń Bilim, mádenıet jáne ǵylym vıse-mınıstri Kýlanda Chýnoı, Belarýs Res­pýblıkasy Máde­nıet mınıstriniń orynbasary Vıktor Kýrash, Ún­distannyń Qa­zaq­standaǵy Tótenshe jáne ókiletti elshisi Ashok Kýmar Shorma men Pákstan Islam Respýblıkasynyń Tótenshe jáne ókiletti elshisi MohammadAhtar Týfaıl qatysty. ShYU múshe memleketterdiń Máde­nıet mınıstrleri dostyq jáne ózara túsinistik jaǵdaıynda uıym sheńberindegi mádenı qarym-qaty­nas­tyń qazirgi jaǵdaıy men pers­pektıvalaryn, materıaldyq emes má­denı muralardy saqtaý sala­syn­daǵy yntymaqtastyq, ulttyq dástúrli mádenıetti damytý jáne ortaq múddelerdi kózdeıtin ózge de máselelerdi talqylady. Taraptar halyqtar arasyndaǵy ózara túsi­nistikti nyǵaıtýǵa, mádenıettiń ár alýandyǵyn saqtaýǵa, ShYU keńis­tiginde ómir súretin halyqtardyń dástúrleri men salttaryn ózara qurmetteýge, olar týraly bilimdi nasıhattaýǵa múmkindik beretin  uıym sheńberindegi kópjaqty jáne ekijaqty baılanystardy odan ári damytýǵa nıetti ekendikterin aıtty. Sondaı-aq, ShYU úndestik jónindegi baıqaýshy jáne áriptes memlekettermen de kóp­jaq­ty mádenı yntymaqtastyqty belsendi damytýdyń da mańyz­dy­lyǵy atalyp ótti. ShYU múshe mem­leketterdiń Mádenıet mı­nıstrleriniń kezekti keńesiniń ót­kiziletin orny men ýaqyty dıp­lomatııalyq arnalar arqyly kelisiletin bolyp sheshildi. Taraptar Qazaqstannyń Mádenıet mınıstrligine kórsetken qonaqjaı­ly­lyǵy men keńesti joǵary deńgeıde uıymdastyrǵany úshin rızashy­lyqtaryn bildirdi. Qarashash TOQSANBAI.