О́z úlesimdi qosýdamyn

О́tken ǵasyrdyń 50-60-jyldary Qytaı­dan kelgen azamattardyń arasynan beldi de bedeldi tulǵalardyń shyq­qany belgili. Osy arada Má­denıet mınıstri Muhtar Qul-Muhammed­tiń 2001 jylǵy Beıjińde ótken Qazaq mádenıeti kúnderinde: «Qaı jerde, qaı qıyrda júrmeńiz­der, sizder bizdiń otandas­tarymyz bolyp eseptelesizder. Sizderdiń ara­laryńyzdan shyqqan kóptegen qandas­tary­myz qazir Qazaq eliniń ádebıeti men máde­nıetin, ǵylymyn kór­keıtýde soqtaly úles qosýda. Táýelsiz Qazaq­stan­nyń búgingi ádebıe­tin osy qazaq dıas­pora­synan shyqqan jazýshy Qabdesh Jumadilovsiz, aqyn Járken Bódeshev­siz, ánshi Maıra Muhamed­qyzynsyz, bıshi Shuǵyla Saparǵalıqyzynsyz kózge elestetý múmkin emes. Sizder bizdiń tyń kúshimizsizder, tynysymyz­syzdar. Sondyqtan da ózderińizdi biz esh ýaqytta da umytpaımyz», degen sózi oıǵa oralyp otyr. Shynynda, táýel­sizdik alǵannan keıingi jyldary sol aldyńǵy tol­qyn­nyń izin basyp, atajurtyna kelgender arasynan da juldyzdaı jarqyrap shyqqan ár salanyń maıtalman mamandary jetip ar­ty­lady. Búgin solardyń bir tobynyń júrek­­jar­dy sózderin jarııalap otyrmyz. Tuńǵysh Prezıdentimiz Nur­sultan Ábishuly Nazarbaev Qa­zaq­stan táýelsizdigin alǵannan keıin shet elde tarydaı sha­shy­lyp júrgen aǵaıyndardy tarıhı otanyna qaıtarý máselesin de qolǵa aldy. Mundaı súıi­nish­ke toly jaqsy jańalyq alys­taǵy bizdiń de qulaǵymyzǵa jetip jatty. 1993 jyly «Dostyq úıiniń» sol kezdegi basshysy Qy­taıǵa barǵan bir saparynda qazaq jastaryn jınap, Pre­zı­denttiń elge shaqyrýynan habardar etti. Kóp ýaqyt ótpeı, Shyń­­jan ýnıversıtetinde oqytý­shy bolyp júrgen joldasym Talǵat Mamyrulyn Qazaqstan Respýb­lı­kasy Ulttyq Ǵylym akade­mııa­sy jumysqa shaqyrdy. Ol kisiniń mamandyǵy ınformatık-fızık. Kelesi jyly men de keldim. Men Úrimshi qalasyndaǵy ǵylym-tehnıka baspasynda redaktor edim. Sóıtip, 1994 jyly alǵashqylardyń biri bolyp atameken topyraǵyn basý baqyty buıyrdy. Toqsanynshy jyldardyń ba­synda týyndaǵan kásipkerlik qa­rapaıym saýdadan bastalǵany bel­­gili. Bul satyny biz de ba­sy­myz­dan ótkizdik. Eńbegimiz janyp, qo­lymyzǵa birshama qor jınaǵan­nan keıin jubaıymyz ekeýmiz keleshekte tııanaqty kásippen aı­na­­lysqandy jón dep sheshtik. 1997 jyly «Merhamıtqyzy» ká­sipornyn quryp, sonyń negizinde 2000 jyldan beri ul­dary­myz Erkebulan men Nur­sultan­nyń esimderinen úılestirilgen «Erke-Nur» kompanııasy jumys istep keledi. Kásiporyn ulttyq kıim jáne ulttyq kıim úlgi­leri­niń negizinde órkenıet talǵa­my­na saı qazirgi zamanǵy kıim tigýmen aınalysady. О́zimizge etene tanys ulttyq kıimderimizdi tigip, saýdaǵa shyǵaryp kele jat­qan jaıymyz bar. Búginde ká­sip­oryn halyqtyń salt-dástúri men qolóner sheberleriniń ejelgi ádisin saqtaı otyryp, erlerge, áıelderge jáne balalarǵa arnalǵan joǵary sapaly kıim úlgilerin, oqýshylar kıimin, so­nymen qatar, ártúrli arnaıy ju­mys kıimderin jáne syı­ká­deler jasaýmen aınalysady. Júzden asa adamdy jumyspen qamtyp, ózindik erekshe baǵyt-baǵdarymen kópshiliktiń yqyla­syna bólenip otyrǵan «Erke-Nur­dyń» taýarlary naryqta úl­ken suranysqa ıe. Árıne, al­ǵash­qy kezde tapsyrys mereı­toı­larǵa shapan tigýmen shektelýshi edi. Keıin zııaly qaýym ókil­deri men belgili óner jul­dyzdarynan bastap, jastar da jańa zaman talabyna saı kıim úlgilerin bizge tikkizetin boldy. Ýaqyt óte kele úlken memlekettik tapsyrystarmen jumys jasaı bastadyq. Osy jyldyń ba­synda ótken dúbirli doda – VII qys­qy Azıada oıyndaryna arnap syıkádeler jasadyq, óner ujym­daryna konserttik kıim­der tiktik. «Erke-Nur» kásipornynyń osyndaı tamasha tabystary Úkimet jaǵynan da eskerilip, kóp­tegen marapattarǵa ıe bol­dy. Otandyq «Shaǵyn kásip­ker­lik­ti damytýǵa qosqan úlesi úshin» jáne «Sapaly taýar ó­n­di­rý­shi» syndy ondaǵan ataqtardy ıelendik. III, II dárejeli «Al­tyn sapa» syılyǵyn da jeńip aldyq. Meniń de atqaryp jatqan azdy-kópti eńbegim eskerilip, «Ata zańnyń 10 jyldyǵy», «Astana­nyń 10 jyldyǵy» jáne «Atameken odaǵy» ulttyq ekonomıkalyq palatasynyń III dárejeli «Atameken» medalin ıelenip, «Eń úzdik kásipker áıel» ataǵyn aldym. Kásiporyn janynan 2004 jyldan beri «Erke-Nur» sán teatry jumys istep keledi. Jyl saıyn jańa kolleksııalarmen tolyǵa túsetin «Erke-Nur» sán teatry el táýelsizdiginiń 15 jyl­dyǵyna Qazaqstan halqy As­samb­leıa­sy delegasııasynyń quramyn­da Germanııa, Belgııa, Gollandııa, Amerıka elderin aralap, qazaq­tyń kıim úlgilerin kórsetip, úl­ken qurmetke ıe bolyp qaıtty. Son­daı-aq, respýblıkalyq jáne ha­lyqaralyq, atap aıtqanda: Qy­taı, Túrkııa, Germanııa, Shvesııa, Reseıde ótken búkilálemdik sán óneri saıystary men fotomodel baıqaýlarynda «Erke-Nurdyń» tańǵajaıyp kıimderi júldeli oryndardy ıelendi. 2007 jyly «Jyl tańdaýy» baı­qaýynyń qorytyndysy boıyn­sha «Eń úzdik sán ortalyǵy» ata­ǵyna ıe bolǵanymyzdy da aıta ketsem deımin. Kásiporynnyń janynan «Er­­ke-Nur» – Sharapat» qoǵam­dyq qorynyń qurylǵanyna az ýaqyt bolsa da qınalǵan jan­nyń janynan tabylyp, jetim­niń basynan sıpap degendeı, ıgi isterimen kópshiliktiń alǵysyna bólenip keledi. Halyqaralyq qazaq-qytaı til akademııasy men kolledjinde oralman jetim já­ne turmysy tómen otbasy­lary­nan shyqqan jıyrmadan astam stýdenttiń tegin bilim alýyna, jataqhanamen qamtylýyna jaǵ­daı jasap otyrmyz. Stýdent­ter­diń Qytaı Halyq Respýb­lıka­synda qytaı tilinen alǵan bilimderin tájirıbemen ushtap qaı­týyna kómek qolyn sozýdamyz. О́zim 1966 jyly 22 aqpanda Qytaı Halyq Respýblıkasynyń Sháýeshek qalasynda dúnıege keldim. Otbasyndaǵy tórt ba­la­nyń úlkenimin. Atalarymyz ala­­sapyran jyldary Semeı óńi­rinen Qytaıǵa qonys aý­da­ryp­ty. Atam Qabyl on saý­sa­ǵynan óneri tamǵan kisi bo­lyp­ty. Ákem Merhamıt Pekın ýnı­ver­sıtetiniń atom-fızıka fakýltetinde alǵash bilim alǵan qazaq­tardyń biri. Ákem týǵan jeri Sháýeshek qalasynda mádenıet salasynda istedi. Ol kisi 1986 jyly eń alǵash Tarbaǵataı aı­maǵynda aıtys uıymdas­tyrý­shysy bolǵan. Minekeı, atadan balaǵa mıras bolyp kele jatqan kıeli óner meni de ózine baýrap keledi. «Kisi elinde sultan bolǵan­sha, óz elińde ultan bol» degen da­na halqymyz. Otanymda eń­bek etip júrgenime ózimdi sheksiz baqytty sanaımyn. Qazaq eliniń bir azamaty retinde shetten kelgen aǵaıyndardyń jaǵdaıy tý­raly tujyrymdama daıyndaǵan edim. Osy joba júzege assa, kóshimizdiń budan ári kólikti bolýyna az da bolsa úlesin qo­sady dep senemin. Búgingi kúni elimizdiń qan­sha­lyqty damyǵanyn, órkende­ge­nin, álemdik deńgeıge jetkenin kórip otyrmyz. Qazaq táýelsiz el boldy degendi estı sala qýanyshtan júregi jarylardaı bolyp, qustaı ushyp jetkender naryq qıynshylyǵyn barsha qazaqstandyqtarmen birge kórdi. Táýelsizdik alǵan 20 jyl ishinde atamekenine oralǵan oralman­dar­dyń sany mıllıonnan asyp, halyq sanynyń kóbeıýine, ult­tyq qundylyqtardyń jan­da­nýy­na, memleket irgesiniń ny­ǵaıýyna ózindik úlesterin qosý­da. Bul Elbasy reformasynyń arqasy. Farıda MERHAMITQYZY, «Erke-Nur» kompanııasynyń prezıdenti, Qazaqstan halqy Assambleıasynyń múshesi.