Orynsyz talap ónim óndirý men kiris kólemin tómendetedi, eńbekaqyny da arttyrýǵa bóget bolady

Kezdeısoq sáıkestik pe, joq ál­de oqıǵanyń yńǵaıy solaı keldi me, «Qarajanbasmunaı» enshiles kom­panııasy qyzmetkerleriniń ereýli «Qaz­MunaıGaz» Barlaý О́n­dirý» AQ top-menedjmenti BAQ ókil­derimen jyl saıynǵy bola­tyn RD OPEN kezdesýi kúnimen sáı­kes keldi. Alaıda kompanııa me­nedjmenti bul qo­laı­syz taqy­ryptan bas tart­qan joq jáne ereýilshilerden tús­ken suraq­tarǵa jaýap bere otyryp, naqty aqparattardy alǵa tartyp, bul jó­nindegi óz kózqarastaryn jetkizdi. Eń aldymen kıkiljiń mánisi týraly. Jergilikti jáne respýblı­kalyq BAQ-tarda baıandalǵan ju­mys­shylar ereýiliniń oqıǵasy myna­daı: ústimizdegi jyldyń 16 mamy­rynan bastap, «Qarajanbasmunaı», «TulparMunaıServıs» jáne «Ar­ǵy­maqTranServıs» kompanııa­lary­nyń 700-den astam (keıbir derek kózderi boıynsha eki myńǵa jýyq) jumysshylary óz jumystaryn toq­ta­typ, ruqsat etilmegen ereýilge shyq­ty. BAQ-tar baıandaýynsha, mu­naı­shylardyń talaby aýyzsha bildirilgen eki talapqa negizdelip otyr: eńbekaqyny úsh ese arttyrý jáne jumysshylardyń pikirinshe, olar­dyń quqyǵyn qorǵamaıtyn kásip­odaq tóraǵasy Erbosyn Qosa­rhanov­ty qyzmetinen bosatý. Ereýil­shi­lerdiń «balamaly» beıresmı lıderi ókildigin kompanııanyń burynǵy qyz­metkeri, zańger Natalıa Sokolova óz qolyna alypty. Árıne, ká­sipodaq tóraǵasyn qyzmetinen alý máselesi kompanııa basshylyǵynyń quzyryna kirmeıdi. Ony kásipodaq uıymynyń jalpy jınalysy sheshedi. Alaıda, ujymdy eki lagerge ból­gen oqıǵanyń bulaısha órbýi jaǵdaıdy odan ári ýshyqtyryp jiberetin túri bar. О́ıtkeni ereýilshiler áli kúnge deıin óz talaptaryn naqty retke keltire almaı otyr. Kelissózge jiberetin ózderiniń senimdi ókiletti ókilderin de belgilegen joq. Osynyń saldarynan kelis­sóz ústelinde bas qosyp, máseleni talqylaý múmkindigi qalyptaspaǵan teke-tires sozylmaly sıpat alýda. Munyń keltiretin zııanyn QMG BО́ ákimshiligi óte jaqsy túsinip otyr. – Qazirgi sátke deıin biz ereýilshilerden resmı retke keltirilgen talaptar toptamasyn áli ala alǵany­myz joq. Qalyptasqan oqıǵany tal­qylaýǵa qatysatyn turaqty adamdar da joq, – deıdi QMG BО́ Korporatıvti damý jáne aktıvterdi basqarý jó­nin­degi bas dırektordyń orynba­sa­ry, «Qarajanbasmunaı» AQ dırektorlar keńesiniń tóraǵasy Asqar Áýbákirov. – Ákimshilik ereýil bas­tal­ǵan alǵashqy saǵattardan bastap-aq quqyqtyq negizdegi salıqaly dıalog júrgizýge, aksıonerler bergen óziniń ókilettilik sheńberinde sheshim qabyldaýǵa ázir bolǵanymen, ereýil­shilerdiń ókiletti ókilderi únemi óz­gerip otyrady. Bul máseleni júıeli talqylaýǵa keri áser etýde. Al biz óz tarapymyzdan kelissóz ústeline oty­ryp kompanııanyń óndiristik qyz­meti, eńbekke aqy tóleý jáne áleý­mettik paket sharttary týraly máseleni tal­qylaýǵa ázirmiz. Biraq, osy rette birden aıtatyn másele – eńbekaqyny úsh ese ósirýge múmkindigimiz joq. Mu­ny kompanııanyń ekonomıkasy kótere almaıdy. Bul bizdi bankrot­tyqqa apa­ra­dy. О́z tarapymyzdan biz adam­dar­ǵa jumysty bulaısha birden toq­ta­typ, jumys oryndaryn tastap ketýge bolmaıtyndyǵyn túsindir­gi­miz keledi. О́ıtkeni munaı óndirý degenimiz, bul – qaı kezde de bolsyn jumysty doǵaryp, esikti jaýyp kete beretin saýda palatkasy emes. Uńǵymalardy toqtatý, konserv­sııaǵa qoıý, sodan keıin olardy qaıta iske qosý, bul bizdiń jalpy bıýdjetimizge úlken shyǵyndar ákeletin jaǵdaı. Sondyqtan jumys­shy­lardyń ákim­shilikke qoıatyn talap­tary men renishteri bolsa, eń aldymen kelissóz ús­te­line otyryp, qalyptasqan proble­ma­ny beıbit jaǵdaıda talqylap baryp, sheshim qabyldaýymyz qajet. Osy úshin de biz adambyz. Al biz óz tarapymyzdan jumysshylarmen dıa­log­ty jalǵastyrýdyń barlyq múm­kindigin jasadyq. Biz zańdylyqtarda qarastyrylǵan barlyq úderisterden óttik, biraq osy maqsatta qurylǵan arbıtrajdyq komıssııanyń jumysyn, onyń ókilettiligine qaramastan, kásip­odaq ókilderi toqtatyp tastady. Osy­ǵan qaraǵanda ázirge kásipodaq uıymy men onyń basshylary jáne «shtattan tys keńesshileri» ózara kelisimge kelmeıinshe, shıelenisti jaǵdaı jalǵasa beretin sekildi. Birneshe kún boıy jalǵasqan ereýil saldarynan «Qara­janbasmunaı» AQ boıynsha óndirý kólemi tómendep ketti. Al óndiristik jospardyń oryndalmaýy tabelde tirkelgeni boıynsha jumysqa shyqpa­ǵan­dyqtyń, ýaqyt joǵaltýdyń esebinen eńbekaqynyń tómendep, syıaqy­nyń tólenbeýine ákeletindigi anyq. Eńbek­aqy­nyń kesiletini – kez kelgen óndiris­ti toqtatý saldarynan týyn­daı­tyn obektıvti jáne qarjylyq nátıje. Osyndaıda óndiristik jaǵdaıdy odan ári ýshyqtyrmaý úshin kompanııa basshylyǵy qandaı sharalar qol­da­nýy múmkin. Onyń jaýaby Klara Setkın men Roza Lıýksembýrg zama­ny­nan beri belgili. Kez kelgen kásip­oryn qaqpasynyń aldynda jumys­syzdar men óziniń burynǵy jumysyn almastyryp, osy kásiporynǵa kelgisi keletin adamdar tur. Olardyń ara­synda biliktiligi jarap turǵandary da az emes. Bizdiń kompanııanyń  máli­metter bazasynda osyndaı adam­dar­dyń, sonyń ishinde bizdiń kompanııada jumys istegisi kelip ótinishterin tap­syrǵan úmitkerlerdiń birneshe júz­degeni tirkelgen. Bul ótinishterdiń birqatary jergilikti turǵyndardan tússe, endi bir bóligi «Qarajan­bas­munaı» AQ-da jumys istegisi keletin osy jaqta júrgen basqa óńirlerdiń turǵyndarynan túsip otyr. – Rasynda da jaǵdaı osylaı. Biraq biz syrttan adam qabyldaǵy­myz kelmeıdi, – deıdi Asqar Áý­bá­kirov bul ıdeıadan birden bas tarta­tyn­dyǵyn sezdirip. – Sondyqtan da ereýilshilerge oılanýǵa ýaqyt beremiz. Ákimshiliktiń atalǵan máseledegi ustanymyn túsindirý úshin ǵana emes, sonymen qatar bul máseleni árbir adam­men jekelep nemese keshendi túr­­de talqylaýǵa da ázirmiz. Sonyń ishinde bul jaǵdaıdan kompanııaǵa da ke­letin, árbir jeke qyzmetkerge de ke­letin zalaldardy naqty esepke sú­ıenip, aıtyp bere alamyz. Osy rette men jumysshylardyń bir bóli­gi qa­zir­diń ózinde jumysqa oral­ǵan­dyǵyn nemese oralýǵa ázirlený ús­tin­de ekendigin jetkizgim keledi. Ju­mys jalǵasa beredi, al biz mundaı adamdar­men ke­lis­sózder úderisin eshbir aıǵaı-shýsyz jumys barysynda júr­gizetin bolamyz. Bul eki jaqqa da paıdaly. Endi oqıǵaǵa zańdyq kózqaras tur­ǵysynan kelip kóreıik. 2011 jyldyń aqpan aıynda «Embimunaıgaz» jáne «О́zenmunaıgaz» óndiristik fılıal­dary­nyń eńbek ujymdarymen ujym­dyq shartqa qol qoıyldy. Onda naqty jazylǵan eńbek etý sharttary, kepildikter, ótemaqylar, áleýmettik paketpen qatar taraptardyń jaýapkershiligi týraly da ereje bar. Bul erejede jaldamaly jumysshynyń óz kelisimin oryndamaǵany jóninde júkte­letin jaýapkershilik zańdyq turǵy­dan emes, moraldyq turǵydan qa­ras­tyrylǵanymen bul jaǵdaı ekinshi jaqtyń da óz jaýapkershiligin laıyqty atqarýyna áser etedi eken. – Ákimshilik osy ujymdyq shartta jazylǵan barlyq mindettemelerdi qatań oryndap otyr. Sonyń ishinde eńbekaqy, syıaqy, koeffı­sıentt­er tóleý, eńbek jaǵdaıyn jaq­sartý, áleýmettik paketter berý jónindegi mindettemelerin de. Eger bul qujat buzylǵan bolsa, kompanııa jumysshylary bizge ózderiniń nara­zylyqtaryn bildirer edi dep oı­laımyn. Biraq bulaı bolǵan joq. Sonyń ishinde qazirgi bizge kóldeneń tartylyp otyrǵan ártúrli ókpe-renishter men talaptar arasynda da ujymdyq sharttyń buzylýy nemese eńbek týraly zańdylyqtyń buzy­lýy týraly eshteńe aıtylǵan joq, – dep atap kórsetti Asqar Áýbákirov. Ruqsat etilmegen ereýilge shyǵý jó­nindegi ákimshilik jaýapkershilik QR Eńbek Kodeksiniń 303-babyna sáı­kes týyndaıdy. Bul bapta qaýipti ón­di­ristik nysan qataryna jatatyn uıym­da ereýilge shyǵý zańsyz bolyp ta­bylatyndyǵy aıtylǵan. «Qara­jan­­ba­s­munaı» AQ kompanııasy da naq osyndaı nysandar qatarynda. Son­dyqtan Túpqaraǵan aýdandyq so­ty 2011 jylǵy 17 mamyrda kompanııa jumysshylarynyń ereýili toq­ta­tyl­syn degen ókim shyǵardy. Biraq ereýil­shilerdiń bir bóligi bul sheshimdi oryndaǵan joq.  Onyń ústine sot 20 mamyrda ereýildi zańsyz dep taýyp, toqtatý jóninde sheshim qa­byl­dady. Bul sheshim de oryndalmaı otyr. Endi kıkiljińniń basty sebebi, jalaqy deńgeıine keleıik: onyń esebin jýrnalısterge deıin birqa­tar memlekettik organdar: Mań­ǵys­taý oblysy boıynsha eńbek jáne áleýmettik qorǵaý departamenti, QR Eńbek jáne áleýmettik qorǵaý mınıstrligi, QR Bas prokýratýrasy jáne Eńbek jáne áleýmettik qorǵaý vıse-mınıstri basqarǵan mekeme­ara­lyq komıssııa júrgizgen. Sonymen qazirgi kúni «Qarajan­basmunaı» AQ-tyń  eń tómengi stav­kasy – aıyna 70 038 teńge, eń joǵar­ǵy stavkasy – 181 822 teńge, jumys­shy mamandyǵyna ortasha eseppen – 125 637 teńge. Túngi ýaqyttaǵy, de­ma­lys jáne mereke kúnderindegi ju­mys úshin tólenetin qosymsha tólem­derdi, ártúrli syıaqylardy qos­qan­da jáne salyqtan keıingi jaǵdaıy boıynsha 251 179 teńge quraıdy. 2007 jyldan bastap jumysshylar eń­bekaqysy 75 paıyz, al birqatar sa­nattar boıynsha 90 paıyzǵa kóte­ril­gen. 2010 jyldyń shildesinen bas­tap QMG BО́ óndiris­tik fılıal­da­ryn­da jalaqy eńbekke aqy tóleý­diń jańa júıesi boıynsha tólene bastady. Eńbekaqy  salalyq 1,8 koeffısıenti eskerile ósti jáne aýmaqtyq (aýdandyq) 1,7 koef­fı­sıenti saqtalynyp qaldy. Osy bo­ıyn­­sha mysalmen aıtqanda, munaı operatory aıyna 220-280 myń teńge alady. Bul reseılik osy mamandyq ıesinikinen edáýir kóp. Kez kelgen adam munaı salasyn­daǵy nemese óz óńirindegi ortasha jalaqynyń qandaı ekenin anyqtap, sony ereýilge shyqqandar talap etip otyrǵandaı úsh esege kóbeıtip kór­sin de, óz betinshe tujyrym jasa­syn. Osyǵan oraı resmı komıssııa «Qarajanbasmunaı» AQ kásipodaǵy men jumysshylarynyń talaptaryn negizsiz degen qorytyndyǵa keldi. Bul qorytyndy 2011 jylǵy 13 ma­myrdaǵy sheshimde tirkeldi. Árıne, kez kelgen jalaqy jetkiliksiz kórinýi múmkin.Biraq ómir ár nársege shynaıy qaraýdy talap etedi. Zarına AMRAEVA. Almaty – Aqtaý – Almaty.