Tarıhı betburys dep bilemiz

Muǵalim biliktiligi – elimizdiń barlyq bilim berý júıesin alǵa bastyryp, ony zaman talabyna saı etip qurýdyń negizgi alǵy­sharty, basty kepili bolyp tabylady. Bilimdi urpaqty, básekege qabiletti mamandardy bilikti muǵalimder, jan-jaqty damyǵan ustazdar ǵana tárbıelep shyǵa alady. Ústimizdegi jyldyń mamyr aıynyń sońynda Úkimet basshysy K.Másimovtiń aldynda Bilim jáne ǵylym mınıstri B.Jumaǵulovtyń «Pedagogıkalyq kadrlar­dyń sapasyn arttyrý» máselesi taqyrybynda jáne Almaty qalasynda ótken «Ǵylym­nyń damýy – elimizdiń bolashaǵy» atty forýmda jasaǵan baıan­damasy búkil pedagogıkalyq qaýymdy eleń etkizdi. Sebebi, atalǵan baıandamalarda qazirgi qoǵamdaǵy muǵalimniń róline jáne pedago­gıkalyq mamandardy daıarlaý isine aıryqsha nazar aýdarylǵan. Onda pedagog kadrlardy daıarlaýdaǵy kemshilikterge naqty taldaý jasap, onyń sebepterin anyqtady. Bilim jáne ǵylym salasynyń keleshekte qarqyndy damýyna baǵyt-baǵdar bergen baǵdarlamanyń bolashaǵy jaıly Semeı memlekettik pedagogıkalyq ınstıtýtynyń professor-oqytýshylar quramy óz oılarymen bólisedi. Álemdik ekonomıkada bilim bas­ty faktor bolyp sanalady. Bilim burynnan qymbat jáne ba­ǵa­ly taýar bolyp esepteledi, al el­diń tu­raqty damýy onyń resýrs­ta­rynyń shamasymen emes, ult­tyq jalpy bilim deńgeıimen anyqta­lady. Elimizdiń egemendiginiń 20 jyl­dyq ta­rıhynda bıylǵy jy­ly alǵash ret muǵalim mártebesin kóterý máselesi qolǵa alyndy. Onyń dáleli retinde Bilim jáne ǵylym mınıstri Baqytjan Juma­ǵu­lovtyń «Bilim berýdi damytý­dyń 2011-2020 jyldarǵa arnal­ǵan memlekettik baǵdarlamasyn» iske asyrý aıa­syn­daǵy is-sharalaryn, 11-12 mamyr araly­ǵyn­da matematıka páni muǵalimderiniń I se­ziniń uıym­das­tyrylyp, joǵary deń­geı­de ótkizilýin, 24 mamyr kúni Úkimet bas­shysy­nyń aldynda «Pedagogıkalyq kadrlardyń sapasyn artty­rý» máselesi boıynsha sóıle­gen sózindegi qun­dy pikirler men usynystar dálel bolady. El keleshegi jastardyń qoǵam talabyna saı azamat bolyp qalyptasýy úshin ter tógip júrgen muǵalimniń jalaqysy onyń eńbegine sáıkes kelmeıtindigi pedagogıkalyq oqý or­ny­na bilim deńgeıi tómen talapkerlerdiń ke­lýi­niń bir sebebi ekenin mınıstr oryndy aıtqan. Bilim jáne ǵylym mınıstriniń pedago­gı­kalyq mamandyqtar daıarlaıtyn 85 joǵary oqý ornynyń sanyn 40-50-ge deıin azaıtýy óte durys jáne tyń sheshim. Muǵalim adam janynyń mamany bolǵan­dyqtan, bul mamandar da dárigerler sııaqty tek qana memlekettik oqý oryndarynda daıarlanýy tıis. Tereń bilim alý úshin stýdenttiń mate­rı­al­dyq jaǵdaıy sheshýshi ról atqarady. Osy baıandamadaǵy memlekettik oqý grantynyń qu­nyn 30-50 %, al shákirtaqysyn 2 ese art­tyrý usynysy stýdentter arasynda qoldaý tabýda. Sonymen qatar «muǵalimniń jalaqysy onyń biliktiligine baılanyssyz. Joǵary jáne ekinshi sanattaǵy muǵalimniń jalaqy­sy­nyń aıyrmashylyǵy tek qana 7000 teńge, ıaǵnı biliktiligin kóterýge yntalandyrýǵa negiz bola almaıdy» degen oılar muǵalim qaýymynyń keleshegin kemeldendiredi. Qajı Nursultanov,  Semeı memlekettik pedagogıkalyq ınstıtýtynyń professory, Semeı qalasynyń qurmetti azamaty. *   *   * Bilim jáne ǵylym mınıstri B.Ju­ma­ǵulovtyń 24 mamyrda sóılegen sózinde pedagog kadrlardyń sapalyq deńgeıin arttyrý kún tártibindegi kóterilgen ózekti máseleni qoz­ǵady. Pedagog kadrlardy daıarlaýdaǵy kem­­shi­lik­terge naqty taldaý jasap, onyń sebepterin anyqtap, muǵalim abyroıynyń tó­men­de­ýi­ne nendeı sebepterdiń baryn ashyp, keleń­siz jaǵdaı­lardan arylýdyń perspek­tı­valyq baǵyttary men joldaryn belgilep berdi. Tájirıbe kórsetkendeı, pedagogıkalyq jo­ǵary oqý oryndarynda bilim deńgeıi tó­men, olardyń arasynda kezdeısoq adamdar­dyń da bolatyny «amalsyzdyq prınsıpi» boıynsha túsetinderin de ádil aıtyp ótti. Bul jaǵdaı ondaı stýdenttermen mektepte alǵan bilimderindegi olqylyqtardy joıýǵa kóp kóńil bólýge, joǵary oqý orny baǵ­dar­lamasyn tolyqqandy meńgertýge májbúr etedi. Nátıjesinde mektepke ortasha daıyn­dyqtaǵy, oqý-tárbıe jumys­taryn óz dáre­jesinde uıymdastyra almaıtyn, qabileti tómen, pedagogıkalyq mamandyqqa nemqu­raı­ly qaraıtyn mamandar jiberiledi. Osyndaı jeń ushynan jalǵasqan shyr­ǵalańdy (nashar oqýshy-nashar stýdent-ortasha, nemketti stýdent) Bilim jáne ǵylym mınıstri B.Jumaǵulov damyǵan elderdiń pe­dago­gıkalyq kadrlardy daıarlaý baǵdarla­ma­la­rymen salys­tyrý negizinde oryn alǵan jaǵ­daı­lardy tú­zetýdiń tıimdi joldaryn usynǵan. Sonymen, túsý emtıhandaryn engizý abı­týrıenttiń kásibı jaramdylyǵyn, pedagogı­kalyq kepildiligin anyqtaýǵa, alǵashqy ke­zeńde-aq kezdeısoqtyqtan qutylýǵa múmkin­dik beredi. Mektep bitirýshilerdiń sapaly daıyn­dyq­pen pedagogıkalyq joǵary oqý ornyna tartýdyń taǵy bir is-sharasy stýdent shá­kirt­aqysy mólsherin ulǵaıtý da ózekti má­seleniń biri bolyp tabylady. Bolashaq muǵalimderdi tárbıeleýdiń sa­pa­syn arttyrýda pedagogıkalyq tájirıbe­le­nýdiń «pedagogıkalyq joǵary oqý orny – ınnovasııalyq mektep» keshenin qalyptas­ty­rý jáne ınternatýrany engizý óte ma­ńyzdy. Internatýrany engizý, birinshiden, bitirýshige qajetti is-tájirıbe jınaqtaýyna jáne kásibı shyńdalýyna ákeleri sózsiz. Ekinshiden, aýyl mektepterindegi kadr má­selesin sheshýge múm­kindik beredi. Qazirgi zamanǵy kóp deńgeıli jáne kóp­komponentti júıege muǵalimderdiń biliktiligin arttyrýdy jańa turpatty etip qaıta qurý usynysy da pedagogıkalyq sheberlikti artty­rý­ǵa ákeledi jáne muǵalimderge ma­ńyzdy mate­rıaldyq yntalandyrý bolady degen usynysy qoldaýǵa ábden laıyq. Gúlfııa Badambaeva, Semeı memlekettik pedagogıkalyq ınstıtýtynyń professory, eńbek ardageri. *   *   * Qazirgi kezeńde Qazaqstannyń damýynda bilim berýdiń róli onyń demokratııalyq, quqyq­tyq jáne zaıyrly memleketke ótýi­men, sonymen qatar, álemdik bilim berý keńistigine qarqyndy enýdiń qajettiligimen aıqyndalary sózsiz. Bul baıandamanyń pedagogıkalyq qaýym­das­tyq úshin qundylyǵy onda muǵalim m­a­man­dyǵynyń daıarlyǵyna erekshe den qo­ıy­lyp, birqatar asa mańyzdy is-sharalardyń aı­qyn kórsetilýinde bolmaq. Baıandama maz­mu­nynda pedagogıkalyq mamandarǵa degen jańasha kóz­qaras, yqylas erekshe baıqalady. 27 mamyrda elimizdiń ońtústik astanasy Almaty qalasynda ótken forýmda Bilim jáne ǵylym mınıstri Baqytjan Jumaǵulov kóp­shilik qaýym aldynda jasaǵan baıanda­ma­synda ǵylymnyń orta bilimmen ózara baı­lany­syn tilge tıek etti. Ol ǵalymdardyń aldyna orta bilim sapasyn túbegeıli ózgertý týrasynda asa iri mindet qoıdy. Bir qýan­tarlyq jaıt, bizdiń ınstıtýtymyz bul máselede aıtarlyqtaı jumystar atqarýda. Máselen, «Úzdiksiz bilim berý júıesindegi joǵary oqý orny men mek­teptiń ózara baı­lanysy» jobasynyń aıshyqty istermen júzege asyrylýy bolmaq. Bul joba «Da­ryn­dy oqýshy – perspektıvaly stýdent – bá­se­ke­ge qabiletti muǵalim» dep atalatyn erekshe strategııamen qarqyndy iske asyrylýda. Jobanyń kózdegeni – bilim berý ordalaryn­daǵy bilim berý keńistigin jetildirý arqyly daryndy oqýshyǵa qol jetkizip, onyń pers­pektıvaly stýdentke aınalýy úshin barlyq múmkindikti jasap, qazirgi kún talabyna saı básekege qabiletti muǵalim etip daıarlaý. Osy joba aıasynda ınstıtýty­myz­dyń ǵalymdary nátıjeli ister kórsetýde. «Bilim týraly» Qazaqstan Respýblıka­sy­nyń Zańynda kórsetilgendeı, elimizdegi bilim berý júıesi úzilissiz jáne sabaqtastyq qaǵıda­lar negizinde júzege asyrylady. Iаǵnı, ol mektepke deıingi oqytý men tárbıe­den bastalyp, joǵary oqý ornynan keıingi bilimmen jalǵas­tyǵyn tabady. Osydan-aq peda­go­gıkalyq ma­mandarǵa degen qajettilik óz-ózinen týyndap otyr. Demek, maqsaty­myzdyń bir ekeni aıqyn. Jumyla kótergen júk jeńil degendeı, Úki­metimizden bastap sońynda pedagogı­kalyq mamandar daıarlaı­tyn oqý oryndary bite qaınasyp jumys istegen jaǵdaıda mınıs­trdiń baıandamasynda atal­ǵan asa mańyzdy mindetter sheshimin ta­bary sózsiz. Tek oıymyz bir arnaǵa toǵysqan sátte ǵana biz nátıjeli isterge qol jetkizemiz. Alma EDIGENOVA, Semeı memlekettik pedagogıkalyq  ınstıtýty pedagogıka kafedrasynyń meńgerýshisi, pedagogıka ǵylymdarynyń kandıdaty. *   *   * Semeı memlekettik pedagogıkalyq ıns­tı­týtynyń professor-oqytýshylar quramy Bilim jáne ǵylym mınıstri B. Jumaǵulovtyń  Premer-Mınıstr qatysqan jınalysta sóı­legen sózin úlken zeıin qoıyp, yqylaspen oqyp ta­nys­ty. Biz pedagogıka salasynda mol tájirıbesi bar mınıstrdiń sózine tolyqtaı qosylamyz. Qamtylǵan suraqtar bizdiń de kózqara­sy­myzǵa sáıkes. Eger zııatker ult bolmasa, eko­no­mı­kany zaman talabyna sáıkes damy­týdyń múm­kin emestigi anyq. Biz ult bola­shaǵynyń bilim berýdegi tájirıbe men bilimdi urpaqqa qoıy­latyn talaptardyń álemdik bilim básekesine saı bolǵanyna maqtanysh­pen qa­raı­myz. Sıngapýr, Ońtústik Koreıa, Fınlıandııa tárizdi kóp­tegen elderdiń ekono­mıkadaǵy jetken jetistikteri tabıǵı resýrstar baılyǵynda emes, kerisinshe ekono­mı­kany qarqyndy da­my­tý jo­lynda adamdar­dyń qabilettiligi men shy­ǵar­ma­shylyq áreketin damytatyn bilimdi ja­ńartýdy alǵa qoıǵanymen tyǵyz baılanysty. Biraq osy atalǵannyń barlyǵy, qoǵam qajettiligin óteıtin azamattardy tárbıeleı­tin muǵalim eńbeginiń aıryqsha bolýymen aıqyn­dalady. Sondyqtan da bilim sapasyn nyǵaı­týda muǵalimniń alatyn róliniń erekshe ekendigine mınıstrdiń bildirgen pikiri óte durys ekendigin aıtýymyz kerek. Bú­gin­deri pedagogıkalyq joǵary oqý oryndary­nyń bas­ty mindeti tek muǵalimderdi daı­yn­daý ǵa­na emes, álemdik bilim básekesine saı maman­dar­dy tárbıeleý degen pikirdiń negizi joq emes. Osydan biz bolashaq pedagogıkalyq jo­ǵa­ry oqý orny stýdentterin mektep partasy­nan bastap iriktep alýdyń qanshalyqty senimdi ekendigine de kóz jetkizdik. Anyǵyraq aıtsaq, ózderiniń búkil ómirin ustaz bolýǵa arnaıtyn­dar úshin kásiptik mektepter men synyptardy jáne t.b. qurý qajet. Pedagogıkalyq joǵary oqý oryndaryna túsetinderdi irikteýdiń qaldyq qaǵıdatynan batyl bas tartyp, olardy materıaldyq jáne moraldyq turǵydan yntalandyrýǵa kóshý talaby birinshi orynǵa qoıylady. Kásibı biliktilikti bes jylda bir ret kóterý qazirgi zaman talabyn qanaǵattan­dyr­maıdy. Sondyqtan da mınıstrdiń shet­el­derdiń tájirıbesine súıene otyryp, oqy­týshylardyń biliktiligin kóterýdi jıi ótkizý kerektigin aıtýy óte durys. Birinshi kezekte pedago­gı­ka­lyq joǵary oqý oryndary oqy­tý­shy­larynyń kásibı sheberlikterin tolyq­tyrý qajet. Biz ınstıtýt oqytýshylarynyń biliktiligin «Nazarbaev ýnıversıteti» AQ-da kó­terýdi tájirıbe túrinde bastaýǵa daıynbyz. UBT engizilgen jyldardan beri bizdi pe­da­gogıkalyq joǵary oqý oryndarynda baı­qal­ǵan talapkerlerdiń psıhologııalyq daıyn­dyq­tarynyń tómendigi jáne pedagogı­ka­lyq alǵy­sharttarynyń bolmaýy qynjyl­typ júretin, al endi pedagogıkalyq maman­dyq­tarǵa túse­tinderge arnaıy emtıhannyń engizilýi oraıyn taýyp, dittegen jerimizden shyqty. Osynyń arqasynda biz endi bolashaq pe­dagogty «óz kózimizben kóre» alamyz. Oqý isin uıymdastyrýda bir jyldyq ınterna­týra­nyń engizilýiniń perspektıvalary aı­qyn kó­ri­nis beredi, ol sóz joq pedago­gı­ka­lyq joǵa­ry oqý oryndary túlekteriniń sa­pa­ly daı­yn­dyǵynyń deńgeıine jáne pedago­gı­ka­lyq qyzmetke berilip isteýine sózsiz áser etedi. Bizder, tájirıbeli ǵalym-ustazdar retinde Bilim jáne ǵylym mınıstriniń «pedagogı­kalyq joǵary oqý orny ınnovasııalyq mektepter» keshenin qalyptas­tyrý usynysyn qol­daımyz. Bilim mınıstriniń bul bastamasy pe­dagogıkalyq joǵary oqý oryndary pro­fessor-oqytýshy­lar quramy men stýdentterine jáne mektep muǵalimderine bilim berý aıasynda táji­rı­be­lik, sol sııaqty ǵylymı-zert­teý jumys­ta­ryn júrgizýde keń múm­kin­dikter ashady. Erǵalı Esenjolov, Semeı memlekettik pedagogıkalyq ınstıtýtynyń prorektory, professor.