Kúre jolda kúrmeý joq

Qyzylorda oblysyna Pre­mer-Mınıstrdiń orynbasary Erbol Orynbaev pen Búkil­álem­dik banktiń basqarýshy dı­rektory Ngozı Okondjo-Ivela arnaıy issaparmen keldi. Ju­mys saparymen kelgen qonaq­tardy oblys ákimi Bolatbek Qýandyqov aımaqta atqary­lyp jatqan aýqymdy sharalarmen tanystyrdy. Ngozı Okondjo-Ivela kapı­ta­ly 50 mıllıon dollardy qu­raı­tyn Afrıkadaǵy áıel-ká­sipkerlerdi qoldaıtyn «Makeda» qorynyń teń quryltaı­shysy. Sonymen qatar, álemdegi eń yq­paldy, isker 100 áıeldiń qata­ryna kirgen qaıratker. Al eń bastysy, ol búginde batys pen shyǵystyń arasyn jal­ǵaıtyn álemdegi eń úlken kólik dálizi bolady dep otyrǵan «Batys Qytaı – Batys Eýropa» avtojolyn qarjylandyrýǵa yq­pal etken adam. Atalǵan joba alǵash josparlanǵanda osy Okondjo-Ivela hanym birden qyzy­ǵýshylyq tanytyp, qarjylaı kó­mek berýge múddelilik tanytqan. Osy arada aıta keterlik bir jáıt bar: Búkilálemdik bank buǵan deıin mundaı kólemdegi iri jobany qarjylandyrmaǵan. «Batys Qy­taı – Batys Eýropa» kólik dálizi álemdik banktiń bel sheship, tá­ýe­kel etip qarjylandyrǵan eń úl­ken jobasy. Osy arada «Búkil­álem­dik bank qansha qarjy ból­di?» degen zańdy saýal týyn­daı­dy. Aıtaıyq. Qazaqstan aımaǵy­nan ótetin jol úshin álemdik bank 5,5 mıllıard dollar bólgen. Okondjo-Ivela hanym ózi qar­jy bóldirip otyrǵan jumys­ty kózimen kórýge kelipti. Ol aldymen «Azerkorpý» kompanııa­sy­nyń qosynynda boldy. Qansha joldyń jasalǵanyn, qarjynyń qanshalyqty ıgerilgenin egjeı-tegjeıli bilip, jumysshylardyń jaǵdaıymen jiti tanysty. Mán-jaıǵa tolyǵymen qanyqqan ha­nymnyń alǵashqy suraǵy bizge jyly tıgenin jasyrmaımyz. Ol: «Osy iske qazaqstandyq merdigerler qatysyp, jergilikti halyqtan jumysshylar tartylyp jatyr ma?» dedi. Oblys basshysy aı­maq­taǵy jáne respýblıka kólemin­degi kompanııalar jol quryly­syna tartylǵanyn, jergilikti ha­lyqtyń jańa tehnologııany meń­gerip jatqanyn jetkizdi. «Batys Qytaı – Batys Eýropa» kólik dá­lizin salýǵa o basta bizdiń kompanııalar da ynta bildirgen eken. Degenmen, Búkilálemdik bank mú­sheleri bizdiń kompanııalardyń shamasyna kúmánmen qarap, konkýrstan ótkizbegen kórinedi. Bolatbek Baıanuly osy máseleni naz retinde aıtty qonaqqa. Ngozı Okondjo-Ivela da qaǵylez eken, aldaǵy ýaqytta qazaqstandyq kom­panııalar konkýrstan súrinbeı ótetinin, halyqaralyq jobalarǵa tartylatynyn málim etti. Onan soń mártebeli meımandar jol qurylysy júrip jatqan aımaqqa atbasyn tiredi. Tóselgen qum, tas, asfalttyń quramymen tanysyp, jasalyp jatqan ju­mys­qa baǵasyn berdi. Aıta keterligi, osy jerde qosymsha merdiger retinde qazaqstandyq «ÝAD» seriktestigi de jol salyp jatyr.  Ngozı hanym «ÝAD» kompanııa­sy­nyń dırektory Murat Úderbaev­qa kútpegen saýal tastady. «Joba boıynsha qansha áıel adam jumys isteıdi?». Úderbaev barlyq sa­nyn aıtqan. Degenmen  Okondjo-Ivela jol-qurylysy salasyn­da­ǵy áıelderdiń sanyn naqtylady. Az ekenine kóz jetkizgennen soń «eger, osy jumysqa áıelderdi kóp­tep tartatyn bolsańyz, Búkil­álemdik bank sizdiń bıznesińizdi qarjylandyrýǵa daıyn», dep dı­rektordyń ýádesin alyp ketti. Munan soń álemdik bank ók­ilderin bastaǵan Erbol Orynbaev Aral aýdanynda ornalasqan Aq­laq sý qoımasynyń tynys-tir­shi­ligimen tanysýǵa bardy. Jalpy, Aral taǵdyry álemdi alańdatyp otyrǵany shyndyq. Degenmen, «SARATS» jobasynyń arqasynda Araldyń kepken erneýine sý jetip, kebersigen jerdiń mańdaıy jazylǵany aqıqat. Bul arada eń aldymen Elbasy Nursultan Na­zarbaevtyń eren eńbegin erekshe atap ótýge tıispiz. – Aral teńiziniń deńgeıi búgin­de 47-belgige jetip tur. Endi ekinshi satysyn qolǵa alý kerek. Oblys basshylyǵy óz jobalaryn usynýda. Búkilálemdik bank Aral­dy qaıta qalpyna keltirý úshin qarjy bólýin toqtatpaıdy,– dedi Ngozı hanym. Alashty ǵana emes, alty qu­r­lyqty alańdatqan Aral máselesi tolyǵymen sheshilse, onda aq túıe­niń qarny jarylar edi. Ob­lys basshylyǵy búginde Kókaral beketin bitep, dambalaryn úlkeı­tip, teńiz deńgeıin 52-belgige jetkizýdi usynyp otyr. О́z tara­py­myz­dan munyń teńizge de, sol te­ńizdi jaǵa­laı jatqan elge de eresen paıdasy baryn aıtqymyz keledi. Erjan BAITILES, Qyzylorda oblysy.