Qystyń qamyn jazda oıla

Premer-Mınıstr Kárim Másimovtiń tórǵalyǵymen keshe Úkimette ótken selektorlyq keńeste qysqy jylytý maýsymyna daıyndyq máselesi qaraldy. Osy másele boıynsha baıandama jasaǵan Indýstrııa jáne jańa tehnologııalar mınıstriniń oryn­basary Albert Raýdyń aıtýy boıynsha, ázirliktiń alty túrli sharasy belgilenip otyr. Olar – elektr qýatyn óndirýshi jáne ta­symaldaýshy kompanııalardaǵy jón­deý jumystary; jańa qýat óndirýshi jáne tasymaldaýshy qural-jabdyqtardy der kezinde iske qosý; otyn qorlaryn jasaq­taý jáne olardyń esebine monıtorıng júrgizip otyrý; energe­tı­kalyq kompanııalar qyzmetker­le­rin qysqy maýsym jaǵdaıynda jumys isteýge ázirleý jáne olar­dyń apat pen kúres jónindegi jattyǵý jumystaryn júrgizý; elektr qýatymen qamtamasyz etýdegi álsiz óńirlerdi aldyn-ala anyqtaý jáne basqa da sharalar. Qazirgi kúni 2010-2014 jyl­darǵa arnalǵan ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý baǵdar­la­masy aıasynda elimizdiń elektr ener­getıkasy salasynda jalpy quny 5 mıllıard dollar turatyn 13 jańa joba júzege asyrylýda. Jańa jobalardy júzege asyrý­da­ǵy osyndaı qarqyn 2017 jylǵa taman elimizdi elektrmen qamtý isin tolyq júzege asyrýǵa múm­kindik beredi. Aldyn-ala boljamdar boıynsha 2015 jylǵa deıin osy isti odan ári damytý úshin 7 mıllıard dollar ınvestısııa salynatyn bolady. Degenmen iri aýqymdaǵy osyn­daı júıeli sharalarǵa qaramastan bul salada qys maýsymynda áli de qaýip-qaterlerdiń barlyǵyn ótken qys tájirıbesi dáleldep berdi. Máselen, Semeı, Prıozer, Kýrchatov qalalarynda jylýmen qamtýda qıyndyqtar paıda bolsa, Temirtaý jáne Jezqazǵan qa­la­larynda elektrmen qamtýda tehno­logııalyq kemshilikter oryn aldy. Mine, osynyń barlyǵy aldaǵy qysqy maýsymǵa elektr, jylý qýat kózderi men júıelerin ázirleý isine keshendi ádis-tá­sil­der arqyly kelý qajettigin kór­se­tip otyr. Osyǵan baılanysty ústimiz­degi jyldyń sáýir aıynyń ózinde oblys ákimderiniń, máselege múd­deli ortalyq organdar jáne vedomstvolardyń jaýapty qyz­metkerleriniń qatysýymen Úki­mette birqatar májilister bolyp ótken bolatyn. Osynda qabyldanǵan sheshimderge sáıkes Indýstrııa jáne jańa tehnologııalar mınıstrligi elimizdiń qýat óndirýshi jáne ta­symaldaýshy kompanııalardyń qys­qy ázirlik jumystaryn júıeli baqylaýǵa alǵan bolatyn. Sonyń nátıjesinde qazirgi kúni tıisti qýat kózderimen qamtý isinde ál­siz óńirler aıqyndaldy. Olar­dyń qatarynda Shyǵys Qazaq­stan, Qaraǵandy jáne Aqmola oblystary bar. Aldyn-ala ázirlengen jospar boıynsha aldymyzdaǵy qysqy jylytý maýsymy úshin 11 ener­goblok, 60 energetıkalyq qazan­dyq, 52 týrbına jóndeýden ótýge tıis. Qazirgi kúni 4 energoblok, 3 qazandyq jáne 8 týrbınada jón­deý jumystary aıaqtaldy. 4 ener­goblok, 19 qazandyq jáne 11 týrbınada jóndeý júrip jatyr.  Josparlanǵan kórsetkishten Jez­qazǵan jylý energııa ortalyǵy, О́skemendegi Sogra jylý energııa ortalyǵy men О́skemen sý elektr stansasy artta qalyp keledi. So­nymen qatar, Rıdder jylý ener­gııa ortalyǵy men Shúlbi sý elek­tr stansasynda jóndeý jumys­tary­nyń tártibin buzýshylyq oryn alyp otyr. Al elektr jelileriniń jóndeý jumystary belgilengen kestege sáıkes júrgizilýde. Biraq soǵan qaramastan, «Soltústik Qazaq­stan О́EK» AQ, Aqtóbedegi «Energo júıe» JShS, «Batys Qazaqstan О́EK» AQ, «Jezqazǵan О́EK» AQ-ta atalǵan jumystyń áli de bolsa baıaý ekendigin ataǵan aıyp emes. Sondaı-aq Qapshaǵaı, Rıdder, Stepnogor qalalarynda jylý jelilerin kúrdeli jóndeý jumystary qarqynsyz. Qysqy jylytý maýsymyna ázir­lik jumystaryna qajetti otyn qorlaryn jasaqtaý isine erekshe kóńil bólinýde. Osyǵan oraı qa­zirgi kúni elektr stansalarynyń otyn qoımalaryna 2,88 mıllıon tonna kómir, 109,1 myń tonna mazýt jetkizilip otyr. Bul – ótken jyldyń osy merzimindegiden ar­tyq kórsetkish. Albert Raý óz baıandama­syn­da qazirgi kúni respýblıka aýma­ǵynda áli kúnge deıin jumys istep kele jatqanyna qaramastan ıeleri tolyq anyqtalmaǵan qýat tasymaldaý jelileriniń bar ekendigin aıtty. Bul jelilerdiń ıelerin jedeldetip anyqtaý jáne olar­dy tıisti qural-jabdyq­tar­men qamtamasyz etýdiń shara­la­ryn belgileý jergilikti atqarý organdarynyń mindeti bolyp tabylady. Sondaı-aq, kórsetilgen qyzmet úshin halyqtan tıisti tólem­der­diń ýaqytynda jınalmaýy da daıyndyq jumystaryna kóp kedergi keltirip otyr. Máselen, «QyzylordaEnergoOrtalyq» MKK-niń áli ala almaı kele jatqan 170 mıllıon teńge debı­torlyq alashaǵy bar. Batys Qa­zaq­stan oblysyndaǵy óńirlik elektr jelileri kompanııasy da Reseıden alyp, halyqqa taratqan elektr qýatynyń tólemderin der kezinde ala almaǵandyqtan, reseılik áriptesteriniń aldynda 25,7 mıllıon dollar qaryz bo­lyp qalyp otyr. Sondyqtan mundaı jáıtter jergilikti at­qarý organdarynyń erekshe baqy­laýy­na alynyp, máseleniń jedel sheshim tabýy qarasty­rylýy qajet. Atalǵan másele boıynsha bar­lyq oblys ákimderiniń esepteri tyńdaldy. Olardyń basym kóp­shi­ligi qysqy jylytý maýsymyna ázirlikti kúsheıte túsetindik­te­rin, maýsymǵa oıdaǵydaı daı­yn­dyq jasaıtyndyqtaryn aıtyp, ýádelerin berdi. Al endi olardy qınap otyrǵan birqatar kúrdeli máselelerge Úkimet aralasyp, aldaǵy ýaqytta sheshim tabýyna qolaıly jaǵdaı qalyptastyrmaq. Máseleni qorytyndylaǵan Úki­met basshysy Kárim Másimov qys­qy jylytý maýsymyna daı­yn­dyq jumystarynyń talapqa sáı­kes júrgizilýi árbir ákimniń jeke jaýapkershiligine júkteletindigin qadap turyp aıtty. Premer-Mınıstr bylaı qaraǵanda, bul má­sele jylma-jyl qaıtalanyp otyratyn aǵymdaǵy jumys sekildi kóringenimen, qys kezinde onyń qıyndyǵy erekshe bola­tyn­dyǵyn, mundaı másele eń al­dymen tutynýshy halyqtyń qa­byrǵasyna batatyndyǵyn jetkizdi. Osyǵan oraı ótken jyldyń my­salyn taǵy bir eske saldy. О́t­ken jyly da daıyndyq oıda­ǵydaı kóringenimen, eskerilmegen máselelerdi qatal qystyń ózi aıqyndap bergendigin aıta kele, bıylǵy jyly bul máseleniń ákimderdiń derbes jaýapkershiligine tapsyrylatyndyǵyn qatań eskertti. Suńǵat ÁLIPBAI.