Qazir uıaly telefony urlanǵan adam – músápir. Baılanysyń da, basqa tirligiń de osy telefonǵa tirelip tur. Urlatpaq túgili, úıde umyt qaldyrsań da typyrshyp, qashan qolymyzǵa tıgenshe janymyz jaı tappaıtyny belgili. Buryn «aıshylyq alys jerlerden jyldam habar alǵanymyzǵa» qýanýshy edik, keıingi jyldary ınternetke qosylǵannan keıin tolyp jatqan tirliktiń túıini telefonsyz tarqamaıtyn boldy. Bankke baryp bitiretin jumysty bas barmaǵymen smartfonyn sıpap bitire salýǵa bolady, bazar aralamas buryn tańdaýdy telefonyńyzdaǵy ınternetten jasaısyz, taksı shaqyrasyz, avtobýs kútesiz.
Zamanaýı tehnıkanyń tıimdi jaqtaryn osylaı tizbeleı berýge bolar edi. Biraq, kóz aldyńda kólbeńdegen keıbir jaǵdaılardy kórgende eriksiz oıǵa berilesiń. Osy biz uıaly telefon urlandy dep ýaıym jep júrgende, odan da mańyzdy dúnıelerdi urlatyp jatqan joqpyz ba?
Máselen, úıdegi tirliktiń bárin uıaly telefon arqyly áleýmettik jelige jaıyp salý áldeqashan ádetke aınalǵan. Qoǵamdyq oryndarda qaltafonyn qulaǵyna jabystyryp alyp, kerildesip jatatyndar kóp. Bir-birine «dıstansıonno» doq kórsetip jatqan jas jigitterdi de kezdestirip júrmiz. Áleýmettik jelige telefon arqyly tirkelip, kúnuzaq tesilip otyrǵandardyń urlanǵan ýaqytyna obal. Teatrǵa barsańyz da, qarakóleńke zalda jarq-jurq etkizip fotoǵa túsip hám túsirip otyratyndar jetkilikti. Mádenıet kıimilgishten bastalatyn mekemedegi mádenıetsizdikke sebep bolǵan buıym taǵy da sol telefon.
Hadıske súıensek, jaqsy qasıettiń kókesi – qarapaıymdyq eken. «Jarlynyń janynda júrip – baılyǵyń týraly, aýrý adamǵa myqty densaýlyǵyń jaıly, balasy joqqa – balalaryń týraly» aıtýǵa bolmaıdy-dúr. Alaıda, hadıste áleýmettik jelide jaqsy ımıdj qalyptastyrýdyń quralyna aınalǵany qashan. Bala-shaǵańdy, bolǵan-tolǵanyńdy, qydyrǵanyńdy, ishken-jegenińdi shyrt etkizip telefonǵa túsirip, sol mezette jelige salǵansha asyǵamyz. Qarapaıymdyq qaıda qaldy?
Bir jarym ǵasyr buryn muhıttyń eki betine telegraf baılanysyn ornatqandaǵy basty maqsat – qashyqqa jyldam ári senimdi habar taratý, ýaqyt únemdeý bolǵan-dy. «Qarýmen ań atýǵa da, adam atýǵa da, ózińdi atýǵa da bolatyny sııaqty», zańǵar ǵalymdardyń esil eńbegimen jasalǵan zamanaýı tehnıkany keri maqsatta paıdalaný búginde erekshe beleń alǵandaı. Telefon arqyly taralǵan «uıatsyz» beınerolıkter, bir-birin jerden alyp-jerge salǵandardyń daý-damaıy, sonyń bir kórinisi syńaıly. Daýly vıdeolardyń daýylyna ushyrap, qyzmetinen aıyrylǵandar da az emes. Kúnuzaq telefonǵa shuqshıyp oıyn oınap, áleýmettik jelige baılaný ýaqyt urlatý emeı nemene? Shuqshıǵannan kóz maıyn taýysyp, búkshıgennen omyrtqasyn maıystyryp, qudaıdyń amanattaǵan densaýlyǵyn joǵaltyp jatqanymyz taǵy ras. Baldyrǵandar da burynǵydaı asyr salyp dalada oınaǵannan góri, úıde otyryp smartfonmen oınaǵandy jıiletti.
Joǵaryda aıtyp ketkenimizdeı, qajetińe qaraı qoldana bilseń, «qaltafonnyń» paıdasy ushan-teńiz ekenin joqqa shyǵarmaımyz. Biz bilmestikpen nemese bile turyp zııan shegip jatqandardy mysalǵa keltirip, tirligimizdiń keıbir teris jaqtaryn ǵana aıtýǵa tyrystyq.
Aıtpaqshy, Ishki ister mınıstrligi uıaly telefon urlyǵyn azaıtýdyń tıimdi tásilderin qarastyryp jatyr. Bul týraly mınıstr Qalmuhanbet Qasymov:
– Uıaly telefondy urlaýdy paıdasyz ári mánsiz etý boıynsha shara qoldanyp jatyrmyz. Tek uıaly baılanys operatorlarymen sheshetin tehnıkalyq jáne uıymdastyrýshylyq máseleler bar, – dedi.
Uıaly telefon urlyǵyn mınıstrlik azaıtar-aý. Al uıaly telefonǵa uly qundylyqtarymyzdy urlatpaý ózimizge ǵana baılanysty ekenin esten shyǵarmaǵan jón sııaqty.
Arnur Asqar, «Egemen Qazaqstan»