Mysal úshin aıtar bolsaq, sońǵy jyldary ártúrli toılar ótkizýdiń paıdaly-paıdasyz jaqtary jóninde jıi-jıi áńgimeler aıtylyp, onyń ózi tok-shoýlardyń da taqyryptaryna shyǵyp qalyp júr. Shynyn aıtý kerek, bul ózi qazaq halqy úshin kerekti taqyryp. О́ıtkeni, búginde bizdiń qandastarymyz negizinen eki sharýamen ǵana shyndap aınalysady. Olardyń alǵashqysy – úıge eýrojóndeý jasaý bolsa, ekinshisi – toı ótkizý. Osy turǵydan kelgende toı máselesiniń bizdiń aǵaıyndar úshin kókeıkesti ekenine eshkim de talas týǵyza almaıdy.
Burynyraqta ótken tok-shoýlardyń birinde osy taqyryp kún tártibine shyǵaryldy. Habarǵa qatysýshylar óz pikirlerin ortaǵa salyp-aq jatty. Ishterinde qısyndylary da joq emes. Biraq báribir taqyryptyń máni ashylmady, másele túsiniksizdeý kúıinde qala berdi. Sondyqtan da shyǵar, bastan-aıaq qarap shyqqanda osy telehabarǵa qatysqan bir jas qyzdyń «toı ótkizemin, óıtkeni, ol meniń ómirdegi jalǵyz qyzyǵym...» degen sııaqty sózderi ǵana esimde qalypty. Áńgime arqaýyna aınalǵan taqyryptyń tarqaýy da osy bolǵan syńaıly.
Árıne, ózimiz de jýrnalıst bolǵannan keıin, qandaı da bolmasyn tok-shoýdyń qozǵalyp otyrǵan taqyryptyń aqıqatyna jetý maqsatyn kózdemeıtinin, onyń múmkin de emes ekenin, tok-shoýlardyń mindeti qyzǵylyqty máselelerdi áńgime tórkinine aınaldyrý arqyly kórermender tartyp, óz reıtıngin kóterý ekenin jaqsy túsinemiz. Degenmen, sonyń ózinde de áńgimeni qyzdyra, habardy qyzyqty ete túsý úshin de qozǵalǵan taqyrypqa qatysty keıbir ózekti degen jaıttardy tilge tıek ete ketkenniń esh artyqtyǵy bolmas edi. Aıtalyq, jańaǵy qyz bala úshin ómirde toı ótkizýden ózge maqsat joq pa, shashylyp-shabylyp ótkizgen toı jastardyń bolashaǵyna oń áserin tıgize ala ma, odan olardyń bilimi men biligi arta ma, bálkim toıǵa jumsaǵan aqshany basqa bir paıdalyraq iske jumsaǵan oryndy shyǵar degen sııaqty áńgimeler qozǵalsa, tok-shoýdyń tartymdylyǵy arta túser me edi, qaıter edi? Biz bul jerde ata-ananyń toıdy bala úshin emes, ózderiniń atyn shyǵarý úshin, maqtanshylyq úshin ǵana ótkizetinin aıtyp otyrǵan joqpyz. Baıqasańyzdar, shaqyrý bıletterinde kóbine-kóp jas jubaılardyń emes, olardyń áke-shesheleriniń aty-jónderi turady jáne «balamyz bálensheniń úılený toıyna shaqyramyz» dep jazylady. Burynǵy kezderi shaqyrý bıletterinde jas jubaılardyń ózderiniń aty-jónderi turatyn jáne toıǵa da ózderi shaqyratyn.
Taǵy bir tok-shoýda eki bólmeli páterde úılengen balasymen birge turyp jatqan áke týraly áńgime boldy. Bul rette de máseleniń toqeteri aıtylmady. Qaıta, balalarymen syıysýlarynyń qıynǵa soǵyp turǵanyn, óziniń jeke turǵysy keletinin bildirý arqyly áke problemany sheshý jolyn kórsetkendeı bolsa da, tok-shoýǵa qatysýshylar ár nárseniń basyn bir shalyp, kesimdi sóz aıtyp, naqty baılam jasaı alǵan joq. Shyndyǵynda, qazirgi HHI ǵasyrda aıadaı ǵana eki bólmede bala-shaǵasy bar otbasymen birge 60-tan asqan adamnyń turýy qanshalyqty durys? Qysylyp-qymtyrylyp ómir súrýdiń úlken kisiniń ózi úshin de, jas otbasy úshin de kóptegen qolaısyzdyqtar týǵyzatyny aıtpasa da túsinikti. Eger turyp jatqandary keń saraıdaı kottedj nemese 4-5 bólmeli páter bolsa bir sári. Sondyqtan bul jerde ákeni de, ákesimen syıyspaı jatqan bala men kelindi de kinálaýdyń esh reti joq. Sheshim basqa jaqta bolýy tıis.
Men ózim kórgen jáne este qalǵan mysaldardy ǵana keltirip otyrmyn. Tok-shoý qyzǵylyqty bolýy úshin onda túrli-túrli, keıde tipti, qarama-qaıshy pikirler aıtylýy da zańdy. Eger olarda kún tártibinde turǵan ótkir máseleler qozǵalyp, sheshý joldary kórsetilip jatsa, tipten quba-qup. Ras, tok-shoýda aıtyldy eken dep bizdiń ony buljytpaı oryndaı qoımaıtynymyz da aqıqat. Sonda da bolsa shyndyq halyq úshin paıdaly. Al, ol shyndyqty aıtýǵa keıbireýlerdiń til baılyǵy jetkenimen, ómirlik tájirıbesi jetpeı jatady. Qazaq tildi tok-shoýlarǵa qatysýshylar qarasynyń az bolýynyń syry da osynda jatsa kerek.
Bizdiń maqsatymyz osyndaı ıgi bastamany qolǵa alyp, kórermender iltıpatyna bólenip júrgen áriptesterimizdi synaý emes. Kerisinshe, olarǵa eńbekteri úshin rahmet aıta otyryp, tek sol tok-shoýlary mazmundyraq ótip, óz kórermenderiniń qataryn kóbeıte tússe eken degen tilek.
Seıfolla ShAIYNǴAZY, «Egemen Qazaqstan»