• RUB:
    6.68
  • USD:
    520.93
  • EUR:
    609.07
Basty saıtqa ótý
Qazaqstan 22 Qyrkúıek, 2017

Aıtary bar azamat

603 ret
kórsetildi

Belgili qoǵam qaıratkeri, Qýanysh Aıtahanovtyń taıaýda eki birdeı kitaby «Folıant» baspa­sy­nan jaryq kórdi. Sergek azamattyń bul qundy dúnıelerin paraqtap otyrǵanda el damýyndaǵy eleýli kezeńderge qanyq boldyq. Birinshi kitap, «О́mir belesteri» dep atala­dy. Ǵumyrnamalyq suhbatty júr­giz­gen jýrnalıst, fılologııa ǵy­lym­­darynyń kandıdaty Oryn­bek Joldybaı ekenin eske sala ketelik.

 

Jınaqtyń ón boıynda Qýanysh Aıta­hanovtyń búkil ómir joly kórinis taýyp­ty. Máskeýde ótken jastyq shaǵy, aýyl­dy kórkeıtýge qosqan úlesi, Qazyǵurt óńirin­degi eleýli eńbegi, ult arysy D.Qonaevpen dıdarlasýy, alǵan sabaǵy, Shardarada shymyr bolyp shyńdalýy, ıdeologııa maı­da­nyndaǵy eńbekteri, halyq qalaýlysy bo­lyp atqarǵan qyzmetteri – bári de ádemi baıandalady. El tarıhyna úńilip, jer jaǵdaıyn tereń bilýge talpynysy, al­dyńǵy tolqyndy ardaqtap, keıingi býynǵa jasaǵan qamqorlyǵy men iltıpaty kimdi de bolsa beı-jaı qaldyrmaıdy. Qazaq­tyń arys uldary týraly tolǵamy da kóp jaıdan habardar etedi.

«Otan – otbasynan bastalady» degen qaǵıda bar. Osy qaǵıdaǵa qatysty oı órbit­kende Qýanysh Aıtahanuly tekti áýletten shyqqanyna kóziń jetip qana qoımaıdy, ózi sol úlgini jalǵap, ul-qyzyna ozyq dás­túrdi jetkizýmen qatar, boılaryna dary­­typ, oılaryna qondyrýǵa basa kóńil ból­genin kóresiń. Sonyń nátıjesi shyǵar, úlgili ul-qyzdyń ósip-ónip otyrǵany. Kitap­­taǵy sýretterden de alar taǵylym az emes. Ásirese keıbir ardaqty beınelerdi kór­gende, kelisti de kemel tarıhı tulǵa­larmen qaıta qaýyshqandaı bolasyń.

Ekinshi kitap «Qyzmet ettim hal­qy­ma» dep atalady. Munda ár kezde jaz­ǵan maqalalary, jýrnalıstermen bol­ǵan suh­bat­tary, sóılegen sózderi toptas­ty­ry­lyp­ty. Elbasynyń «Máńgilik El» ıdeıa­sy­na qatysty toptamalarynda azat el­diń ótkeni men búgini, kemel kele­shegi sóz bola­dy. Sol sekildi Otany­myz­dyń búkil ty­nys-tirshiligi, ásirese, altyn besigimiz aýyl týraly baılam­daryn­daǵy kóterilgen máse­le­ler qashanda kóp kóńilinen shyqqanyn osy arada aıtýǵa tıistimiz. Munymen qatar, qazaq­tyń birtýar uldary týraly jazǵan tol­ǵam­dary da ádemi oqylady. Ásirese, nar­qy bólek Názir Tórequlov, aramyzdan máń­gi­likke attanǵanmen, artyna óshpes ónege qal­­dyrǵan, qara sózdiń qas sheberi, da­ra sóz­­diń danagóıi Ábish Kekilbaıuly týraly, ózge de jazba­lary mazmunǵa baı, berer taǵylymy mol.

Al kezinde sergek senator retinde el qamyna qatysty suhbattaryndaǵy derek­kózderi onyń oı-bıigin tanytýmen qatar, ǵylym áleminen de habary az emestigin dáıekteıdi. Ásirese, Senattyń otyrystarynda sóıle­gen sózderine úńile qarasań, aýyldyń ty­nys-tirshili­gin tereń aıta kelip, jerdi jal­ǵa berý isin­degi túıtkilderge tereńdep bara­dy. Ishki mıgrasııa, ekonomıkany árta­rap­tan­­dyrý, poshta baılanysyn jetildirý, mal ja­ıylymy, qosalqy sharýashy­lyq týra­ly oılary eldik isti jetildirýge, ilgeri bastyrýǵa arnalǵan. Rýhanı sala­ǵa kelgende bilim men ǵylymdy damytý jaıyn qozǵap, qazaq tiliniń taǵdyryna tereńdeıdi. Kezinde «Egemen Qazaqstan» gazetiniń tilshileri N.Járimbetova men Q.Toqsanbaı kótergen til men oqýlyqqa qatysty máseleni Úkimettiń nazaryna salǵan edi. Sodan bir mysal keltirer bol­saq, Qostanaı oblysynyń Qarabalyq aýda­nynda 35 mektep bolsa, sonyń úsheýi ǵana qazaq tildi ekenin. Onda 224 oqýshy oqıtynyn, jalpy qazaq balalarynyń 80 paıyzy orys tildi bilim uıasynda júrgenin, bul qalaı degen suraqty kóldeneń tartady. Al irgeles jatqan Reseı eliniń Taýly Altaı Respýblıkasyndaǵy qazaq tildi jurttyń urpaǵyna qatysty pikir bildirip, 10 myń qazaqtyń taǵdyryna alań­daı­dy. Onda qazaq mektebi bolǵanmen, oqý­lyq­tyń jetpeıtinin, bizdiń elden barǵan kitaptardy saraptamadan ótpeıinshe, qoldanysqa engizbeıtinin jetkizip, kórshi el zańyn­da mektepterde oqytylatyn pánder­diń oqýlyqtary joq bolsa, pán jabylyp qala­tynyn aıtyp, osy máseleni Úkimet deńgeıinde sheshý qajettigin eske salady. Osy arada myna bir jaıdy da aıta ketsek deımiz. Kezinde qymyz ben shubat týraly bas basylymda másele kótergenimizde halyq qalaýlylary­nyń ishinen alǵashqylardyń biri bolyp, Qýanysh Aıtahanuly arnaıy maqala jazyp, bul ult brendi bolýy kerek degeni este. Bir sózben aıtqanda, aıtary bar azamattyń eki kitabynan úırener úlgi, alar taǵylym az emes.

Súleımen MÁMET, «Egemen Qazaqstan»

 

Sońǵy jańalyqtar