Jańa Salyq kodeksiniń jańalyǵy nede?

Jaqynda Premer-Mınıstr Baqytjan Saǵyntaevtyń tóra­ǵa­ly­ǵymen ótken Úkimet otyrysynda jańa Salyq kodeksiniń jo­basy maquldanǵan bolatyn. Ulttyq ekonomıka mınıstrligi salalyq mınıstrliktermen, «Atameken» palatasymen birlesip, bıznes qaýymdastyqtarmen tyǵyz qarym-qatynas ornata otyryp ázirlegen jobanyń qandaı erekshelikteri bar? Taratyp aıtqanda...

Salyq salý ıdeologııasy ózgeredi

Ulttyq ekonomıka mınıstri Tımýr Súleımenovtiń aıtýynsha, jańa Kodeks salyq salý ıdeologııasyn ózgertip, salyq tóleýshilerdi qorǵaýǵa, ekonomıkanyń mańyzdy salalaryn yntalandyrýǵa, ákimshilik qyzmetti jeńildetýge baǵyttalǵan. Nátıjesinde halyq salyqty óz betinshe tóleýge yntalanatyn bolady. Ol úshin Kodekste qandaı ózgerister qarastyrylǵan? Birinshiden, barlyq túsiniksiz baptar men qateler salyq tóleýshiniń paıdasyna sheshiletin bolady. Bul salyqtyq daýlardy ádil qaraýǵa múmkindik bermek. Ekinshiden, eger salyq tóleýshi salyq organynyń túsindirýine sáıkes áreket etse, biraq keıin ustanym ózgergen bolsa, aıyppuldar men ósimpuldardy qoldanbaý usynylady. Úshinshiden, salyqtyq tekserý aktilerinde tıisti negizdemelerdiń bolýy kózdelgen. Taǵy bir erekshelik - Salyq kodeksiniń qurylymy ózgeredi. Salyq tóleýshiniń ereksheligine qaraı jekelegen bólimder bolady.

Jańa joba shaǵyn jáne orta bızneske tıimdi me?

Jańa jobada shaǵyn jáne orta bıznesti damytý úshin qoldanystaǵy arnaıy salyq rejimderi saqtalǵan. Al jańadan usynylǵan balamaly rejim - aınalymy úlken bolsa da, tabysy az kásipkerler úshin tıimdi bolmaq. Sonymen qatar shyǵystardy esepke alý arqyly jeńildikter berý qarastyrylǵan.

Mınıstrliktiń resmı habarlamasyna súıensek, qazirgi salyq túrleriniń stavkalary saqtalady. Tek mindetti áleýmettik medısınalyq saqtandyrýdy engizýge baılanysty bızneske qarjylyq júktemeni arttyrmaý úshin áleýmettik salyqtyń mólsherlemesin 11paıyzdan 9,5 paıyzǵa deıin tómendetý usynylǵan. Sondaı-aq buryn salyq ınspektorynyń tekseriske kýáger qatystyrmaýǵa quqy bar bolsa, endi ol mindettelip, tintý, hattaý isine kýá retinde bógde adam qatystyrylady dep qarastyrylyp otyr.

Zańǵa jeke kásipkerlikti tirkeý týraly da birqatar ózgerister engizilgen. Endi azamattar kásip bastaýy úshin tirkelýi mindetti emes. Tek kásip bastaǵany týraly salyq organyna eskertip habarlandyrý jiberedi. Kásipti qaıta tirkeýshiler de solaı. Habarlamany alǵan salyq qyzmetkerleri bir jumys kúninde kásipti qaıta tirkeıdi. Al salyqty patent boıynsha tóleıtin adamdar patentti alǵan kúnnen bastap túsken tabystary sol patenttiń qunynan az bolsa, sonyń esebin berip, salyq mólsherin azaıtýyna, sondaı-aq buryn tólep kelgen artyq aqshasyn qaıtarý týraly ótinish jazýyna bolady. Buryn osyndaı artyq aqshany qaıtarý úshin hronometrajdy zertteý júrgiziletin edi. Qazir ony salyq tóleýshilerdiń jumysyn jeńildetý úshin alyp tastaǵan.

Agrarlyq sektorǵa yntalandyrý sharalary usynylǵan

Eńbekaqy tóleý qoryna júktemeni tómendetý úshin sharýa-fermer qojalyǵynyń basshysyna, múshelerine jáne jumysshylaryna salynatyn áleýmettik salyqty alyp tastaý usynylýda. Sondaı-aq biryńǵaı jer salyǵyn tóleýshiler aınalamyna qaramastan qosylǵan qun salyǵyn tólemeıdi. Al 2020 jyldan bastap atalǵan rejimde 0,5 paıyz mólsherindegi aınalymnan alynatyn salyq belgilenedi.

Sonymen qatar aýyl sharýashylyǵy ónimderin óndirýshiler úshin qosylǵan qun salyǵy boıynsha jeńildikter joıylady. Sebebi Dúnıejúzilik saýda uıymynyń talaptaryna sáıkes ishki óndiris taýarlary jáne ımport úshin salyq salýdyń teń sharty qoldanylýy tıis.

Nesıe qaryzy keshirilgender jeke tabys salyǵynan bosatylady

Jańa joba boıynsha jeke tulǵalardyń nesıe boıynsha qaryzdaryn keshirgen kezde jeke tabys salyǵynan bosatý usynylady. Sondaı-aq, bankter problemalyq aktıvterdi kollektorlarǵa bergen kezde salyq salý is júzinde tabys alynǵannan keıin júzege asyrylady. Jınaqtaýshy saqtandyrýǵa jeke tabys salyǵyn salý tártibin ózgertý usynylady.

Investısııalyq jobalarǵa salyq salý ózgeredi

Jańa zań jobasynda ınvestısııalyq jobalarǵa salyq salý boıynsha ózgerister engizilgen. Qazirgi tańda ınvestısııalyq ujymdyq tabys salyǵy, jer salyǵy, múlik salyǵy boıynsha jeńildikter jańa basym jobalar men jańa kásiporyndarǵa beriledi. Al jumys istep turǵan kásiporyndar úshin jańa jobalardy iske asyrǵan kezde jeńildikter qarastyrylmaǵan bolatyn. Sondaı-aq jumys istep turǵan kásiporyndardyń qazirgi qýattylyǵyn jańǵyrtý jáne rekonstrýksııalaý kezinde jeńildikter kózdelmegen. Mundaı kásiporyndardy yntalandyrý úshin korporatıvtik tabys salyǵy boıynsha jańǵyrtý jáne rekonstrýksııalaý aıaqtalǵan sátten bastap 3 jyldan artyq emes merzimde jáne ınvestısııalar 5 mln AEK kem bolmaǵan jaǵdaıda jeńildikter usynylady.

Keıbir jeńildikter alynyp tastalady

Jańa Salyq kodeksinde jeńildikterge naqty ózgerister engizý arqyly tıimdiligin arttyrý kózdelip otyr. Atap aıtqanda, aýksıondardan alynatyn alymdar (jergilikti bıýdjetterdiń shyǵyny 616 mln teńge) jáne keme júzetin sý joldaryn paıdalaný tólemderi (jergilikti bıýdjetterdiń shyǵyny 20 mln teńge) alyp tastalady. Sebebi memleket atalǵan jaǵdaılarda qyzmet kórsetpeıdi jáne ruqsat bermeıdi.

Sondaı-aq birqatar jeńildikterden bas tartý usynylyp otyr. Onyń ishinde oıyn avtomattary qyzmeti boıynsha aınalymdar, lotereıa bıletterin ótkizý, poshta tóleminiń memlekettik belgileri, poshta markalarynyń ımporty bosatylady. Arnaıy ınvestısııalyq kelisimshart sheńberinde avtomobıl shyǵarý úshin qosylǵan qun salyǵy boıynsha jeńildikter usynylady.

Jer qoınaýyn paıdalanýǵa basa nazar aýdarylady

Jer qoınaýyn paıdalaný salasynda geologııalyq barlaýǵa ınvestısııalar yntalandyrylady. Taý-ken salasy úshin ústeme tabys salyǵy ınvestısııa tartýdy tejeýshi faktor bolyp otyr. Sondyqtan atalǵan saladan bul salyqty alyp tastaý usynyldy. Bul jaǵdaıda kómir óndirýshi kompanııalar boıynsha salyq júktemesi eksportqa renta salyǵyna aýysady.

Sondaı-aq teńiz jáne tereń munaı ken oryndary úshin jer qoınaýyn paıdalanýda neǵurlym qarapaıym balamaly salyq usynylady. Qatty paıdaly qazbalardy barlaýdy jedeldetý úshin jaldaý tólemderiniń tetigi engiziledi. Munaı men gazdy ózindik qunynan tómen ótkizý kezindegi kiristerdi anyqtaý boıynsha tásilder qaıta qaralady.

Metallýrgııanyń jańa salasy – qalaıy ónerkásibin qoldaý úshin salyq mólsherlemesin 6 paıyzdan 3 paıyzǵa tómendetý usynylady.

Salyq týraly SMS-habarlama jiberiledi

Salyq tóleýshilerge jer jáne múlik salyǵyn bir jyl keıinge qaldyryp tóleýine ruqsat berildi. Osylaısha, azamattarǵa salyqtaryn eseptep, tóleýge bir jyl ýaqyt beriledi. Áskerı qyzmettegi, oqý kezeńindegi áskerı qyzmetkerler múliktik salyqtan bosatylmaıdy. Úshinshi toptaǵy múgedekter bıylǵy jyldan bastap menshigindegi barlyq múliktiń jalpy qunynan 1500 AEK eselengen mólsheri sheginde múlik salyǵynan bosatyldy. Al, eger múgedek jandar jyljymaıtyn múlikterin jalǵa berse, basqa adamdar sekildi salyq tóleýge mindetteledi. Sonymen qatar, áli aıaqtalmaǵan qurylys úshin salyq tólemeısiz. Sebebi tolyq salynyp bitpegen qurylystar salyq tólenýi tıis obektilerdiń qatarynan shyǵarylady. Sondaı-aq saqtandyrýǵa baılanysty alynǵan ótemaqylar azamattardyń kirisi bolyp sanalmaıdy da, sheteldik valıýtamen túsken múliktik kiris teńgemen esepteledi.

Jańa zań jobasy boıynsha taǵy bir erekshelik - endi salyqtyń tólengeni nemese tólenbegeni týraly aqparat elektrondy poshta nemese SMS-habarlama arqyly jiberiletin bolady.

 Gúlnur Qýanyshbekqyzy,

«Egemen Qazaqstan»