Qazaqstandyq órleý dáýiriniń tuǵyry

Osy ómirsheń baǵdarlamany júzege asyrý jyldarynda respýblıkamyzdyń qaıta óńdeý ónerkásibi salasynda júzdegen jańa óndiris oryndary ashylyp qana qoımaı, sonymen birge el ekonomıkasy úshin múl­de jańa óndiris salalary ashyldy. Indýstrııalyq-ınnovasııalyq da­mý baǵdarlamasy elimizdiń qaıta óńdeý ónerkásibi salasyn damý­dyń jańa baspaldaqtaryna kóterip, ony ónerkásipti damytý­dyń lokomotıvine aınaldyrdy. Máselen, 2015-2016 jyldar araly­ǵynda qaıta óńdeý ónerkásibi salasynda osy baǵdarlama aıasynda jal­py quny 1,7 trıllıon teńgeni quraıtyn 258 iri joba júzege asyrylyp, 21 myń jańa jumys orny qalyptasty. Sonymen birge tek ústi­mizdegi jyldyń jeti aıy ishinde jalpy quny 490 mıllıard teńgeni quraıtyn 32 iri joba iske qosylyp, 4 myńnan astam jańa jumys orny ashyldy.

ÚIID baǵdarlamasyn is júzine asyrý maqsatynda Qazaqstannyń ın­dýstrııalandyrý kartasy jasalyp, bekitilgen bolatyn. In­dýs­trııalandyrý kartasy eki bólim­nen turady. Birinshisi – óńir­lik kartalar, onda oblystardy damy­týǵa birinshi kezekte qajetti nysandar shoǵyrlandyrylǵan. Ekinshi – respýblıkalyq karta. Munda ortalyq atqarýshy organdar men memlekettik holdıngter tikeleı baqylaýǵa alǵan ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý josparynyń negizgi nysandary toptas­ty­ryl­dy. Qazaqstannyń ındýstrııalan­dyrý kartasyna engizilgen iri joba­lardy paıdalanýǵa berý nátıje­sinde el ekonomıkasy damý­dyń jańa bıik belesterine kóteril­di. Indýstrııalandyrý kartasy sheń­berinde eki besjyldyqqa negiz­del­gen baǵdarlamanyń alǵashqy besjyl­dyǵynda quny 3 trıllıon teńge bolatyn 770 joba iske qo­syldy. Onyń ishinde 65 joba she­teldik ınvestorlardyń qatysýy­men júzege asty. Alǵashqy besjyl­dyqta iske qosylǵan óndiris oshaq­tary 4 trıllıon teńgeniń óni­min óndirdi. 75 myń turaqty ju­mys orny ashyldy. Indýstrııa­lan­dyrýdyń alǵashqy besjyldyǵynda paıdalanýǵa berilgen nysandar shyǵaratyn ónimderdiń 23 paıy­zy eksportqa baǵyttalǵan.

Ústimizdegi jyldyń sońyna deıin ındýstrııalandyrýdyń ekinshi bes jyldyǵynyń aıasynda jalpy quny trıllıon teńgeni quraıtyn júzge jýyq kásiporyn iske qosy­lady. Olar otandyq ekonomıka­ny jańa deńgeıge shyǵaratyn ındýs­trııalyq-ınnovasııalyq damý baǵ­darlamasyna joǵary mýl­tıp­lı­katıvti tıimdilik ákelmek. Osy rette ÚIID baǵdarlamasy sheńberinde bıylǵy jyldyń sońyna deıin paıdalanýǵa beriletin birqatar iri jobalardy tilge tıek eteıik. Atap aıtqanda, Ekibastuz qalasyndaǵy «Prommashkomplekt» JShS-niń bazasynda iske qosylatyn temir jol vagondarynyń dońǵa­laq­taryn shyǵaratyn iri óndiris oshaǵy paıdalanýǵa berilmek. Bul Qazaqstanda temir jol dońǵa­laq­taryn jáne joldardy aýysty­rýdyń tetikterin jasap shyǵaratyn al­ǵashqy iri zaýyt bolyp tabylady. Ortalyq Azııada onyń balamasy joq. Qazaqstan Damý bankiniń qarjylandyrýy negizinde júzege asyrylyp jatqan jobanyń jalpy quny 50 mıllıard teńgeden asady. Kásiporyn tolyq qýatynda jumys isteı bastaǵan kezde 400 jańa jumys orny ashylyp, shy­ǵa­r­ylatyn ónimniń 40 paıyzy ishki su­ranysty, al qalǵan 60 paıyzy Iran, Ázerbaıjan, Reseı jáne Tú­rikmenstan elderine eksportqa shyǵarylatyn bolady.

Qapshaǵaı qalasynda «Roll­ton» jáne «BIGBON» saýda mar­ka­larynyń birden-bir ıesi, álem­ge áıgili azyq-túlik ónimderin óndi­retin Mareven Food Holdings kom­pa­nııasy jalpy quny 6,4 mıllıard teńgeni quraıtyn azyq-túlik jáne jartylaı fabrıkattar shyǵaratyn zaýyt qurylysyn salyp, paıdalanýǵa bermek. Sonymen birge bul zaýyttyń jeke logıstıkasy jáne azyq-túlik taýarlaryn saqtaıtyn ınfraqurylymdyq qoıma júıeleri salynady. 900 myń qorap daıyn ónim shyǵaratyn zaýyt Qazaqstannyń ishki suranysyn to­lyq qanaǵattandyryp, ónimderin kór­shiles О́zbekstan, Tájikstan, Túrik­menstan, Qyrǵyzstan jáne Moń­ǵolııa elderine eksporttaıtyn bolady.

Indýstrııalandyrý baǵdar­la­ma­sy aıasynda «Maker» JShS – Qaraǵandy mashına jasaý-quıý zaýyty «BRK-Lızıng» kompanııasynyń qoldaýymen kásiporyndy túbegeıli jańǵyrtý jumysyn qolǵa aldy. Bul jobanyń quny 60 mıllıon AQSh dollaryn qu­raıdy. О́ndiristi jańǵyrtý jumys­tary aıaqtalǵannan keıin zaýyttyń ónim shyǵarý áleýeti úsh esege deıin artady. «Pavlodar» arnaıy ekono­mı­kalyq aımaǵynyń aýmaǵynda «Sıb­Invest­Grýpp» AAQ (Reseı) jáne LVG GmbH kom­panııasy (Germanııa) sııaqty ınves­tor­lardyń qatysýymen alıýmınıı qosyndylaryn shyǵaratyn iri ón­di­ris oshaǵy paıdalanýǵa beriledi.

Jylyna 36 myń tonna ónim shyǵaratyn zaýyt qurylysyna 4,5 mıllıard teńge jekemenshik ınvestısııa tartylyp otyr. Bul jańa ón­diris orny «Pavlodar» AEA aý­ma­ǵynda alıýmınıı klasterin ja­saýdyń basta­ma­sy bolyp tabyla­dy.

Indýstrııalandyrý baǵdar­la­ma­synyń ekinshi besjyl­dyǵynda bas­qa da birqatar iri jobalar júzege asy­rylady. Investısııalar jáne da­mý mınıstrliginiń málimeti boıyn­sha, jyl sońyna deıin jyly­na 200 myń tonna tutas shyny qa­byr­ǵalar shyǵaratyn zaýyt, jyly­na 5 myń tonna sıntetıkalyq toqyma jip já­ne 15 myń qýma metr to­qy­ma buı­ym­daryn shyǵaratyn zaý­yt is­ke qosylady. Sonymen bir­ge áleý­eti jylyna 30 mıllıon tab­let­ka jáne 90 mıllıon kapsýl dári shyǵa­ratyn farmasevtıkalyq zaýyt jáne jalpy quny 32,9 mıllıard teńgeni quraıtyn bir ret paıdalanatyn medısınalyq buıymdar shyǵaratyn zaýyt iske qosylady. Osy iri jobalardyń iske qosylýy nátıjesinde myńdaǵan jańa jumys oryndaryn ashý da kózdelinýde.

ÚIID baǵdarlamasymen negiz­del­gen Qazaqstan­nyń jańa ekono­mıkalyq saıasaty halyqaralyq sa­rapshylardyń jáne dúnıe júzi­niń bedeldi bıznesmenderiniń jo­ǵa­ry baǵasyna ıe bolýda. Máse­len, Reseıdiń www.odnako.org portaly «Qazaqstan elıtasy álemdik daǵ­darystan kóp bu­ryn res­pýb­lıkanyń ishki rynogyn damytýǵa, ım­portty almastyra­tyn ónimder óndirisin qu­rý­ǵa jáne ındýs­trııa­landyrýǵa betburys jasady. Qazaq­stan­­dyq ındýstrııalandyrýdyń avtory – Nursultan Nazarbaev. Onyń bastamasymen Qazaqstandy da­mytýdyń mynandaı jospar­­­­lary qabyldanyp, júzege asy­­rylýda: «Strategııa-2010», «Stra­tegııa-2020», «Strate­gııa-2030» já­ne «Strategııa-2050» sı­ıa­qty ta­ıaý merzim­derge arnalǵan jáne uzaq merzimdi strategııalyq jos­par­lary qabyl­dan­dy. Sonymen bir­ge «Strategııa-2020» baǵ­dar­la­masynyń aıasynda respýblıkada 13 sala­lyq, 16 aımaqtyq jáne 9 fýn­ksııalyq damý baǵdarlamalary qa­byldanyp, júzege asyrylý­da. Osyndaı ómirsheń josparlardyń nátı­je­sinde respýblıkada buryn-sońdy bol­maǵan óndi­ris salalary, atap aıtqanda, ushaq jáne tik­ushaq jasaý, lokomotıv qurastyrý zaýyttary iske qosyldy», dep atap kórsetedi.

Qazaqstandyq ındýstrııalan­dyrýdy damytý ınstıtýty bas­shy­­synyń orynbasary Marat Idrısovtiń aıtýynsha, elimizde ındýs­trııalandyrý úrdisi bastalǵanǵa deıin ekonomıkadaǵy qaıta óńdeý ónerkásibiniń úlesi 7 paıyz bolsa, ındýstrııalandyrý aıasynda osy salaǵa tartylǵan tikeleı shetel ınvestısııasynyń nátıjesinde 2016 jyly ol 14 paıyzǵa artty. Al ústimizdegi jyldyń qory­tyn­­­dysy boıynsha, qaıta óń­deý óner­­­kásibiniń úlesi 20 paıyz­dyq me­jege jetetin kórinedi. Osy ret­te atap kórsetetin másele, qazaq­stan­­­dyq ın­dýs­trııalan­dy­rý baǵ­dar­­lamasynyń bedeli tu­raq­­ty árip­­testerimiz Nıderland, AQSh, Fran­sııa, Ulybrıtanııa, Italııa elde­­ri­niń bız­nes ókilderiniń arasynda ǵa­na emes, sony­men birge Azııa mem­­leketterinde de, onyń ishin­de Qy­­taıda joǵary baǵaǵa ıe bolýda. Eli­­mizde Qytaı ınvestısııasynyń tikeleı qarjylandyrýymen jalpy quny 26 mıllıard AQSh dollaryn quraıtyn 50-den astam iri joba júzege asyrylmaq. Sońǵy kezde bul ómirsheń baǵdarlamaǵa Japonııa jáne Ońtústik Koreıa ınvestorlarynyń da nazary aýǵan.

Elimizdiń barlyq óńirinde jap­paı júzege asy­rylyp jatqan ındýstrııalyq-ınnova­sııa­lyq damý baǵdarlamasyn tereń saralaǵan adam elimizdiń ekonomıkasyn damytýda onyń qanshalyqty tyń ser­pin bergendigin anyq ańǵarsa ke­rek. Aqıqatyn aıtsaq, 2020 jyl­ǵa deıingi ındýstrııalyq-ın­no­va­sııalyq damý baǵdarlamasy eli­miz­diń XXI ǵasyrdaǵy qaıta órleý dáýiriniń berik tuǵyry bolmaq.

Jylqybaı JAǴYPARULY, «Egemen Qazaqstan»