«Qazaqstannyń Eldoradosy» atanǵan Aqbaqaı altyny

«Altyn almastyń» alǵashqy ónimi

Moıynqum aýdanyndaǵy Aqbaqaı ken ornyndaǵy «Altyn almas» fabrıkasy» kom­panııasy saltanatty jaǵdaıda iske qo­syl­ǵaly beri birer aıdyń júzi boldy. Jo­banyń bastalýyna «telekópir» arqyly Memleket basshysy sát sapar tiledi. О́ıtkeni, ótken jyldyń qyrkúıeginde oblysqa kelgen saparynda Elbasy Nu­r­sultan Nazarbaev Aqbaqaıdan salynatyn jańa altyn shyǵarý fabrıkasynyń qury­lys jobasyn maquldaǵan bolatyn. Al biz bul zamanaýı jobany 9 aıda aıaqtadyq. Jobanyń quny 100 mıllıon AQSh dol­laryn qurady. Bul qyrýar qarjynyń 55 mıllıony – fabrıkany modernı­zasııa­laýǵa jáne 50 mıllıony – ken ornyn ashý men óńdeý jumystaryna jumsaldy. Joba­ny qarjylandyrýǵa táýekel etken Eýra­zııalyq bankke alǵysymyz sheksiz. «Aqbaqaı klasteri» dep atalatyn shıkizat bazasynyń aldyn ala jasalǵan quny 100 tonnaǵa jýyq «asyl temirden» turady. Bul kendi aımaqta «Aqbaqaımen» birge «Svetınskoe», «Beskempir» jáne «Karernoe» dep atalatyn ken oryndary da qatar or­nalasqan. Kásiporyndy qaıta túletý osy ken oryndaryn ıgerý úshin ekono­mıka­lyq jáne ınfraqurylymdyq tirek bolyp tabylmaq. Sondyqtan, atal­mysh kompanııa Dýman-Shýaq ken orny­nyń baılyǵyn ıgerý quqyn qolǵa alýǵa da talpynys jasaýda. Burynǵy kombınattyń ınemen qudyq qazǵan­daı tirligine qaraǵanda qaıta túle­gen zaýyttan jańa serpilisti anyq baıqaýǵa bolady. Mysaly, buryn bir jylda 240 tonna shıkizat óńdelse, qazir onyń ornyna 1 mıllıon tonna shıkizat óńdelýde. Qal­dyq ta az. Nátıjesinde jylyna 2,8-3 tonna altyn óndirýge tolyq negiz bar. Zaýyttyń zárý qural-jabdyqtary osy salaǵa erteden beıimdelgen Reseı men Ońtústik Afrıka elderinen alynǵan. Shahta jumysyna Kanada elindegi altyn ke­nish­terinde qoldanylatyn burǵylaý mashına­sy jegilgen. Bul – altyn óndirýdegi eń sońǵy álemdik ádister. Zaýyttaǵy jańa tehno­logııa­nyń arqasynda, aıtalyq, me­tallýr­gııa­lyq ónim daıyndaýdaǵy asa jo­ǵa­ry bólister jasalyp, buryn shyǵary­lyp kelgen flotokonsentrattardyń ornyna endigi kezekte óte sapaly Dore kesekti al­ty­ny shyǵaryla bastaǵan.

Dııar QANAShEV, «Altyn almas» AQ-tyń basqarma bastyǵy.

Derek pen dáıek Ken orny negizi 5 tik qulaıtyn (Bas­ty, Túken, t. b.) jáne 9 kólbeý jatqan jelilerden turady. Jeli­ler­diń uzyndyǵy 250 metrden 600 metrge deıin qalyńdyǵy 1,5 santımetren 2 metrge jetedi. * * * Moıynqum óńirindegi altyn óndi­re­tin iri ken ornyna óner dese ishken asyn jerge qoıatyn ultjandy geolog D. Dúısenbekov 1968 jyly «Aq­ba­qaı» degen halyq ániniń atyn qoıypty. * * * Kentas 900-1300 metr tereńdikke deıin taralǵan. Ken túzilý prosesi gabbroporfırıt jáne ashafıt daı­qa­lary jynystardy jaryp shyq­qan­nan keıin, altyn súrmeli mıneraldanýmen aıaqtalǵan. * * * Ken Qyzyljar ıntrýzıvti kesheni­niń ishinde jáne devon janartaý tastekti shógindi jynystarynyń boıynda qalyptasqan. * * * Ken ornynda altynnyń 4 túri kezdesedi: 1) arsenopırıt mıneraly boıyndaǵy untaq dısperesti altyn; 2) kvarstaǵy seppe, uıa, jeli túrinde shoǵyrlanǵan bos altyn (ólshemderi 0,01-0,1mm.-den birneshe mm.-ge deıin); 3) kvars-karbonatty jelilerdegi túıirshik jáne qabyrshaq túrindegi altyn; 4) gıpergendik prosespen baı­lanysty qabyrshaqty jáne dendrıtti altyn.   Altynnyń ortasha mólsheri jer betinde jaqyn aralyqta asa joǵary – 60 – 109g/t, al 500-600 m. tereńdikte 7-10 g/t-ǵa deıin tómendeıdi deıdi ensıklopedııa málimeti. * * * Aqbaqaı klasteri shıkizat bazasynyń aldyn-ala jasalǵan baǵasy 100 tonnaǵa jýyq asyl metaldan turady. * * * Aımaqta Aqbaqaı, Svetınskoe, Beskempir, Karernoe ken oryndary ornalasqan. * * * Qazaqstan aımaqtarynda negizgi altyn kenishin qaıta túletý keleshekte jergilikti ken oryndarynyń ónimdiligin 10 esege deıin arttyrýǵa múmkindik beredi. Kásip­oryn jyl saıyn 2,8 tonna altyn shy­ǵarýǵa jaǵdaı jasaıdy. * * * Joba memlekettik údemeli ındýs­trııa­lyq-ınnovasııalyq damý baǵdarlamasy sheńberinde 2011 jyldyń alǵashqy jar­ty­­jyldyǵynda júzege asyrylǵan úsh joba­nyń biri. * * * «Altynalmas» zaýyty óńir ekono­mıka­syn damytýǵa qomaqty úles qosyp, oblys bıýdjetine jyl saıyn 15 mln. AQSh dollaryna jýyq kiris ákeledi deıdi mamandar.   Kenttiń ajary ashylyp keledi Aqbaqaı kentinde áleýmettik túıindi má­seleler de oń sheshimin taba bastady. Ken­shiler kómeginiń arqasynda aýyl oqý­shylary búginde jańa mektepte bilim alýda. Mektep janynan sportqa qushtar oqý­shy­lar úshin boks seksııasy ashylǵan. Al aýyl turǵyndary úshin monsha salynyp, tártip saqshylarynyń mekemesi kúrdeli jóndeýden ótkizilgen. Zaýyt jumysshylarynyń qatary aýdan turǵyndarymen tolyǵyp keledi. Kenishte búginde 450 jańa jumys orny ashylǵan. «Sarybulaq-2» jer asty sý kózinen 75 kılometrlik sý qubyry tartylýda. Bul qu­ry­lys jumysy jyl aıaǵyna deıin aıaqta­lyp, aldaǵy ýaqytta aýyl turǵyndary men zaýyt jumysshylary qajetti taza aýyz sýmen tolyqtaı qamtamasyz etiletin bolmaq. Ábdiǵalı ÁBDIRAZAQOV, Aqbaqaı kenttik okrýginiń ákimi.   Bir jylda 3 tonna altyn! Bizdiń fabrıkanyń jumys­shy­­lary ótken aıda 90 kılogramm ónim shyǵardy. Al jy­ly­na 3 tonna altyn óndiremiz. Bul jańa joba boıynsha qol jetken jetistik. «Almaqtyń da salmaǵy bar» deıdi halyq. Fabrıkamyz jy­lyna 3 mıllıard teńge kóle­min­de salyq tóleıdi. Fabrıkadaǵy ortasha aılyq 90 myń teńgeni quraıdy. Ju­mysshylardyń 258-i jergilikti turǵyndar. Jumysshylardyń bar­lyǵyna arnaıy kıim men ta­maq tegin beriledi. Aqbaqaı kenti turǵyndary ishetin taza aýyz sýdy kásip­oryn satyp alyp beredi. Búgin­de kentti abattandyrý jumys­tary qolǵa alynyp, túrli má­denı is-sharalar jıi uıym­das­tyrylýda. Nadejda ShADRINA, apparatshy.   Aıqarma betti daıyndaǵan «Egemen Qazaqstan» gazetiniń Jambyl oblysyndaǵy menshikti tilshisi Kósemáli SÁTTIBAIULY.