Ińgálap dúnıe esigin ashqan sábı 5-6 aıdan keıin nemese 1 jasqa da jetpeı jaryq dúnıemen qoshtasatyn bolsa, budan artyq qasiret bar ma? Buǵan kim kináli? Qorǵasyndaı aýyr saýalǵa birjaqty jaýap qaıtarý qıyn-aq. Sońǵy jyldary Aqtóbe aımaǵynda sábıdiń dúnıege kelý derekteri óskenimen olardyń shetinep ketý kórinisteri kóbeıip kele jatqany alańdatpaı qoımaıdy. Iаǵnı bala týý kórsetkeshi eki paıyzǵa artqanymen, sábı ólimi bir paıyzǵa kóbeıgeni aldyńǵy jaǵymdy jaıtty joqqa shyǵarǵandaı áser qaldyrady. Qazirgi qolda bar derekter oblystyń Qobda, Muǵaljar jáne Baıǵanın aýdandarynda nárestelerdiń ólimi kóbirek tirkelgenin kórsetedi. Dáriger-mamandar munyń birneshe sebebin alǵa tartady. Bul baǵytta buǵan deıin jasalǵan taldaýlar men zertteýler sábıdiń ólimine negizinen týabitken aqaýlar basty sebepshi ekenin kórsetedi. Onyń ishinde týabitti júrek dimkási, hromosomdar men búırektiń búlinýi, bas súıek pen mıdyń ózgeriske ushyraýy sekildi patalogııalyq sıpattaǵy kinarattar bar eken.
Sondaı-aq oblystyq balalar aýrýhanasy balalar kardıohırýrgııasy bólimshesiniń meńgerýshisi Ánýar Dosmaǵambetovtyń aıtýynsha, tamyrlardyń keıbir quramdas bólikteri jaratylmaǵan nemese tamyrlary tarylǵan kúıinde dúnıege keletin sábıler de kezdesetin kórinedi. Mundaı náresteler durys tynys ala almaıdy. Qalypty qan aınalymy bolmaǵandyqtan júregi sábıdi ottegimen qamtamasyz ete almaıdy. Iаǵnı onyń mólsheri tek alpyz paıyz tóńireginde bolady. Sonyń saldarynan ókpe men búırekke jáne basqa zaqym keledi. Shuǵyl medısınalyq kómekti qajet etetinder de kóbine kóp osyndaı týabitti aqaýy bar sábıler. Balany ana bosana salsymen mundaı nárestelerdi ota jasaý úshin bizge joldaıdy. Oǵan shuǵyl kómek berýdiń, shaqalaqty ólim halinen alyp qalýdyń qam-qareketin jasaımyz. Búgingi zamanaýı qondyrǵylardyń sábı dertin tez anyqtaýǵa kómegi kóp, áıtse de, ókinishke qaraı, barlyq ota nátıjeli aıaqtala bermeıdi, - deıdi ol.
Búgingi kúni jańa týǵandar aqtóbelik densaýlyq saqshylarynan kásibı sheberlik pen biliktilikti talap etedi. Internet kózderinen alynǵan keıbir derekter respýblıkamyzda ár jyl saıyn 1,5 myń balaǵa ota jasalatynyn kórsetedi. Onyń shamamen 600-y Astanada, 400-i Almatyda jasalsa qalǵan óńirlerde jasalady eken. Alaıda balalar kardıohırýrgııasy deńgeıi barlyq jerde joǵary dep aıtýǵa taǵy da aýyz bara bermeıdi. Degenmen elimizdiń batys óńirinde Aqtóbedegi balalar kardıohırýrgııasynyń bazasy salystyrmaly túrde alǵanda keńirek ekeni de anyq. Aldaǵy ýaqytta osy múmkindik pen áleýet tolyqtaı paıdalanylsa, múmkin óńirdegi sábı óliminiń deńgeıi tómender me edi degen oı keledi.
Árıne, sábıdiń dúnıege on eki múshesi saý, týabitti dertsiz kelýiniń basty faktory anaǵa baılanysty ekeni anyq. Eger olar ekiqabat kezinde ózinó-ózi durys kútip, júktilik talaptary men normalar durys saqtasa, oqys oqıǵa bola qoıar ma eken? Ul úshin aldyn ala tekserýler men zertteýlerden ótýdiń tıgizetin paıdasy mol. Iаǵnı munyń ózi áıelder men analardyń júktilikke deıingi kezeńin qosa qamtıtyn keshendi úderister dep tujyrymdaıdy medısına mamandary.
Bir sózben aıtqanda, júktilikke deıingi kezeńniń ózinde bolashaq analardyń arnaıy daıyndyqtan ótýi – bolýy múmkin qaıǵyly oqıǵanyń aldyn alýdyń basty joly bolyp shyǵady. Qosalqy aýrýlar, qursaq ishindegi ınfeksııalar bolsa, bala kótermesten buryn olardyń emdelgenderi jón. Alaıda keıbir ekiqabat analar buǵan kóńil aýdara bermeıdi deıdi akýsher-genıkologtar. Árıne, medaldyń eki jaǵy bar ekeni belgili. Buǵan deıingi tájirıbeler ýltradybystyq zertteýler kezinde anyqtalmaıtyn jaıttar da jıi kezdesetinin kórsetedi. Bul oraıda ony júrgizgen dárigerlerdi aqtap alýdyń da eshqandaı jóni bolmasa kerek. Qalaı degende de, búgingi kúni bala óliminiń aldyn alý úshin tereń ýltradybystyq zertteýler men anyqtaýlar deńgeıin tereńdetýdiń tıgizetin kómegi kóp ekeni kámil.
Osy oraıda Aqtóbede bıyl ýltradybystyq zertteýler ortalyǵyn ashý belgilengeni de sábıler ólimin azaıtýǵa septigin tıgizedi degen oıdamyz. Aqtóbe oblysynyń Densaýlyq saqtaý basqarmasynyń basshysy Áset Qalıev qazir bul úshin jeke kompanııamen kelissózder júrgizilip jatqanyn alǵa tartty. Aldyn ala belgilengen joba men jospar boıynsha atalǵan ortalyq óz jumysyn alǵashqy jartyjyldyqta bastamaq. Taǵy bir jaǵymdy jaıt, joba iske qosylǵannan keıin náresteler arasyndaǵy týabitti aqaýlar ýltradybystyq zertteýler arqyly júktiliktiń erte kezeńinde anyqtalmaq. Osy arqyly oblysta sábı ólimi kórsetkishin tómendetý joldary qarastyrylǵan.
Temir QUSAIYN,
«Egemen Qazaqstan»
Aqtóbe