Aımaqtaǵy dinı radıkalızm men ekstremızmniń kúsheıýine, bir jaǵynan, álemdik jáne aımaqtyq deńgeıde qalyptasyp otyrǵan úlken kúshterdiń araqatynasy áser etip otyrǵan bolsa, ekinshi jaǵynan, oǵan árbir naqty elde qalyptasyp otyrǵan ishki sebepter de óz yqpalyn tıgizip otyrǵany anyq.
Qazirgi kúnde aımaqtaǵy dinı radıkalızmniń qanat jaıýyna salafılik baǵyttaǵy aǵymdardyń ıdeıalarynyń taralýy sebep bolǵany jasyryn emes. Tákfir jáne jıhad uǵymdaryn tý etken osyndaı destrýktıvti aǵymdardyń saldary ásirese 2013-2015 jyldary óte anyq kórindi. Osy kezeńde álemde beıbitshilik pen san túrli ulttar men dinderdiń kelisim tapqan ortasy retinde tanylǵan Qazaqstandy «dindi óteýge esh múmkindik bermeıtin el» retinde tárk etip, soǵys órti laýlaǵan Taıaý Shyǵys pen Soltústik Afrıka elderine «Islam memleketiniń» sodyrlarynyń «halıfatyn» izdep ketken qarakózderimizdiń sany kúrt ósti.
Qazirgi kúnde álemdik qaýymdastyqtyń ortaq kúsh biriktirýiniń arqasynda bir kezderi soǵys oty jalyndaǵan Sırııa, Irak jerinde birshama tynyshtyq ornady. Teris aǵymdardyń izine erip adasqan kóptegen qarakózderimiz sol elderdiń zańdy bıligine qarsy júrgizilgen soǵystarda mert boldy, al tiri qalǵandary búginde sol elderdiń abaqtylarynda jazalaryn kútýde. Árıne, óz elderine qarý ustap kelgen sheteldik sodyrlardy Sırııa, Irak elderiniń bılikteri basynan sıpamasy jáne olardy qatal jaza kútip turǵany anyq. Meıli, sanalary teris ıdeıamen ýlanyp, qolyna qarý ustaǵan sodyrlardyń basyna túsken taǵdyryn «saý basyna saqına tilegen» ózderinen kórsin deýge bolar edi... biraq olardyń kóbi sol qaterge óz otbasylary men bala-shaǵalarynyń bastaryn tikkenin múldem túsiný qıyn.
Alaıda Elbasymyz Nursultan Nazarbaev kóregendik tanytyp, «Jýsan» operasııasyn iske qosý arqyly soǵys oshaqtary aýmaǵynda qalǵan azamattarymyzdy elge qaıtarýǵa pármen berdi. Osyndaıda qazaqtyń «sózge qısa da, jaýǵa qımaıtyn» baýyrmashyldyǵyna rıza bolasyń..Bul bizdiń memleketimizdiń óz azamattaryna degen adamgershilik qatynasy.
Qazirgi kúni Memleket basshysy laýazymyn oryndap otyrǵan Qasym-Jomart Toqaev «Jýsan - 2» operasııasyn jalǵastyryp, nátıjesinde kóptegen azamattarymyz elge oraldy.
Árıne, Sırııa, Irak jerinde zańdy bılikke qarsy soǵys amaldaryna qatysqan Qazaqstan azamattarynyń zańǵa sáıkes óz jazalaryn alatyndyǵyna kúmán joq. Ol solaı bolýy tıis te, óıtkeni «istegen isti moıynmen kóterý» degen bar.
Al soǵys aýmaǵynan shyǵarylǵan áıelder men bala-shaǵalardy psıhologııalyq jáne teologııalyq ońaltýdyń da óz álegi bar ekeni anyq.Desek te, basqa elderde soǵys áreketterine qatysqan elimizdiń azamattary jazasyn óz memleketinen alatyndyǵyna jáne ózderiniń otbasy músheleriniń amandyǵyna shúkir etýleri tıis dep sanaımyn.
Joǵaryda aıtyp ótkendeı, destrýktıvti sıpattaǵy salafılik aǵymnyń ustanýshylary ıslamdaǵy tákfir, jıhad uǵymdaryn óz maqsattaryna sheber paıdalanyp, olardyń mánin burmalaý arqyly memleket pen azamattardyń arasyna ıdeıalyq syna qaqty. Sondyqtan olardyń ıdeıalyq túsinikterine de qysqa sholý jasap ketken artyq bolmas dep otyrmyn.
Dindi birjaqty túsinetin jáne óz ıdeıalaryn moıyndamaıtyn basqa adamdardy kápirlikpen, ıaǵnı dinsizdikpen aıyptaıtyn tákfirshiliktiń basty nysanyna, eń birinshiden, olardyń túsinigimen kelispeıtin musylmandar iligedi. О́ıtkeni olar basqa dindi ustanýshylardy ózderiniń dinı senimderine baılanysty áý-bastan «dinsizder» qataryna jatqyzyp tastaǵan. Al olardyń túsiniginde dinsizdikpen aıyptalǵan musylmandarǵa kúıe jaǵýǵa da, tipti óltirýge de bolady.
Sondyqtan mundaı teris aǵymdy ustanýshylar áý-bastan sol aımaq pen elderdegi zaıyrly qaǵıdattardy basshylyqqa alatyn memlekettik ınstıtýttardy, sol jerge tán dástúrli mazhabtardy, ondaǵy musylmandardy jáne sol eldegi resmı dinı ınstıtýttar men meshit ımamdaryn moıyndamaıtynyn aıta ketý kerek.
Tek ózderin ǵana durys sanaıtyn qazirgi kúndegi ıslamdyq baǵyttaǵy radıkaldyq aǵymdy ustanýshylar «dinge jańashyldyq engizý» túsinigin qoldana otyryp, musylman dinin ustanatyn kóptegen elder úshin uzaq ǵasyrlardan beri tán bolyp kele jatqan baqılyq bolǵan ataqty adamdarǵa eskertkishter ornatý, baqılyq bolǵan adamdy shyǵaryp salý jınalystaryn ótkizý, qaraly is-sharalarda baqı bolǵan adamǵa joqtaý aıtý, beıit basyna qurylys salý jáne taǵy basqa da ádet-ǵuryptardy oryn berilmeýi tıis jańashyldyqqa balaıdy.
Adasqan aǵymdardyń ýly ıdeıasyna elitken qarańǵy tobyrdyń birqatar elderde san ǵasyrlardan beri sáýlet óneriniń týyndysy bolyp kelgen ǵımarattar men uly adamdardyń bastaryna salynǵan mazarlardy qıratýǵa deıin barǵanyn bilip te, kórip te otyrmyz.
Osynyń barlyǵy, búgingi kúnde tákfirshiliktiń memleket quraýshy ult ókilderi retindegi qazaq jastarynyń psıhologııasy men diline aıtarlyqtaı kúshti soqqy bere alatyndyǵyn kórsetip otyr. Olar osy maqsatta qazaq jastarynyń boıynda óziniń jáne ata-babalarynyń tarıhyn joqqa shyǵarý sezimin týdyrýǵa, azamattyq pen otanǵa degen súıispenshilikti tárk etýge basty nazar aýdarady.
Tákfirshilerdiń negizgi maqsaty da sol – ómir súrip otyrǵan qazirgi kúndegi memlekettik qurylysty ózgertý, onyń ornynda sharıǵatqa negizdelgen teokratııalyq memleketin qurý.
Bir sózben aıtqanda, tákfirshildik qazirgi kúnde dinı radıkalızmdi, ekstremızm men terrorızmdi týdyratyn qaýipti ıdeıa ekendigin basa aıtýymyz kerek. Olar qolaıly sátte saıası maqsattardy kózdep, zaıyrly jáne demokratııalyq damý jolyndaǵy memlekettik qurylysty kúshpen ózgertýge jáne óz túsinikterine saı ıslam memleketin ornatýǵa talpynyp bılik úshin kúres júrgizýlerin toqtatpaıdy. Dál osylaı bastalǵan prosesterdiń qandaı saldarlarǵa alyp kelgenin búgingi kúndegi Soltústik Afrıka men Taıaý Shyǵystaǵy birqatar elderdiń (Sırııa, Irak, Lıvııa jáne t.b.) mysaldarynan anyq kórýge bolady.
Sondyqtan elimizdiń azamattary teris dinı aǵymdardan jáne basqalardyń dinı sezimin moıyndamaıtyn tákapparshylyqtan alys bolǵany abzal. Al memleketimiz radıkaldyq dinı ıdeıalardyń taralýyna ıdeologııalyq jáne kúshtik quraldardy biriktire otyryp, pármendi soqqy berýin jalǵastyra berýi kerek. Tek sonda ǵana kelisimi jarasqan elimizdiń týyn joǵary jalaýlata beretin bolamyz.
Baqytjan SATERShINOV, dintanýshy-ǵalym, professor