Demalys lagerleriniń órisi keńise...

Oblystyq bilim basqarma­­­synyń deregine qaraǵanda, bıyl 116607 oqýshy saýyqtyrý or­ta­lyqtarynda demalady, 20 bala­lar lageri qyzmet kórsetpek. Maý­­sym aıynan bastap Birjan sal, Zerendi aýdandarynda jańa de­ma­lys aımaqtary jumystaryn bas­taıdy.

– Oblysta «Rýhanı jańǵyrý» baǵdar­lamasy aıasynda maýsym-tamyz aılarynda týrıstik ól­ke­taný baǵyty boıynsha ta­nym­dyq áseri mol saıahattar uıym­dastyrylady. Týǵan ólke tarı­hyn zerdeleýge arnalǵan «Uly dala eli» ekspedısııasyna bes myń oqýshy qatysady dep mejelenýde. 10 myńǵa jýyq oqýshy óńirimizdegi kıeli jerlerdi aralap, kóne tarıhtyń kómbesin aqtarady. Sáti tússe, basqa aı­maq­­­tarǵa da sapar shegetin bolady. Taǵy bir jaqsy jańalyq, jaz­­ǵy demalysta 50 oqýshy «Bir apta – aýylda» áleýmettik baǵ­­­dar­lamasyna qatyspaq, – deıdi oblys ákiminiń orynbasary Marat Iǵalıev, – bizdiń óńir demalys úshin taptyrmaıtyn jer ǵoı. Osy ýaqytqa deıin sheshil­meı kelgen taǵy bir úlken másele bar. Ol kóp jyldan beri jumys iste­meı turǵan lagerler. Oblys ákiminiń tapsyrmasy bo­ıyn­sha qańyrap turǵan lager­lerdi qalpyna keltirý jumys­tary bastalmaq.

Aıtsa aıtqandaı, tamasha­ ta­bı­ǵa­tymen áıgili Kók­she óńirine ózimizdegini bylaı qoıǵanda, irge­degi Reseıdiń oqýshy­lary da kel­mek. El ishin­de mundaı tájirı­be bu­rynnan bar. Máselen, ót­ken jy­­ly Qy­zyl­orda, Batys Qazaq­stan oblys­tarynyń 150 oqýshy­sy Kóksheniń kór­kem óńirinde bolyp, birqatar kıeli jerlerdi ara­­lap, el tarıhymen tanysyp qaıt­­qan bolatyn.

Sóz arasynda 20 lagerdiń 13-i memlekettik, jeteýi jekemenshik ekenin aıta ketelik. Onyń óz se­be­bi bar. Birneshe jekemenshik balalar saýyqtyrý ortalyqtary uzaq ýaqyt jumys istemeı turdy. Máselen, Qatarkól óńirine orna­lasqan 12 lagerdiń úsheýi ǵana ju­mys isteıdi.

– Bul lagerler ótpeli kezeń­de arzan baǵaǵa satylyp ketken sa­ýyqtyrý oryndary, – deıdi bala­lar men jasóspirimder tý­rızmi respýblıkalyq qaýym­­­das­tyǵynyń tóraǵasy Qaı­­rat Sultanov, – shynyn aıt­­qan­­­da, balalar týrızmi óte jaýapty sa­­la, ári kásipkerlerge onsha kóp paı­­­da da ákelmeıdi. My­saly, Qa­tar­­kóldegi lagerler týraly aı­­tatyn bolsaq, kún saıyn bul ortalyqtarda 200-250 bala­dan demalsa, 9 ortalyqta bir jaz­da otyz myńǵa jýyq bala demalar edi.

Demalys aımaqtaryn qaıta­­­dan qalpyna keltirý úshin eń aldymen ınfraqurylymdy qa­lypqa keltirý kerek. Qazirgi ýaqytta káriz jelilerin montaj­daý jumystary bastalǵan. Or­ta­lyqtandyrylǵan sý quby­ry tartylmaq. Qatarkól men Býrabaı arasynda uzyndyǵy 20 shaqyrymdyq aınalma jol salynady. Kóldi tazartý jumy­sy da qolǵa alynýda. Bıyl Qa­tar­­­­kól­diń ınfraqurylymyn damy­týǵa 8 mıllıard teńge qarjy qa­­ras­tyrylyp otyr. Qarjynyń qomaqty bolýy balalardyń jazǵy demalysyn uıymdastyrýyndaǵy kemshilikterdiń qordalanyp qalýynan. Osydan-aq uzaq jyldar boıy balalar demalysy qojyrap ketkenin ańǵarýǵa bolady. Kúlbiltelemeı kesip aıtatyn bolsaq, bul sala jetkilikti deńgeıde damymaı otyr. Saýyq­tyrý ortalyqtarynda keshegi keńes dáýirinen qalǵan, ábden eskir­gen as úı quraldary, árqıly teh­nıka, jıhazdar paıdalanylady.

Balalar men jasóspirimder týrızmi respýblıkalyq qaýym­­dastyǵy tóraǵasynyń táptishtep túsin­dirýine qaraǵanda, sýbsı­dııa­laý balalar lagerlerin jań­­­ǵyrtýǵa jumsalatyn shy­ǵyn­dardy birshama azaıtýǵa múm­­­kindik berer edi. Demek, mem­­­­­leket tarapynan qoldaý bol­­­ǵan­da ǵana balalar týrızmin da­mytýǵa bolady. Áıtpese, mun­daı ortalyqtardy ustap turý qıyn. Shyǵyn kóp. Aınalyp kel­­gende osynyń barlyǵy joldama baǵasynyń qymbat bolýy­­na ákep soǵady. Kóptegen lagerler áli kúnge deıin kómirmen jylytylady. Bul óńirde qystyń uzaqtyǵyn eskerseńiz, shyǵynnyń kólemin oısha topshylaı alar edińiz. Eger kógildir otyn kelip, kósegemiz kógerse, másele túgel sheshilip ket­pe­genimen, bir­shama jeńildik bo­lar edi.

Lagerler memlekettik ult­tyq tabıǵı park aýmaǵynda or­­na­lasqandyqtan, bala osynda kel­gen ýaqyttan bas­tap ár dem­al­ǵan kúnine 255 teń­ge­den­ tó­leıdi. Bıyl­dan bas­tap ja­ńa zań talaptaryna sáı­kes árbir qyz­metker úshin de tólem talap etilmekshi. Munyń bar­lyǵy kásipker úshin birshama aýyr júkteme. «Baldáýren» respýb­­lıkalyq oqý-saýyqtyrý orta­­­­­ly­ǵy bir jylda osyndaı tólemder úshin elý mıllıon teńge qarjysyn shyǵyn qylady eken.

Jaǵymdy jańalyq ta joq emes. Til ustartý baǵytynda.

– Bıyl AQSh pen Nıderlan­dydan eriktiler kelmek. Demek, ba­lalarǵa aǵylshyn tilin úı­renýge qolaıly jaǵdaı týady. Tan­y­mal akterler, mýzykanttar men sportshylar shaqyrylmaq, – deıdi «Discovery Borovoe» ke­sheni balalar demalysy depar­ta­mentiniń jetekshisi Elena Bara­nov­skaıa.

Jóndeý jasalǵan ortalyqtar da bar. Máselen, Atbasardaǵy «Ishım» saýyqtyrý keshenine respýblıkalyq bıýdjet esebinen 96 mıllıon teńge qarjy bólinip, kúrdeli jóndeý jumystary júr­gizildi. Qaıta jańǵyrǵan lager­ler balalardyń demalý múm­­­kin­digin arttyra túspek.

Endigi bir másele – joldama quny. Kópshilikti alańdatatyn jaı da osy. Memlekettik balalar saýyqtyrý ortalyqtaryndaǵy joldama quny 18 myń teńgeden 45 myń teńgege deıin turady. Jekemenshik balalar demalys ortalyqtaryndaǵy baǵa odan da qymbat. Keıbireýinde 90 myń teńgege deıin. Birneshe balalary bar otbasylar úshin qıyn-aq. Bir jaqsysy, áleýmettik-turmystyq jaǵdaıy tómen otbasylardyń jetkinshekteri tegin demalady.

Aqmola oblysy