Jolaýshy sengen jolserik qylmysker bolsa...

Prokýror narazylyq bildire me?

Shynyn aıtý kerek, sottyń bul úkiminiń jańǵyryǵy zorlaý de­re­giniń shýynan da kem bol­ǵan joq. Onyń sebebi de bar. Qoǵam­dyq pikirdiń qaq jarylýyna jol­serik­terge bastapqyda al­dyn ala kelisip, toptasqan zorlaý deregi bo­ıynsha aıyp taǵy­lýy da sebep boldy. Prokýror olardyń árqaı­sy­syna 6 jyl 6 aı merzimge bas bostand­yǵ­y­nan aıyrý jazasyn suraǵan bolatyn.

Biraq isti qaraǵan Qostanaı qalalyq №2 sotynyń sýdıasy Saty­baldy Orazbaı kináli adamdar­dy Qylmystyq kodekstiń 120-baby­nyń 1-bóligine saı kele­tin áreket jasady dep tanyp, toptasyp zorlaýdyń bolma­ǵany­na kóz jetkizgenin kórsetti. Sýdıa aldyn ala sóz baılasý ar­qyly toptasyp zorlaýda zorlyq­shy­lardyń biri ádette jábir­lený­shiniń aıaq-qolyn ustap, aýzyn alaqanymen basady nemese qorqytý amaldaryn jasasa, kelesisi jymysqy áreketin júzege asyratynyn, al bul joly ondaı jaǵdaı bolmaǵanyn aıtty. S.Orazbaı qylmystyń jaı ǵana zorlaý babyna aýystyrylǵanyn osylaısha túsindirdi.

Sonymen qatar jolserik­terdiń buryn sottal­maǵany, turǵylyqty mekenderi boıynsha jaqsy minezdeme berilgeni jáne bireýiniń eki kishkentaı balasynyń bolýy da úkimniń jumsaǵyraq bolýyna áser etken. Sonyń ózinde jolserikter kináli dep tanylǵan bap boıynsha joǵarǵy jaza – bes jylǵa bas bostandyǵynan aıyrý edi.

Al áýelgi is qozǵalǵan toptasyp zorlaý tarmaǵy qylmys­ker­ler­di 10 jylǵa deıingi merzimge bas bostandyǵynan aıyrýdy kózdeıtin.

S.Orazbaı bul isten jazany qatańdatýǵa negiz bolarlyq sebep te kórmegen. Biraq sýdıanyń ýáji nege kúmán týdyryp otyr? Onyń sebebi mynada sııaqty – tún ortasyndaǵy qylmyskerlerdiń shoshynǵan jábirlenýshiniń qar­sy­laspaq túgili, daýys shyǵarýǵa da dármeni bolmaıtyny anyq. Al onyń qarsylyq kórsetpeýi onyń aıaq-qolyn ustap turýǵa, aýyzyn basý qajettiligin sylyp tastaıdy emes pe...

Esesine, bul iske baılanysty kináli dep tanylǵan adamdardyń jazasy jeńil dep sanaıtyn qoǵam ókil­deri áleýmettik jelilerde sot sheshimin qyzý talqylap jatyr. Máselen, belgili zańger, Almaty qalalyq advokattar alqa­­synyń advokaty Djohar О́te­bekov Facebook jelisinde sýdıa­nyń sheshimin synǵa aldy.

«Áriptester jumys ornynda bir-birimen baılanysy joq eki ret zorlyq kórsetedi. Is júzinde men muny túsinińkiremeımin. Esesine, sýdıanyń toptasyp zorlaý babyn durys baǵalamaıtynyna kóz jetkizip otyrmyn. Toptasyp zorlaýdy bireýi jábirlenýshini ustap turyp, ekinshisi zorlady dep túsiný qate. Eger qyl­mys­kerler kezektesip zorla­ǵan bolsa da, bul toptasyp zorlaý degendi bildiredi. Joǵarǵy sot­tyń zorlaýǵa baılanysty qaý­lysynda mundaı jaǵdaıdyń anyq-qanyǵy ashyq jazylǵan», dep ún qatty advokat.

Sot otyrysynan keıin jábir­le­nýshi tarap ta sot úkimimen kelispeıtindikterin bildirip, sot­tyń joǵary satylaryna aryzdanatynyn málimdedi.

Álbette, sottyń qoǵamdyq pikir­diń yǵynda ketpegeni jón. Biraq sottyń úkimi sýdıanyń bilik­tiligi men sot júıesiniń ju­my­syna kúmán týdyrmaýy da tıis. 

Al elimizdiń Bas kólik proký­rory Ernat Sybanqulov Facebook áleýmettik jelisindegi paraq­shasynda: «Bas kólik prokýra­tý­rasy «Nurly jol – Aqtóbe» baǵytyndaǵy №98 poıyz vagonynda bolǵan jolaýshyny zorlaý deregi boıynsha qylmystyq iske qatysty sot jaryssózi barysynda prokýror aıyptaýdy tolyq kólemde qoldap, kináli adamdardy 6 jyl 6 aıǵa bas bostandyǵynan aıyrý jazasyn suraǵanyn habarlaıdy. Sot ózge sheshim qabyldady. Qazirgi kezde sot úkiminiń zańdylyǵy men negizdiligi zerdelenýde», dep jazdy. Demek, bul iske núkte qoıyldy dep esepteýge áli erte.

Zorlaý – aqtaýǵa jatpaıdy

Bul daýly is «NeMolchıKZ» qoǵamdyq qory­nyń basshysy Dına Smaı­lo­va­nyń Facebook paraq­sha­syndaǵy jazbasy arqyly jurtshylyqqa jetip, istiń Qostanaı men Aqtóbeniń sottarynda jabyq jaǵdaıda qaralý merzimi uzaqqa sozyldy.

«26 qyrkúıek kúni keshki saǵat 10-dar shamasynda boıjetken «Talgo» poıyzynyń kýpesine otyrady. Kýpe ishinde otyrǵan er adamdy kóredi. Zattaryn qoıyp, poıyz meıramhanasynan tamaq­tanyp keledi. Vagonyna oral­ǵanda kýpe ishinde qyzmettik formasyn jeńil kıimge aýys­ty­ryp kıgen jolserik otyrady. Ol áýelgi kirgen er adamdy basqa kýpege aýystyryp jiber­genin aıtady. Qyz uıqysy kelge­nin túsindirip, jolserikten kýpeden shyǵýyn ótinedi. Syra iship otyrǵan jolserik tek jarty saǵattan soń shyǵyp ketken. Alaıda, tańǵy saǵat 04:00 shamasynda jolserik boıjetken jatqan kýpege óz kilti arqyly ashyp kiredi. Munan soń jolserik jymysqy is-áreketin júzege asyrady. Izinshe ekinshi jolserik te kelip, boıjetkendi zorlaǵan», dep jazdy Dına Smaılova.

Qylmystyq istiń eki qalada qaralýyna qyzdyń Qostanaı oblysynyń aýmaǵynda zorlanýy sebep bolǵan. Iske baılanysty barlyq saraptamalar zorlaýdyń bolǵanyn dáleldep bergen.

Árıne, sotta kináli dep ta­nyl­­­­ǵan «Talgo» poıyzy jol­serikteriniń jaqyndary sot­talý­shylarǵa shań jýytpaı, aqta­lyp shyǵýyna barynsha sendi jáne bul máselege baılanysty qoǵamdyq pikirge óz kózqarastaryn sińirýge tyrysty.

Biraq qaı ýaqytta bolsyn, jábirlenýshiniń jaǵdaıy, kıim kıisi, júris-turysy, tipti ersi qylyqtarynyń ózi ony zorlaýǵa negiz bolmasa kerek. Moraldyq turǵydan qarasaq, ol da bireýdiń qyzy, qaryndasy nemese ápkesi. Al quqyqtyq memlekette álsizge zábir kórsetý – shekten shyqqan soraqy qylmys. 

Aqparat quraldaryndaǵy derekterge qaraǵanda, jábirlenýshi shetelde bilim alǵan, ortasha kásibi, ǵylymı dárejesi bar qyz. Elordaǵa ǵylymı konferensııaǵa qatysý úshin baryp, keri oralǵan saparynda zorlyqshylarǵa tap bolǵan.

Bul sumdyq oqıǵadan soń jábirlenýshi kúızeliske túsip, psı­ho­logtardyń kómegine jú­gi­­nýge májbúr bolǵan. Al qyl­mysker dep tanylǵan jol­se­rik­ter­diń memlekettik aıyptaýshy suraǵan merzimnen az jazaǵa kesilýi týraly habar tıgen boıda jábirlenýshi, tipti qapalanyp, aýrýhana tóseginen bir-aq shyqqan.

О́z kezeginde «Nur-Sultan-Nurly jol – Aqtóbe» baǵy­tyn­daǵy №97/98 jolaýshylar po­ıyzynda bolǵan zorlaý oqıǵasy «Jolaýshylar tasymaly» aksıo­ner­lik qoǵamynyń bede­line nuqsan keltirip, senimge selkeý túsirgeni anyq. Sol sebepti de Ulttyq tasy­mal­daýshy  «Qazaq­stan Res­pýb­lı­ka­synyń zań­na­ma­sy­na sáıkes, jumys berýshiniń bastamasy boıynsha kórsetilgen poıyz jolserikterimen eńbek qatynasy úzildi. Kompanııa zorlaý fak­ti­leriniń oryn alýyna jol beril­me­ýi tıistigin málimdeıdi jáne osyndaı áreketterdi aıyptaıdy. Sondaı-aq atalǵan oqıǵa bolǵan sátten bastap osyndaı oqıǵalarǵa jol berilmeý kerek­ti­gi boıynsha kompanııanyń barlyq qyz­metkerlerimen nusqaýlyqtar ótki­zildi. Qyzmetkerlerdiń medı­sı­nalyq tekseristen ótýi­ne, sonyń ishinde psıhologtar men narkolog-dárigerlerdiń qory­tyn­dylaryn alýyna qosymsha tek­serister júrgizildi», degen habar­lama taratty.

Kompanııanyń derekterine qaraǵanda, 2020 jyldan bastap jolserikterge arnalǵan psıholog kabınetteri ashylady, sonymen servıstik personal qyz­met­­kerlerin kezekten tys attes­­tasııalaý josparlanǵan eken. Osy josparlarǵa qarap-aq Ulttyq tasymaldaýshynyń óz qyzmetkerleriniń psıho­lo­gııa­lyq jaǵdaıynan sekem alyp, árekettengeni kórinip tur. Biraq abyroıdy qaıta jınaý uzaq ýaqyt alary sózsiz jáne barsha jolaýshy, onyń ishinde qyz-kelinshekter jolserikterge kúmánmen qarap, tynysh uıyqtaı alady deý qıyn.

Bul kezekti oqıǵa Qylmystyq kodekstiń «Zorlaý» babynyń barynsha qatańdatylyp, kináli dep tanylǵan zorlyqshylarǵa eń aýyr jaza taǵaıyndalýǵa yqpal ete ala ma? О́ıtkeni qyl ústinde qyz taǵdyry, ana taǵdyry tur.