Áńgimeniń álqıssasy sonaý 2008 jyldan bastalady. Osy jyly Qazaqstan men Qytaı úkimetteri arasynda birikken kásiporyndar týraly jasalǵan kelisimge Qyzylordada salynatyn shyny zaýyty qurylysy enedi. Biraq jobanyń joly á degennen bola qoıǵan joq, belgili-belgisiz sebeptermen bastalýy keıinge shegerile berdi. Tek osydan 6 jyl buryn irgetasy qalanyp, óńir turǵyndary quny qymbat bastamanyń kelesheginen kóp úmit kútti. Sol sátten bas tap úzdiksiz aıtyla bastaǵan batyl boljamdar osy úmit otyn odan ári úrleı túskendeı bolyp edi.
Bıik minbelerden «Ortalyq Azııadaǵy teńdessiz joba arqyly biraz elge ónim ótkizip, planshet, smartfon jáne ózge de gadjetterge arnalǵan ýltrajińishke áınek shyǵaramyz» degendi estigende kóz aldymyzǵa shytyrlap shekara asyp bara jatqan shyny, shytyrlap qaltaǵa túsip jatqan teńge elestegeni de áli umytyla qoıǵan joq.
Biraq osynsha jalaýlatqan joba bastalmaı jatyp taǵy bir kedergige kezikti. «Báıterek» ulttyq kompanııasyn basqarǵan ýaqytta qurylysqa bólingen qarjydan aqsha qymqyrdy degen kúdikpen Ulttyq ekonomıka mınıstri Qýandyq Bıshimbaev ustaldy. Kóp uzamaı Investısııa jáne damý mınıstrligi kúdiktige qatysty tergeý júrip jatqanyn, biraq bul qurylysty jalǵastyrýǵa esh kedergi bolmaıtynyn málimdep, shyny zaýyty merziminde salynyp bitetindigin habarlaǵan. Osy aralyqta jalaqy almaǵan jumysshylardyń janaıqaıy estilip, oblysta ótken ár jınalys saıyn bir aıtylmaı qalmaıtyn zaýyt týraly eshkim aýyzǵa da almaıtyn boldy.
Daý basylǵannan keıin bolashaq óndiris orny jaıly qaıta estile bastaǵan áńgimege jergilikti jurt eleń etýdi de qoıdy. О́ıtetindeı de bar, 2017 jyldan beri qaraı óndiris ornynyń qoldanysqa beriletindigi jóninde ýáde berilgenimen, áli kúnge deıin jurt jyldarǵa sozylǵan jobanyń ıgiligin kóre almaı otyr.
Jýyrda oblystyq ındýstrııa jáne ınnovasııalyq damý basqarmasynyń basshysy Rınat Sultangereev BAQ ókilderi úshin brıfıng ótkizip, jýrnalıster saýalyna oraı shyrǵalańy bitpegen shyny zaýyty jaıly da aıtyp ótti. Jalpy, buryn reti kelse óndiris ornyn jarnamalaǵysy kelip turatyndardyń kóbi qazir bul týraly aıtýǵa qulyqsyz. Basqarma basshysy bergen sarań málimetke qaraǵanda, dál qazir qurylys 70 paıyzǵa bitken. Qajetti qondyrǵylardyń da birazy ákelinip qoıylǵan. Negizi zaýytty byltyr ashý josparlanǵan eken. Biraq pandemııa kesirinen qurylysqa qajetti sheteldik mamandar Qazaqstanǵa kire almaı qalǵan.
Quny 37 mlrd teńge bolatyn jobanyń qazirgi bastamashysy qytaılyq China Triumph Interntional kompanııasy. Quryltaıshy joba qarjysynyń 20 paıyzyn shyǵaryp, qalǵanyn Qazaqstan damý bankinen nesıe retinde alady. О́ndiristik alańdaǵy kásiporynǵa kommýnıkasııa tartý úshin respýblıkalyq bıýdjetten 5,7 mlrd teńge qaralǵan. Bul qarjyǵa gaz ben sý, temir jol jelisi, káriz júıesi tartylyp, jol salyndy. Brıfıngte basqarma basshysy zaýyt jaıly, onyń ózge quryltaıshylary týraly budan artyq málimet bere almaıtyndyǵyn aıtty.
– Zaýyt qurylysqa qatysty sot prosesi de júrdi. Quryltaıshylar da aýysty. Olardyń arasynda túsinbeýshilik te týyndaǵan kezder boldy. Qazirgi joba jetekshilerimen jasalǵan kelisimge sáıkes zaýytqa qatysty kommersııalyq qupııany saqtaý maqsatynda kóp máseleni ashyp aıta almaımyz. Naýryz aıynda ózderi keledi, sol kezde bolashaq óndiris ornyndaǵy jumyspen tolyq tanysýǵa bolady. Qazir Qytaıdan 150-ge jýyq maman kútip otyrmyz. Olar pandemııaǵa baılanysty óz elderinde vaksına alyp, sodan keıin ǵana bizge keledi. Jyl aıaǵyna deıin jańa óndiris orny qoldanysqa beriledi degen oıdamyz. Oblysta osyǵan baılanysty Jol kartasy da ázirlendi, deıdi basqarma basshysy.
Sonymen qatar bolashaq zaýyttyń janynan ilespe 8 óndiris ornyn salý josparlanyp otyr. Negizgileriniń quryltaıshylary anyqtalyp, olar jumys bastaýǵa ázir tur.
Osydan jyl buryn Pavlodar óńirinde de dál osyndaı zaýyt salý jóninde bastama kóterilip edi. Tipti jobaǵa ınvestorlar da izdestirile bastaǵan. Brıfıngte «Qyzylordadaǵy zaýyt elimizdegi balamasyz óndiris orny bolady» degen basqarma basshysyna osy bastama jaıly da saýal qoıdyq. Bir qyzyǵy, Rınat Qaldybekuly óńirdegi zaýytqa básekeles kásiporyn salynýy múmkin ekendiginen habarsyz bolyp shyqty. Onyń aıtýynsha, taqtaısha shyny shyǵarýda qazir О́zbekstan men Qyrǵyzstan ozyp tur. Qyzylordadaǵy zaýyt arqyly elimizdegi suranystyń 50 paıyzyn óteýge bolady.
Elimizde shaǵyn shyny zaýyttary men sehtar kóp bolǵanymen tabaqsha áınek shyǵaratyn kásiporyn joqtyń qasy. Osydan 3 jyl buryn Qazaqstan shet memleketterden 12,9 mlrd teńgege áınek satyp alypty. Al qoldanysqa beriletin ýaqyty jyl saıyn keıinge syrǵyp kele jatqan Syrdaǵy zaýyt júzdegen jumys ornynan bólek kóp qarjynyń syrtqa ketýin toqtatar edi.
Jergilikti bılik ókilderi quryltaıshylar bıyl zaýytty iske qosýǵa múddeli ekendigin aıtty. Árıne buǵan bárekeldiden basqa aıtarymyz joq, jyldarǵa sozylǵan jobanyń júzege asqany jurt úshin úlken qýanysh bolar edi. Áıteýir bıyl da «Bermestiń asy pispes, qazany ottan túspestiń» keri kelmese bolǵany...
Qyzylorda oblysy