Kásip ıeleri nesibesiz qalǵan joq

Otandyq bıznesti qoldaý úshin Úkimet daǵdarysqa qarsy is-sharalardyń barlyq tıimdi tetigin qarastyrdy. Sonyń ishinde «Báıterek» holdıngi men onyń enshiles uıymdary da kásipkerlik salasyn kúrdeli kezeńnen alyp shyǵý jumystaryna jumyldy. «Báıterek» UBH» AQ basqarma tóraǵasy Aıdar Áriphanovtyń aıtýynsha, holdıng koronavırýs órshigen tusta da jumysyn toqtatpaı, qyzmet kórsetýdi qa­shyqtan usynǵan. «Vırýs taral­ǵan kezde halyqty sabyltpas úshin qyzmettiń bárin onlaın usyndyq. О́tinishterdiń qaraý ýaqyty men kerekti qu­jat­tardyń sanyn qysqartyp, elge neǵurlym jedel qyzmet kórsetýge tyrystyq. Resimdelgen qujattar da onlaın nusqada ıesine jiberilip otyrdy», deıdi A.Áriphanov.

Orta jáne shaǵyn bıznes­ke kór­setilgen qoldaýdyń úl­keni nesıeni qaıta qaraý boldy. Qazaq­stannyń Damý banki 2020 jyly kásipkerlerdiń ǵana emes, ınvestısııalyq jobalarǵa berilgen nesıeni de qaıta qarap, merzimin uzartyp, mólsherlemesin azaıtty. Aıtalyq, byltyr 16 naý­ryz ben 31 jeltoqsan araly­ǵynda «Damý» qory «sýbsıdııalaý» tetigi boıynsha shaǵyn jáne orta bıznestiń 4 179 jobasynyń kredıtin qaıta qarap, jeńildikter bergen. Osy kezeń ishinde qor «kepildik berý» quraly boıyn­sha 3 291 jobanyń nesıesin qaı­ta qurý jónindegi usynysty ma­quldaǵan. Sondaı-aq «Damý» qory kásipkerlerdiń jobalaryn qarjylandyrý úshin olarǵa qoldaý bildirip otyrǵan.  Byltyr kásipkerlerdiń 9 984 jobasy qor tarapynan qoldaý kórgen. Bul − 2019 jylmen salystyrǵanda 19%-ǵa artyq kórsetkish.

Aıaq astynan bolǵan pandemııa jaǵdaıy bıznes salasyna aýyr soqqy bolsa da Úkimet tarapynan jasalǵan batyl qadamdar olarǵa ájepteýir qoldaý bolǵany anyq. Mysaly, daǵdarysqa qarsy sharalardyń biri − «Bıznestiń jol kartasy – 2025» memlekettik baǵdarlamasyna kásipkerlikti qoldaýdyń jańa baǵyttary en­gizildi. Sonyń nátıjesinde bız­nes sýbektilerine mólsher­le­me­si 6%-dan aspaıtyn sýbsıdııa bólin­di. Aınalym qaraja­tyn tolyq­tyrýǵa – 5 mln teń­gege deıin, ın­ves­tısııalyq maqsat­tarǵa 20 mln teńgege deıin qarjy beri­le bastady. Onyń kepil máse­lesin «Damý» qory moınyna alyp, jalpy qaryz somanyń 85%-na deıingi mólsherine ózderi kepildik berdi.

Sonymen byltyr «Bıznestiń jol kartasy – 2025» aıasynda sýbsıdııalaý tetikteri negizinde jalpy kredıt mólsheri 411,5 mlrd teńge bolatyn 5 808 jobaǵa qoldaý kórsetildi. Bul rette 35,1 mlrd teńgege jýyq sýbsıdııa tólengenin atap ótken jón. Buǵan qosa, jalpy kólemi 214,8 mlrd teńge bolatyn 6 782 jo­baǵa qordyń kepildigimen qol­daý kór­setildi. Berilgen kepildik­ter­diń jalpy mólsheri 81 mlrd teńgeni qurady.

Al 2020 jyldyń qazan aıyn­da COVID-19 pandemııasy kezin­de ekonomıkanyń eń kóp zardap shekken salalarda jumys iste­gen shaǵyn jáne orta bızneske sýbsıdııa berý baǵdarlamasy qabyl­dandy. Oǵan ekonomıkanyń 29 sek­tory qamtyldy. 8 454 joba­ǵa qoldaý kórsetilip, kredıt port­feliniń jalpy kólemi 426,8 mlrd teńgeni qurady. Osy bastama sheńberinde sýbsıdııalar 2020 jyldyń 16 naýryzynan bastap berilse, bıylǵy 15 naýryzǵa deıin jalǵasady.

2020 jyldyń qorytyndysy boıynsha «sýbsıdııalaý» tetigi boıynsha kelip túsken barlyq ótinish­tiń 96,7%-y onlaın rásim­delgen. Aıtalyq, 2019 jyly bar-joǵy 678 joba, ıaǵnı Elek­trondy úkimet arqyly joldan­ǵan jalpy ótinimniń 28%-y ma­qul­dansa, 2020 jyly bul kór­set­k­ish 90,5%-ǵa jetken. Osy rette kásip­kerlikti qoldaýǵa b­aǵyt­talǵan baǵdarlamalarǵa qa­ty­sý­ǵa ótinish bildirgenderden ke­lip túsken joba sany 2019 jyl­men salystyrǵanda 1,3 esege artyp, 24,3 myńnan 32,5 myńǵa kóbeıgen.  

Úkimet pandemııa kezinde jeke qurylys salýshylardy da nazardan tys qaldyrǵan joq. Byltyr kommersııalyq kredıt­ter­diń quny arzandatylyp,  23 mlrd teńgege jeke qury­lys salý­shylardyń jobalary sýbsı­dııa­lanǵan. Sondaı-aq Memle­ket basshysynyń tapsyr­masyn oryndaý maqsatynda «Otbasy bank» pen «Qazaqstan ıpo­tekalyq kompanııasy» aıyp­pul­dar men ósimpuldardy esep­­temeı, negiz­gi borysh pen syıaqy tólemderin 90 kúnge keıin­ge shegerýge múm­kin­dik berdi. Osylaısha, 34,7 myń azamat­tyń tólemi shegerilgen. «Qazaqstan ıpotekalyq kompanııasy» menshigindegi jyljymaıtyn múlik nysandaryn jaldaý aqysyn 2020 jyldyń sońyna deıin toqtatqany da jeke kásipkerlerge biraz qoldaý bolǵany anyq.