Májilis Spıkeri Nurlan Nyǵmatýlınniń tóraǵalyǵymen jalpy otyrys ótip, Palata depýtattary bıýdjet zańnamasyn jetildirý máselelerine jáne ınklıýzıvti bilim berýge qatysty zań jobalaryn maquldady.
Atap aıtqanda, depýtattar «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine bıýdjet zańnamasyn jetildirý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» tıisti zań jobasyn birinshi oqylymda maquldady.
Zań jobasy Parlamenttiń, Esep komıtetiniń, sondaı-aq Ekonomıkalyq yntymaqtastyq jáne damý uıymynyń usynystaryn iske asyrýǵa baǵyttalǵan. Qujat jóninde Ulttyq ekonomıka mınıstri Áset Erǵalıev baıandama jasady. Onyń aıtýynsha, aldaǵy ýaqytta bıýdjettik táýekelder men memlekettik qarjynyń turaqtylyǵy týraly taldamalyq esep qalyptastyrylmaq.
«Bıýdjettik táýekelder men memlekettik qarjynyń turaqtylyǵy týraly esepti jyl saıyn Parlamentke respýblıkalyq bıýdjettiń jobasymen birge engizý usynylady. Qujatta memlekettik qarjy jaǵdaıyna áser etetin makroekonomıkalyq, demografııalyq, qarjylyq jáne basqa da táýekelderdiń taldaýy qamtyldy. Osyndaı qujatty qalyptastyrý bıýdjettik táýekelderdi tıimdi basqarýǵa jáne olardy bıýdjettik sheshimder qabyldaý kezinde eskerýge múmkindik beredi.
Bıýdjetaralyq qatynastardy jetildirý sheńberinde jergilikti atqarýshy organdarǵa jergilikti bıýdjetten qarjylandyrýdyń eń az kólemde belgilengen jalpy sıpattaǵy transfertter qarajatyn basqa shyǵystarǵa qaıta bólý múmkindigin berý usynylyp otyr.
Strategııalyq josparlardy sapaly josparlaý jáne oryndaý maqsatynda, bólingen qarajat tolyq ıgerilmegen jaǵdaıda, jyl sońynda respýblıkalyq bıýdjetke keri qaıtarylýyna baılanysty, tórtinshi toqsanda strategııalyq josparlardyń nysanaly ındıkatorlaryn ózgertýge tyıym salynady», dedi Áset Erǵalıev.
Vedomstvo basshysynyń aıtýynsha, memlekettik qoldaý sharalary aıasynda bólingen qarajattyń paıdalanylýyna baqylaý men monıtorıngti kúsheıtý maqsatynda memlekettik baǵdarlamalardy qarjylaı jáne qarjylaı emes qoldaý operatorlaryna, sondaı-aq qaryz alýǵa memleket kepildik bergen kvazımemlekettik sektor sýbektilerine qazynashylyqta shottar ashý kózdelip otyr.
«Bıýdjet qarajatyn paıdalaný tıimdiligin arttyrý maqsatynda aýdıtorlyq esep nátıjeleri boıynsha zańnamada belgilengen maqsattarǵa paıdalanylmaǵan nysanaly aýdarym somalaryn 3 aı ishinde respýblıkalyq bıýdjetke qaıtarý kózdeledi.
Jergilikti atqarýshy organdarǵa jergilikti bıýdjettiń qolma-qol aqsha tapshylyǵyn jabýǵa qaryzdar bólý merzimin 3 jyldan 6 aıǵa deıin qysqartý usynylady. Bul jergilikti atqarýshy organdardyń jergilikti bıýdjettiń kiris bóligin ulǵaıtýǵa yqpalyn arttyrýǵa tıis.
Eseptilikti jetildirý aıasynda 2024 jyldan bastap «Shottardyń biryńǵaı jospary» jańa quralyn engizý usynylyp otyr. Bıýdjettiń atqarylýy týraly jyldyq esepti jetildirý aıasynda, strategııalyq josparlar men óńirlerdi damytý baǵdarlamalarynyń iske asyrylýy týraly esepterdiń negizinde bıýdjettiń shyǵystary týraly analıtıkalyq esepti qalyptastyrý kózdelip otyr», dedi mınıstr.
Sondaı-aq Parlamentte jyldyq esepti qaraý kezinde ákimderdiń respýblıkalyq bıýdjetten beriletin nysanaly transfertterdi paıdalaný týraly esebi tyńdalmaq. Bul jergilikti atqarýshy organdardyń nysanaly transfertterdi paıdalaný boıynsha jaýapkershiligin arttyrmaq.
«Memlekettik qaryz alýdy jetildirý aıasynda qaryzǵa alǵan qarajatty belgilengen merzimde ıgermegeni úshin jaýapkershilik engiziledi. Sonymen qatar jergilikti atqarýshy organdarǵa úshinshi tulǵalar úshin boryshtyq mindettemelerdi qabyldaýǵa tyıym salynady», dedi Áset Erǵalıev.
Zań jobasyn talqylaý barysynda Májilis Tóraǵasy Nurlan Nyǵmatýlın memlekettik syrtqy qaryzdy ıgermegeni úshin jaýapkershilik memlekettik organnyń birinshi basshysyna júktelýge tıis ekenin aıtty.
Spıkerdiń pikirinshe, syrtqy qaryz qarajatyn ıgermegeni úshin jaýapkershilik, «bulyńǵyr» bolmaýǵa tıis. Ol naqty jazylýy kerek. Eger qujattyń Úkimettiń nusqasy qabyldansa, onda is júzinde jaýapkershilik uıymnyń birinshi basshysyna emes, onyń orynbasaryna júkteletini túsinikti. Sondyqtan mundaı sáıkessizdikterge jol berýge bolmaıdy.
Nurlan Nyǵmatýlın syrtqy qaryzdyń ıgerilmeýi bıýdjetten qosymsha shyǵyndarǵa alyp kelýi múmkin ekenin atap ótip, tıisti normany zańnamalyq deńgeıde bekitý arqyly memlekettik organnyń birinshi basshysynyń jaýapkershiligin kúsheıtý qajettigin aıtty.
Buǵan qosa, Májilis Tóraǵasynyń aıtýynsha, jergilikti bıýdjetti boljaý kezinde aımaqtardyń ereksheligi eskerilýge tıis. Sondyqtan depýtattar jergilikti bıýdjetke túsimderdi boljaý tártibin jergilikti ýákiletti organdarǵa berýdi usynady.
Májilistiń jalpy otyrysynda depýtattardyń bastamylyǵymen ázirlengen «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine ınklıýzıvti bilim berý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasy maquldandy.
«Zań jobasy múgedek adamdardyń kemsitýsiz bilim alý quqyqtaryn qamtamasyz etý úshin Memleket basshysynyń 2019 jylǵy Qazaqstan halqyna Joldaýyn iske asyrý maqsatynda ázirlendi. Sondaı-aq qoldanystaǵy zańnamany 2015 jyly Qazaqstanda ratıfıkasııalanǵan Múgedekterdiń quqyqtary týraly Konvensııaǵa sáıkes keltirýge baǵyttalǵan.
Inklıýzıvti bilim berýge ótý adam quqyqtary týraly halyqaralyq hattamalarǵa jáne barlyq balanyń sapaly bilim alýy men oǵan teń qoljetimdi quqyǵynyń bolýyna negizdelgen. Elimizde erekshe bilim berýdi qajet etetin 162 myńnan astam bala nemese balalardyń jalpy sanynyń 2,7 paıyzy bilim berý prosesine erekshe kózqarasty talap etedi», dedi osy másele jóninde baıandama jasaǵan Májilis depýtaty Janat Omarbekova.
Depýtattyń sózine súıensek, 2011 jyldan bastap elimizde ınklıýzıvti bilim berýdi kezeń-kezeńmen damytý bastalǵan. Qazaqstanda bilim berýdi damytýdyń 2011-2025 jyldarǵa arnalǵan memlekettik baǵdarlamasynda ınklıýzıvti orta qurý boıynsha sharalar kózdelgen.
«Zańnamalyq deńgeıde retteýdi talap etetin máseleler boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizilý qarastyrylyp otyr. Birinshiden, bilim berýdiń barlyq deńgeılerinde oqytý úshin arnaıy jaǵdaılar jasaý esebinen erekshe bilim berýdi qajet etetin balalar úshin memlekettik kepildikter kózdelgen. Ekinshiden, oqý prosesinde erekshe bilim berýdi qajet etetin balalardy psıhologııalyq-pedagogıkalyq qoldap otyrýdyń arnaıy sharttary reglamenttelgen. Úshinshiden, bilim berý qajettilikterin baǵalaý engiziledi. Ol úshin baǵalaý ólshemderin, qajettilikterdi aıqyndaý ádistemesin, sondaı-aq «erekshe» balalarmen jumys jasaý boıynsha pedagogterge ádistemelik usynymdardy aıqyndaıtyn tıisti qaǵıdalar ázirlenedi. Tórtinshiden, oqý josparlarynyń, baǵdarlamalar ózgermeligin, ıkemdiligin qamtamasyz etetin normalar, sondaı-aq bilim alýshynyń damý erekshelikterine baılanysty jetistikterin baǵalaý júıesi engizilgen. Bul – ınklıýzıvti bilim berý prosesiniń jetekshi qaǵıdattarynyń biri. Besinshiden, bilim berý uıymdarynda arnaıy jaǵdaılardy qamtamasyz etýde, onyń ishinde erekshe bilim berýdi qajet etetin balalardy arnaıy psıhologııalyq-pedagogıkalyq qoldap otyrýǵa memlekettik bilim berý tapsyrysyn ornalastyrý esebinen ákimdikterdiń quzyreti keńeıtildi», dedi Janat Omarbekova.
Májilis Tóraǵasy bilimdi urpaq tárbıeleý jolynda eshqandaı kedergi bolmaýǵa tıis dedi. «Sebebi bilim salasy – ultymyzdyń, elimizdiń bolashaǵy. Sondyqtan Memleket basshysy Qasym-Jomart Kemeluly Toqaev jalpy bilim, sonyń ishinde, erekshe bilim berý talaptaryn jetildirý týraly arnaıy tapsyrma bergen bolatyn. Osyǵan oraı ázirlenip, búgin maquldanǵan zań jobasynda birqatar mańyzdy másele qamtylyp otyr», dedi Nurlan Nyǵmatýlın.
Endi ınklıýzıvti bilim berýge zamanǵa saı standarttar engiziledi. Bul jolda erekshe bilim berýdi qajet etetin balalardyń turǵylyqty jeri eskeriledi. Nurlan Nyǵmatýlınniń pikirinshe, atalǵan balalardyń mártebesi zań deńgeıinde tolyqtaı jáne naqty retteledi.
«Bul zań jobasy múmkindigi shekteýli balalarǵa basqalarmen birdeı sapaly bilim alýǵa, osy salany bilikti mamandarmen qamtamasyz etýge, ınklıýzıvti bilimdi joǵary deńgeıde uıymdastyrýǵa jol ashatyn bolady», dedi Palata Spıkeri.
Osy zań jobasyn talqylaý barysynda depýtattar birqatar túzetý engizdi.
Jalpy otyrysta Palata «2021-2023 jyldarǵa arnalǵan respýblıkalyq bıýdjet týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańyna ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasyn jumysqa aldy.
Otyrys sońynda Májilis depýtattary memlekettik organdar basshylaryna depýtattyq saýaldar joldady. Olar – Aleksandr Mılıýtın, Maqsat Ramanqulov, Erlan Smaılov, Faızolla Qamenov, Zúlfııa Súleımenova, Azat Sembınov, Azamat Ábildaev, Gúlnar Bıjanova, Amanǵalı Berdalın, Shamıl Osın.