Qazaqstan-Tájikstan: Ekijaqty áriptestikti damytýdyń múmkindigi mol

Joǵary deńgeıdegi memleketaralyq kelissózder bastalmas buryn Qazaqstan Prezıdentin saltanatty túrde qarsy alý rásimi ótti. Qurmet qaraýylynyń bastyǵy raport jasap, eki eldiń memlekettik ánurandary oryndaldy. Munan soń Qasym-Jomart Toqaev Tájikstannyń memlekettik týyna qurmet kórsetti. Memleket basshylary Qurmet qaraýyly sapynyń aldynan ótip, bir-birine resmı delegasııalardyń múshelerin tanystyrdy.

Saltanatty rásimnen keıin Qazaqstan Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaev «Qasrı Mıllat» saraıynda Tájikstan Prezıdenti Emomalı Rahmonmen shaǵyn quramda ekijaqty kelissóz júrgizdi.

Taraptar qazaq-tájik strategııalyq áriptestiginiń keń aýqymdy máselelerin qarastyrdy. Sondaı-aq saıası dıalogti nyǵaıtýǵa erekshe kóńil bóle otyryp, saýda-ekonomıkalyq, ınvestısııalyq jáne mádenı-gýmanıtarlyq ynty­maq­tastyqty arttyrý jaǵdaıyn talqy­lady. Sonymen qatar Ortalyq Azııa­daǵy qaýipsizdik pen turaqtylyqty qam­tamasyz etý jáne halyqaralyq qury­lymdar aıasyndaǵy ózara yqpaldastyq máleleleri qozǵaldy.

Qasym-Jomart Toqaev Emomalı Rahmonǵa tájik jerine kelgennen bastap ózine jáne qazaqstandyq delegasııaǵa kórsetken qonaqjaılylyǵy men qurmeti úshin shynaıy rızashylyǵyn bildirdi.

– Ekijaqty yntymaqtastyqty damytýǵa jáne nyǵaıtýǵa baılanysty mańyzdy máseleler qarastyrylatyn bolǵandyqtan, biz osy saparǵa zor mán beremiz. Bul rette talqylaıtyn másele jetkilikti. Byltyr pandemııaǵa qaramastan, ózara saýda-sattyq kólemi 800 mıllıon dollarǵa jetti. Bul saýda-ekonomıkalyq saladaǵy áleýetimizdiń áli de mol ekenin kórsetedi. Árıne, biz de óz tarapymyzdan birqatar usynys jasaımyz. Sondaı-aq sizderdiń de usynystaryńyzdy tyńdaýǵa daıynbyz, – dedi Qazaqstan Prezıdenti.

Memleket basshysy halyqaralyq kún tártibindegi máselelerge de toqtalyp, eki eldiń BUU, ShYU, EQYU aıasyndaǵy ózara tabysty yntymaqtastyǵyn atap ótti. Sonymen qatar Prezıdent Q.Toqaev Qazaqstannyń Azııadaǵy ózara is-qımyl jáne senim sharalary jónindegi keńestegi bastamalaryna turaqty túrde qoldaý kórsetip kele jatqany úshin tájik kóshbasshysyna alǵys aıtyp, Tájikstannyń osy bedeldi qurylymǵa 2018-2020 jyldary tabysty tóraǵalyq etkenimen quttyqtady.

– Jalpy, barlyq baǵyt boıynsha yntymaqtastyqty nyǵaıtý úshin mol múmkindigimiz bar. Qazaqstan men Tájikstan – baýyrlas memleketter. Bul artyq aıtqandyq emes, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.

О́z kezeginde Emomalı Rahmon Qasym-Jomart Toqaevqa Tájikstanǵa resmı saparmen kelgeni úshin shynaıy iltıpatyn bildirdi.

– Tájik-qazaq qatynastary búginde yntymaqtastyqtyń barlyq salasy boıynsha qarqyndy damyp keledi. Qazaqstan – Tájikstannyń jetekshi saýda-ekonomıkalyq seriktesteriniń ishin­de ekinshi orynda. Rýhanı, mádenı-gýma­nıtarlyq yntymaqtastyq já­ne qa­ýipsizdikti qamtamasyz etý sala­syn­daǵy yqpaldastyq nyǵaıyp keledi. Elderimizdiń TMD, ShYU, UQShU jáne AО́SShK aıasyndaǵy yntymaqtastyǵy tabysty damýda, – dedi Tájikstan Pre­zıdenti.

Emomalı Rahmon eki el arasyndaǵy kópjaqty qatynastardyń barlyq salasy boıynsha yntymaqtastyqty odan ári nyǵaıtýǵa daıyn ekenin aıtty.

Qasym-Jomart Toqaev pen Emomalı Rahmon shaǵyn pishindegi kezdesýden keıin eki eldiń resmı delegasııalarynyń qatysýymen keńeıtilgen quramda kelissóz ótkizdi.

Kezdesý barysynda Qazaqstan men Tájikstan arasyndaǵy saýda-ekono­mıkalyq yntymaqtastyqty nyǵaıtý, onyń ishinde ózara taýar aınalymyn ulǵaıtý, ınvestısııa tartý, ónerkásip koo­perasııasyn arttyrý, aýyl sharýa­shylyǵy, kólik-tranzıt áleýetin damytý máselelerine basa mán berildi. Sondaı-aq sý-energetıka, áskerı-tehnıkalyq jáne mádenı-gýmanıtarlyq salalardaǵy yqpaldastyq jaǵdaıy talqylandy.

Qasym-Jomart Toqaev Emomalı Rahmonǵa qonaqjaılylyq tanytqany úshin alǵys aıtyp, bul óziniń Qazaqstan Prezıdenti retinde Tájikstanǵa jasaǵan tuńǵysh ári pandemııa jaǵ­daı­yndaǵy alǵashqy resmı sapary ekenin aıtty.

– Bul jaǵdaı kóp dúnıeden habar beredi dep oılaımyn. Shyn máninde, Tájikstan bizdiń senimdi strategııalyq seriktesimiz ári odaqtasymyz. Biz de Tájikstanmen aradaǵy yntymaqtastyqty joǵary baǵalaımyz. Sizdi, qurmetti Emomalı Sháripuly, Qazaqstanda tájik halqynyń barsha jurt moıyndaǵan kóshbasshysy dep tanıdy jáne qurmetteıdi. Osy múmkindikti paıdalana otyryp, Sizdiń aldaǵy jumystaryńyzǵa tabys tileımin, – dedi Qazaqstan Prezıdenti.

Memleket basshysy eki el arasynda 80-nen astam shart pen kelisimderden turatyn mańyzdy sharttyq-quqyqtyq baza bar ekenin, onyń ishinde, 2015 jyly qol qoıylǵan Strategııalyq áriptestik týraly shartty erekshe atap ótti.

Prezıdent koronavırýsqa qatysty týyndaǵan barlyq qıyndyqty eńserý kezinde Qazaqstan men Tájikstan ara­syndaǵy qatynastardy, atap aıtqanda, ózara saýda-sattyqty jańa deńgeıge kóte­rýge mol múmkindik bar ekenin aıtty. Osy rette Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev tájik ekonomıkasyna jan-jaqty kómek kórsetýge daıyndyǵyn naqtylady.

Emomalı Rahmon óz eliniń baýyr­las Qazaqstanmen strategııalyq serik­testikke qurylǵan qatynastardy joǵary baǵalaıtynyn jetkizdi.

– Qazaqstan – Tájikstannyń syrtqy saýda aınalymynyń jalpy kólemi boıynsha ekinshi orynda. Biz barlyq baǵyt boıynsha eki el arasyndaǵy yntymaqtastyqty odan ári damytý úshin jumyla jumys isteýge nıettimiz, – dedi Tájikstan kóshbasshysy.

Emomalı Rahmon Qasym-Jomart Toqaev pen Elbasy Nursultan Nazar­baev­tyń tájik-qazaq baılanystarynyń ózara tıimdi damýyna qosqan zor úlesin joǵary baǵalady.

Tájikstan Prezıdenti saıası-dıp­lomatııalyq, saýda-ekonomıkalyq, ǵy­lymı-tehnıkalyq jáne mádenı-gýmanıtarlyq, sondaı-aq qaýipsizdikti qamtamasyz etý salalaryndaǵy ekijaq­ty yqpaldastyqtyń dáıekti damýyna kóńili tolatynyn aıtty.

Emomalı Rahmon Qasym-Jomart To­qaevtyń bul sapary Nur-Sul­tan men Dýshanbe arasyndaǵy ynty­maq­tas­tyq­tyń odan ári tereńdeı túsýine jan-jaqty septigin tıgizetinine senim bildirdi.

Kelissóz sońynda Qasym-Jomart Toqaev Emomalı Rahmondy ózine yń­ǵaıly ýaqytta Qazaqstanǵa memlekettik saparmen kelýge shaqyrdy.

Sonymen qatar Memleketter bas­shy­larynyń qatysýymen resmı delega­sııa músheleri tómendegi qujattarǵa qol qoıdy:

Qazaqstan Respýblıkasy Densaýlyq saqtaý mınıstrligi men Tájikstan Res­pýb­lıkasy Densaýlyq saqtaý jáne halyq­ty áleýmettik qoldaý mınıstrligi ara­syndaǵy týberkýlezben kúres jónin­degi yntymaqtastyq týraly kelisim;

Qazaqstan Respýblıkasy Syrtqy ister mınıstrligi men Tájikstan Res­pýb­lıkasy Syrtqy ister mınıstrligi arasyndaǵy 2021-2023 jyldarǵa arnalǵan yntymaqtastyq baǵdarlamasy;

Qazaqstan Respýblıkasy Mádenıet jáne sport mınıstrligi men Tájikstan Respýblıkasy Mádenıet mınıstrligi arasyndaǵy mádenı yntymaqtastyq jónindegi ózara túsinistik týraly memorandým;

Qazaqstan Respýblıkasy Indýs­trııa jáne ınfraqurylymdyq damý mı­nıs­trligi men Tájikstan Respýblıkasy О́nerkásip jáne jańa tehnologııalar mınıstrligi arasyndaǵy ónerkásip salasyndaǵy yntymaqtastyq týraly shekti memorandým;

Qazaqstan Respýblıkasy Sıfrlyq damý, ınnovasııalar jáne aeroǵarysh ónerkásibi mınıstrligi Aeroǵarysh komıteti men Tájikstan Respýblıkasy Úkimeti janyndaǵy Baılanys qyzm­e­tiniń arasyndaǵy ózara túsinistik týraly memorandým;

Qazaqstan Respýblıkasy Saýda jáne ıntegrasııa mınıstrligi men Tájik­stan Respýblıkasy О́nerkásip jáne jańa tehnologııalar mınıstrligi arasyn­daǵy taýar ótkizý júıesin qurý jónin­degi birlesken jobany júzege asyrý máse­leleri jónindegi yntymaqtastyq týraly memorandým.

Sondaı-aq Qasym-Jomart Toqaev pen Emomalı Rahmon shaǵyn jáne keńeı­tilgen quramda júrgizilgen ekijaqty kelis­sózder qorytyndysy boıynsha buqaralyq aqparat quraldary úshin brıfıng ótkizdi.

Memleket basshysy Q.Toqaev jýrnalıster aldynda sóılegen sózinde Tájikstanǵa resmı saparmen kelýge shaqy­ryp, qonaqjaı tájik jerinde qushaq jaıa qarsy alǵany úshin Prezıdent Emo­malı Sháripuly Rahmonǵa zor rıza­shylyǵyn bildirdi.

Qasym-Jomart Toqaev Tájikstannyń Qazaqstan úshin óńirdegi mańyzdy serik­tes memleket qana emes, tilektes ári baýyrlas el ekenin atap ótti.

– Bizdiń halyqtarymyzdy dostyqtyń berik arqaýy, ortaq tarıh, rýhanı jáne mádenı qundylyqtar biriktiredi, – dedi Memleket basshysy.

Sondaı-aq búgingi kelissózder Qazaq­stan men Tájikstan arasyndaǵy qaty­nastardyń joǵary deńgeıde ekenin taǵy da bir márte kórsetkenin aıtty.

Ekijaqty jáne kópjaqty yqpal­das­tyqtyń ózekti máseleleri boıynsha naqty kelisimderge qol jetkizilgenine toqtalyp, onyń eki el halyqtarynyń ál-aýqatyn arttyrýǵa yqpal etetinine senim bildirdi.

Qazaqstan Prezıdentiniń pikirinshe, júrgizilgen kelissózderdiń tereń sım­voldyq máni bar. О́ıtkeni ol eki memlekettiń Táýelsizdiginiń 30 jyldyq mereıtoıy aıasynda ótip otyr.

Qasym-Jomart Toqaev kezdesý qory­tyndylaryn joǵary baǵalaı kele, taraptar keleshek yqpaldastyqtyń negizgi baǵyttaryn aıqyndaı alǵanyn jetkizdi.

– Qazaqstan – Tájikstannyń negizgi saýda seriktesteriniń biri. Byltyrǵy jyldyń qorytyndysy boıynsha ózara saýda-sattyqtyń burynǵy kólemin saq­tap qana qoımaı, sondaı-aq ta­ýar aı­na­lymynyń ósimin 800 mıllıon dollarǵa deıin jetkizdik. Pandemııa jaǵdaıynda bul jaman kórsetkish emes, – dedi Prezıdent.

Memleket basshysy ónerkásip koope­rasııasy men ınvestısııalyq ynty­maq­tastyqty damytýdyń mańyzdylyǵyna nazar aýdardy. Onyń aıtýynsha, Qazaq­stan kompanııalary Tájikstanda avtomobıl jáne avtobýs shyǵaratyn, transformator zaýytyn salatyn birlesken kásiporyn ashýǵa daıyn. Sonymen qatar qazaqstandyq kásipkerler temir jol qural-jabdyqtaryn, teplovozdar men vagondardy, tikushaqtardy, «Rogýn» JES-i qurylysy men basqa da nysanǵa metall ónimderin jetkizý isin ulǵaıtýǵa múddeli.

Qasym-Jomart Toqaev eki el úkimet­teriniń atalǵan baǵyt boıynsha júıe­li kelissózder júrgizip jatqanyn, bir­les­ken iri óndiris jobalaryn júzege asyrýdy kózdeıtin birqatar qujatqa qol qoıylǵanyn atap ótti.

О́zara saýda-sattyqtyń ulǵaıýy aýyl sharýashylyǵy sala­syn­daǵy ynty­maq­tastyqty nyǵaıtýǵa tyń serpin beretinine toqtaldy.

– Qazaqstan ózara tıimdi sharttar bo­ıynsha bıdaı, un, et jáne sút ónim­derin jetkizýdi arttyrýǵa nıetti. О́z ke­ze­ginde, Tájikstannyń Qazaqstanǵa je­mis-kókónis ónimderin eksporttaý múm­­kindigi zor. Fermerlerimizdi qoldaý, qa­jet­siz aralyq kedergilerdi azaıtý úshin Tá­jikstannyń aýyl sharýashylyǵy ónim­­derin Qazaqstan naryǵyna jetkizýdi qamta­masyz etý jónindegi birlesken kóter­me basqarý ortalyqtaryn qurý ıdeıa­­syn qoldadyq, – dedi Memleket basshysy.

Sonymen qatar Qasym-Jomart Toqaev Qazaqstan men Tájikstan arasyndaǵy kólik-tranzıt áleýetin tıimdi paıdalaný qajet ekenin atap ótti.

Prezıdent tasymal kólemin artty­rýǵa tyń serpin berý maqsatynda eki el úkimetterine tarıf saıasatyn ońtaı­lan­dyrý jáne tasymal talaptaryn jaqsar­tý jumystaryna qatysty sharalar qa­byldaýǵa tapsyrma berilgenin aıtty.

Qasym-Jomart Toqaev atalǵan ýaǵda­lastyqtardyń tabysty júzege asyrylýy ózara saýda aınalymynyń mejesin 1 mıllıard dollardan asyrýǵa jáne jaqyn bolashaqta bul kórsetkishti eki ese ulǵaıtýǵa múmkindik beretinine senim bildirdi. Budan bólek kelissózder barysynda sý-energetıkalyq jáne áskerı-tehnıkalyq salalardaǵy yqpaldastyq máseleleri de talqylandy.

Sonymen qatar Memleket basshysy mádenı-gýmanıtarlyq baılanystardy keńeıtý, onyń ishinde, eki eldiń mádenı kúnderin ózara almasyp ótkizý jaıynda aıtty.

 – Qazaqstan tájik stýdentteri úshin beriletin bilim granttarynyń sanyn kóbeıtedi. Bul bizdiń jastarymyzdy odan saıyn jaqyndata túsedi. Ol bizdiń el­derimiz arasyndaǵy shynaıy dostyq qatynastardyń sabaqtastyǵyn saqtaýǵa yqpal etedi, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.

Prezıdenttiń aıtýynsha, kelissózder kezinde Ortalyq Azııadaǵy turaqtylyq pen qaýipsizdikti qamtamasyz etýge qa­tys­ty ózekti máselelerge erekshe kóńil bólingen.

Aýǵanstandaǵy ahýal týraly aıta kele, Qasym-Jomart Toqaev tájik tarapyna jáne onyń basshylyǵyna álemdik kún tártibindegi ózekti problema boıynsha mazmundy konsýltasııa bergeni úshin rızashylyǵyn bildirdi.

– Qazaqstan óńirdegi beıbitshilik pen tatý kórshilikti saqtaý jáne ózara senimdi nyǵaıtý úshin baýyrlas memleketterdiń kúsh-jigerin biriktirýdi qoldaıdy. Ortalyq Azııa – ekonomıkalyq, kólik-tranzıttik jáne adamı áleýeti mol, biregeı múmkindikteri men resýrstary zor aýmaq, – dedi Memleket basshysy.

О́ńirlik koope­rasııaǵa tyń serpin berý maqsatynda taraptar Memleketter basshylary men úkimetterdiń, sondaı-aq salalyq mınıs­trlikterdiń jetekshileri deńgeıinde júrgiziletin ózara konsýltasııalardy jalǵastyrýǵa ýaǵdalas- ty.

Qazaqstan Prezıdenti Tájikstan Prezıdentin ózine yńǵaıly ýaqytta mem­le­kettik saparmen kelýge shaqyr­ǵanyn aıtty. Memleket basshysy tájik tarapynyń 2025 jyldy Halyqaralyq muzdyqtardy saqtaýdyń jyly dep jarııalaý týraly bastamasyn qoldaıtynyn jetkizdi.

Qasym-Jomart Toqaev Tájikstanǵa resmı sapary aıasynda tájik memle­ke­tiniń negizin qalaǵan Ismoıl Somonıdiń «Ulttyq kelisim jáne Tájikstannyń qaıta órleýi» memorıaldy kesheninde ornalasqan eskertkishine gúl shoǵyn qoıý rásimine qatysty. Is-sharadan keıin «Navrýz» saraıynda Qazaqstan Pre­zıdentiniń qurmetine Tájikstan Prezı­dentiniń atynan resmı qabyldaý ótti.

Qazaqstan Prezıdenti Tájikstannyń Madjlısı namoıandagon Madjlısı Olı tóraǵasy Mahmadtoır Zokırzodamen kezdesti. Kezdesý barysynda Qasym-Jomart Toqaev pen Mahmadtoır Zokı­r­zoda Qazaqstan men Tájikstan ara­­syndaǵy parlamentaralyq yntymaq­tastyqtyń perspektıvalaryn tal­qy­lady.

Memleket basshysynyń aıtýyn­sha, Tájikstanmen jan-jaqty ynty­maq­tastyqty damytý, onyń ishinde, zań shyǵarý salasy boıynsha birlesip jumys isteý Qazaqstannyń syrtqy saıasattaǵy basym baǵyttarynyń biri.

Qasym-Jomart Toqaev Mahmadtoır Zokırzodaǵa óziniń Parlament Sena­tynyń tóraǵasy qyzmetin atqarǵan kezin­degi jumysy týraly aıtyp, zań shyǵarý qyzmeti men parlamenttik dıp­lo­matııa ınstıtýtynyń mańyzdy eke­nine toqtaldy.

О́z kezeginde Tájikstan Parlamenti tómengi palatasynyń tóraǵasy Mem­leket basshysyna kezdesýge múmkindik ja­saǵany úshin alǵys aıtty. Sondaı-aq ekijaqty parlamentaralyq baıla­nys­tardyń tıimdiligi men damý deńgeıiniń joǵary ekenin jetkizdi.

Qasym-Jomart Toqaev Dýshanbege resmı saparynyń sońynda Tájikstannyń Premer-Mınıstri Kohır Rasýlzodamen kezdesý ótkizdi.

Ekeýara áńgimede Kohır Rasýlzodaǵa Tájikstan Prezıdentimen ótkizgen kelis­sózderdiń negiz­gi nátıjelerine toqtalǵan. Qazaq­stan Prezıdenti ekijaqty úkimet­aralyq komıssııanyń tetikterin paı­dalanýǵa qatysty ýaǵdalastyqqa qol jetkizgeni jáne Emomalı Rahmonnyń Qazaqstanǵa aldaǵy ýaqytta jasaıtyn memlekettik sapary aıasynda qosymsha kelisimder ázirleý jónindegi jospary jaıynda aıtyp ótti.

Memleket basshysy Q.Toqaev qazaq tarapy yqpaldastyqtyń barlyq baǵyty boıynsha konstrýktıvti jáne naqty jumystar júrgizetinin jetkizdi.

Kohır Rasýlzoda Qasym-Jomart Toqaev­tyń bul sapary eki el Táýelsiz­diginiń 30 jyldyǵynda ótip jatqanyn jáne onyń sımvoldyq máni bar ekenin aıtty.

Kezdesý barysynda Qazaqstan men Tájikstan Prezıdentteri arasynda jasalǵan búgingi ýaǵdalastyqtardyń oryndalýyna, atap aıtqanda, saýda-ekonomıkalyq áleýetti jáne ınvestısııa kólemin odan ári arttyrýǵa basa mán berildi.