Álemde pandemııa báseńder emes

The Guardian gazetiniń habarlaýynsha, sammıtte Fransııa prezıdenti Emmanýel Makron bastaǵan birqatar damyǵan eldiń basshylary sóz sóıledi. Son­daı-aq DDU-ǵa múshe mem­le­ket­terdiń densaýlyq saqtaý mı­nıstrleri de qatysqan.

Reuters agenttiginiń máli­metine súıensek, E.Makron óz sózin­de Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymynyń koronavırýs órship turǵan elderge baryp, ahýaldy saraptaýy qajet ekenin jetkizgen.

Germanııa kansleri Angela Me­rkel daǵdaryspen kúresý maq­satynda bólinetin qarajatty ulǵaıtyp, pandemııaǵa odan ári jol bermes úshin jańa halyqara­lyq kelisim jasasýdy usynǵan.

Pikirsaıystar 1 maýsym­ǵa deıin jalǵaspaq. Sam­mıt ju­mysy pandemııany toq­tatý jó­nin­degi kúsh-jigerdi ilgeri­letýge arnalmaq. Sondaı-aq keleshekte osyndaı daǵdarystarǵa jol bermeı, ózara kómektesý úshin búkil álemdik densaýlyq saqtaý júıesin jańartýǵa baǵyttalmaq.

Bul sammıttiń mańyzdy oty­rysy seısenbide ótedi. Onda mınıstrler men dıplomat­tar ǵa­lamdyq pandemııaǵa qarsy is-qı­myldyń aspektilerin ba­ǵa­­laıtyn úsh bólek táýelsiz top­­tyń qo­rytyndylaryn tal­qylaıdy.

Pandemııa álemniń túk­pir-túk­pirindegi elderdiń daǵ­da­rys­qa qarsy turýǵa dár­men­siz­digin anyq kórsetti. Osyny ań­ǵarǵan sarapshylar jahandyq den­saýlyq saqtaý júıesin toly­ǵy­men qaıta qurýǵa shaqy­ryp otyr. Sonymen qatar DDU-nyń táýelsiz ári ashyq bolýyn, ony qar­jylandyrýdy arttyrý­dy já­ne reforma jasaýdy talap etedi.

Túrkııa prezıdenti Rejep Ta­ııp Erdoǵan sammıt qaty­sý­shy­laryna joldaǵan beıneún­deýinde Anadolyda 27 mıllıonnan astam adam vaksına alǵanyn jetkizdi. Olardyń 12 mıllıonyna vaksınanyń ekinshi dozasy salynǵan. Sondaı-aq Túrkııa óz vaksınasyn óndirý boıynsha jumystar jalǵasyp jatyr.

«Biz múmkindiginshe ózimiz­de bar vaksınalardy basqa eldermen bólisýge tyrys­tyq. Túrkııa vaksınasy daıyn bola salysymen, ony óz azamat­tarymyzǵa ǵana emes, búkil adam­­zatqa usy­namyz», dedi Túrkııa prezıdenti.

Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymynyń málimetterine súıensek, qazirge deıin uıym tarapynan maquldanǵan vaksınalar koronavırýstyń barlyq jańa shtamyna qarsy tura alady. Sondaı-aq ol halyqaralyq saparlardan bas tartýǵa shaqyr­dy. Ásirese, koronavırýs órship turǵan elderge barýdy shektegen durys.

«Maquldanǵan vaksınalar tórt shtamnyń bárine áser etedi dep aıta alamyz. Biraq indetke qarsy kúresýdiń eń tıimdi amaly – ekpe salýdyń qarqynyn arttyrý. Sondaı-aq úsh negizgi talapty ustaný. Olar – maska taǵý, áleýmettik qashyqtyqty saqtaý jáne qol jýý», deıdi DDU Eý­ro­palyq óńirlik bıýrosynyń dı­rektory Hans Klýge. 

Shartaraptyń kóshbasshy­lary koronavırýs daǵdarysyn talqylap jatqanda, álemdegi ahýal áli de turaqsyz qalpynda qalyp otyr. Kún saıyn shamamen 500 myńǵa jýyq adamnyń vırýs juqtyrǵany anyqtalady. Ásirese, Úndistanda, Brazılııada jáne Argentınada jaǵdaı qıyn. Máselen, ótken táýlikte Úndis­tanda 222 myń adamnyń naý­qas­tanǵany anyqtaldy. Budan bólek, 4455 adam qaýipti dert­tiń saldarynan kóz jumdy. Osy­laısha, eldegi vırýs juqtyr­ǵan­dar sany 26,7 mıllıon adam­ǵa jetip, qaza tapqandar sany 303 myńnan asyp ketti.

Keıingi ýaqytta koronavı­rýstyń úndistandyq shtamy kúrt taralǵany málim. Degenmen, Ún­distan úkimeti munymen kelis­peıdi. Naqtyraq aıtsaq, «Úndi­s­tan shtamy» dep ataý durys emes kórinedi.

Osyǵan baılanysty el bı­ligi áleýmettik jeliler men buq­ara­lyq aqparat quraldaryn «úndistandyq nusqa» degen ataý­dy qoldanýǵa tyıym saldy. «B.1.617.1» shtamy alǵash ret byltyrǵy jyldyń sońyna taman Úndistanda anyqtalǵan bolatyn. Eldegi koronavırýstyń kúrt artýyna da osy nusqa áser etkeni aıtylǵan.

Keıinirek bul shtamm Uly­brıtanııaǵa tarap, sodan keıin álemniń 43 elinen tabyldy. Son­dyqtan ony «Úndistan shtamy» dep atap ketken-di. Ún­distan­nyń elektronıka jáne aq­pa­rattyq tehnologııa mı­nıstr­ligi bul termındi qol­danýǵa múldem tyıym salyp otyr. Ol «úndistandyq nusqa (shtamm)» ataýy kezdesetin búkil aqpa­rat­ty óshirip tastaýdy tapsyrǵan.

«Internette koronavı­rýs­tyń «úndistandyq nusqasy» búkil elge taralǵany týraly jalǵan málimdeme taralyp jatyr. Bul – múldem jalǵan aqparat», delingen mınıstrlik jibergen hatta.

О́tken aptada DDU atal­ǵan shtamdy álemdik qaýip dep habarlaǵan-tuǵyn. Alaıda mı­nıstr­­lik óz hatynda muny­men kelispeıtinin aıtyp, «B.1.617.1» shtamyn basqa el­der­­men baılanystyrmaǵany úshin na­razylyǵyn bildirdi.

Áıtse de, elde jaǵymdy ja­ńa­lyq ta bar. Cadila Healthcare kom­panııasy koronavırýsqa qar­sy vaksına óndirisin 30 mln dozaǵa deıin arttyrýdy jos­parlap otyr. Bul – buǵan deıingi mólsherden úsh ese kóp.

Cadila kompanııasynyń basqarýshy dırektory Sharvıl Pateldiń aıtýynsha, ZyCoV-D ekpesin shyǵarýdy kóbeıtýge múmkindik mol. Qazirgi tańda kompanııa aı saıyn 10 mln doza óndirip otyr. Aldaǵy birneshe aıda onyń kólemin 30 mıllıonǵa deıin jetkizýge múmkindik bar.

Qazirgi tańda ZyCoV-D vaksınasy sońǵy synaq merziminen ótip jatyr. Soǵan sáıkes, 30 myń adamǵa ekpe salynǵan. Ázir­ge ekpe úsh doza retinde salynýy tıis. Biraq Cadila Healthcare kom­panııasy ony eki dozaǵa qys­qartýdy josparlap otyr.

Budan bólek, Úndistanda Covid-19, 2-DG preparatynyń alǵashqy partııasy aınalymǵa shy­ǵaryldy. Preparatty Iаdro­lyq medısına ınstıtýty, qorǵa­nysty zertteý jáne damytý uıy­­mynyń zerthanasy, úndi far­­masevtıkalyq Dr kompanııa­symen birlesip ázirledi.

Brazılııada da epıdemııalyq ahýal máz emes. Elde kún saıyn shamamen 70 myńǵa jýyq adam­nyń naýqastanǵany anyq­tal­dy. Qazirge deıin 16 mıllıon­­nan astam turǵyn qaýipti dert­tiń tyr­naǵyna ilikken. Sonyń ishinde 450 myńy qaza tapty.

Keıingi aptada Argentına­daǵy jaǵdaı da kúrt buzyldy. О́tken táýlikte 32 myń adamnyń vırýs juqtyrǵany belgili boldy. Osylaısha, naýqastar sany 3,5 mln adamǵa jetti. Jal­py, pandemııa bastalǵaly beri elde 74 myń adam kóz jumǵan.

Buǵan deıin koronavırýspen tıimdi kúresip kelgen Taıvan­da vırýstyń taralýy qarqyn alyp barady. О́tken táýlikte elde dertten 6 adam qaza tapsa, naýqastanǵandar sany júzden asyp ketti.

Taıvanda jappaı testi­leý júrgizilip jatqan joq. Sondyqtan anyqtalǵan jaǵdaı­lar jedel testileý ortalyqtary arqyly anyqtalǵan. Taıvan­nyń juqpaly aýrýlardy baqy­laý ortalyǵynyń málimetine súıensek, Taıbeıde halyqtyń 5,9 paıyzy, Jańa Taıbeıde sha­mamen 4 paıyzy vırýs juq­tyrýy múmkin.

Qazir Taıvanda 3-deńgeı­degi saqtyq sharalary qarasty­rylǵan. Soǵan sáıkes, oıyn-saýyq jáne demalys oryndary, qoǵamdyq oryndar men sport alańdary jabyq. Adam­dar úıde jumys isteýi tıis. Meıram­ha­nalarda áleýmettik araqa­shyq­tyq saqtalýy qajet.

El bıligi saqtyq sharalary­nyń deńgeıin ósirýi múmkin. Mundaı jaǵdaıda Taıvanda tolyqtaı lokdaýn jarııalanady. Biraq ol úshin kúndelikti anyqtalǵan naýqastar sany eki apta boıy 100-den kóp bolýy tıis.

Keıbir jergilikti ákimshi­likter qaýipsizdik shara­laryn kúsheıtýdi qup kórip otyr. Máselen, ótken demalys kún­deri Taıbeıdiń ákimi meı­ram­­hanalarda tamaqtanýǵa shekteý qoıdy.

Germanııada DDU-nyń ha­lyqaralyq pandemııalyq aq­parat ortalyǵy ashylmaq. Bul meke­me joǵary tehnologııalar men ınnovasııalar arqyly sta­tıs­tıkalyq jáne taldamalyq máli­metterdi óńdeýge múmkindik beredi.

Ispanııada Fitur halyqaralyq týrıstik jármeńkesinde vaksı­naǵa qatysty elektrondy ser­tı­fıkat tanystyryldy. Jos­par boıynsha sertıfıkat 1 shilde­den bastap engizilmek. Qujat Eýro­palyq odaqqa múshe elderde jaramdy. Sertıfıkat QR kod arqyly qoldanylady. Qu­jat­ta vaksına alǵany, PTR-test ná­tıjesi nemese koronavırýs­pen aýyrǵany týraly derekter kórsetiledi.

Aýstralııanyń halyq sany jó­ninen ekinshi shtaty – Vık­torııada keshe tórt adamnyń koronavırýs juqtyrǵany anyqtal­dy. Aıta keterligi, keıingi úsh aıda shtatta múldem naýqas tabyl­maǵan bolatyn. Vıktorııa shtatynyń densaýlyq saqtaý mınıstri Martın Folıdiń aıtýynsha, bul – alańdatatyn másele.