Lopes – tórt dúrkin Olımpıada chempıony

Sporttyq shejireniń sar­ǵaı­ǵan betterin paraqtasaq, Tokıo­daǵy dodaǵa deıin jekpe-jek túrleri boıynsha erler arasynda Olımpıadanyń tórt dúrkin chempıony atanǵan birde-bir daraboz joq edi. Tipti, osy belesti úsh retten baǵyndyrǵan sportshylardyń ózderi sanaýly ǵana. Máselen, grek-rım kúresin serik etken sań­laqtardyń úsheýi ǵana sol deń­geıden kórindi. Olar – shve­sııa­lyq Karl Vestergen, reseılik Alek­sandr Karelın jáne kýbalyq Mıhaın Lopes.

Erkin kúresten úsh dúrkin Olım­­pıada chempıony atanǵan mar­qasqalardyń sany – ekeý. Al­ǵashqysy – belorýs Aleksandr Medved. Ekinshisi – reseılik Bývaısar Saıtıev.

Ǵalamdyq dodada úsh ret top jarǵan balýandar arasyn­da Ivar Iýhansson syndy tulǵanyń orny erekshe. Al dzıý­doshylar arasynan jo­ǵary­daǵydaı qurmetke bólengen jal­ǵyz ǵana balýan bar. Ol – Ta­dahıro Nomýra. Japonııalyq 1996-2004 jyldar aralyǵynda alaýy tutanǵan Olımpııa oıyn­dary barysynda qarsy kel­gen­derdi qoǵadaı japyrdy. 

Úsh dúrkin Olımpıada chem­pıo­­ny ataǵyn jeńip alǵan tuńǵysh boksshy Laslo Papp ekenin jan­kúıerler jaqsy biledi. Araǵa shırek ǵasyrǵa jýyq ýaqyt salyp Laslo Papptyń kórsetkishin Teofılo Stıvenson qaıtalady. Asa aýyr salmaqta aı­qasqan Kýbanyń «qara qabyla­ny» 1972 jyly Mıýnhende Olım­pııa oı­yndarynyń jeńimpazy atanyp qana qoımaı, eń úzdik boksshyǵa tıesili Vel Barker kýbogyn da oljalady. 1976 jyly Monreal jáne 1980 jyly Más­keýde de onyń mereıi ústem boldy. Tabany kúrekteı 15 jyl boıy 91 kg salmaq dárejesiniń tizginin eshkimge ustatpaǵan Felıks Savon da dál sondaı jaǵdaıdy basynan keshti.

Al jekpe-jek túrlerine aýyr atletıkany da qosýǵa bolady. Batpan temirmen betpe-bet shyǵa­tyn jigitter arasynda Olım­pıa­danyń úsh dúrkin chem­pıony ataný baqyty tórt sańlaqqa buıyrdy. Alǵash ret bul belesti Túrkııanyń tarlanbozy Naım Sýleımanoǵly baǵyndyrdy. Bastapqy kezeńderde ol Bolga­rııa­nyń namysyn qorǵady. Keıinnen Anadoly eline attandy. Naım 1988-1996 jyldar aralyǵynda Seýl, Barselona jáne Atlantada atoı saldy.

Pırros Dımas pen Kahı Ka­hıashvılı 1992-2000 jyldar aralyǵynda tórtkúl dúnıeniń teń­dessizderi ekenin túbegeıli moıyndatty.

Olımp shyńyn úsh márte ba­ǵyndyrǵan tórtinshi ziltemir­shi – Halıl Mýtlý. Ol da Naım Sýleımanoǵly sekildi Bolga­rııanyń týmasy. Biraq erterekte ata-anasymen birge tarıhı Otany­na oraldy.

Tokıo­daǵy dodada joǵarydaǵy nátı­jeler jańardy. Al sol sań­laq jaıynda biz ne bilemiz?

Mıhaın Lopes 1982 jyldyń 20 tamyzynda Kýbanyń Pınar-del-Rıo qalasynda dúnıege keldi. Boıy – 195 santımetr, sal­maǵy 130 kg. Alǵash ret ol 2004 jyly Afına Olımpıadasynda kóp­shilik nazaryna ilikti. Ejelgi Ellada elinde «qara qabylan» shırek fınalǵa deıin jetip, sol mejede reseılik Hasan Baroevtan jeńildi. Arada tórt jyl ótken soń Beıjińde dál sol Baroevtan basym túsip, alǵash ret Olımpııa oıyndarynyń jeńimpazy atandy. 2012 jyly London jáne 2016 jyly Rıo-de-Janeıroda da dál sol kórsetkishin qaıtalap, álemdegi eń ataqty balýandardyń sanatyna erkin qosyldy. Aıtýly jarystardyń fınalynda ol esto­nııa­lyq Heıkı Nabı men túr­kııa­lyq Ryza Kaıaalpty qapy qal­dyrdy.

Joǵarydaǵy tabysynan bólek, Lopestiń bes dúrkin álem chem­­pıony, sol jarystyń úsh dúr­kin kúmis júldegeri, bes dúr­kin Panamerıka oıyndarynyń je­ńimpazy jáne toǵyz dúrkin Panamerıka chempıony degen ataqtary taǵy bar. Kezinde onyń baıraqty básekelerdegi basty qarsylasy Hasan Baroev bolsa, sońǵy jyldardaǵy jarystardyń sheshýshi tusynda Ryza Kaıaalppen joly jıi qıysýda. Resmı jarys­tarda olar alty ret kúsh synasty. Túrkııanyń tarlanbozy Lopesti 2011 jáne 2015 jyldardaǵy dúnıe­júzilik dodanyń fınalynda utsa, qalǵan alty aıqasta Bostandyq araly ókiliniń asyǵy alshysynan tústi.

Bostandyq aralynda eńbek­tegen baladan, eńkeıgen qartqa deıin Mıhaındy pir tutady. Bar­sha jurt ony erekshe qurmettep, aıryqsha qasterleıdi. Qazirgi kezde Lopestiń sýreti Kýbadaǵy árbir keńse men árbir shańyraqtyń tórinde ilýli tur. Bir ǵana mysal, Olım­pııa oıyndarynyń dúbiri estilgen saıyn «Ashylý saltanatynda memlekettik týdy ustap shyǵýdy kimge senip tap­syrsaq eken?» degen másele týyn­daǵan kezde túrli deńgeıdegi basshylar men bapkerlerden bastap, sport­shylardyń barlyǵy da bir­aýyzdan Lopestiń esimin ataýda. Osy jaıttan-aq óz elinde aıtýly sportshynyń bedeli qanshalyqty zor ekenin ańǵarýǵa bolady. Dańqy jer jarǵan balýan Kýbanyń týyn 2008 jyly Beıjiń, 2012 jyly London jáne 2016 jyly Rıo-de-Janeıro Olım­pıadalarynyń ashylý salta­natynda ustap shyqty.

Tokıo Olımpıadasynda Mı­haın Lopestiń qarqynyna eshki­m shydaı almady. Bastapqy báse­kelerde rýmynııalyq Alın-Alek­sýk-Chýrarıý (9:0) men ıran­dyq Amın Myrzazadeniń (8:0) tas-tal­qanyn shyǵarǵan ol jartylaı fınalda óziniń basty qar­sylasy Ryza Kaıaalpqa (2:0) esh múm­kindik bermedi. О́zine qa­jetti eki upaıdy qorjynǵa saldy da, aıqas aıaqtalǵanǵa deıin tiresip júrip aldy. Sonyń ózi je­ńiske jetý úshin jetkilikti bol­dy. Fınalda Kýbanyń alyby grý­zııalyq Iаkob Kadjaıany (5:0) qapy qaldyrdy. Osylaısha, Lopes jekpe-jek túrlerinen tórt dúrkin Olımpıada chempıo­ny atanǵan alǵashqy sportshy retinde óz esimin tarıhqa al­tyn áriptermen jazdy. Endi bul ná­tıjeni qaıtalaý kim-kimge bolsa da asa qıyn bolady. Bir keremeti, Tokıo tórinde Mı­haın qarsylastaryna soqyr upaı ustatpady. Tórt básekeniń qory­tyndysy boıynsha 24:0 esebi tirkeldi. Mine, Bostandyq ara­lynyń baǵyna týǵan Mıhaın Lo­pestiń bolmysy osyndaı!