Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq bankiniń Aqsha-kredıt saıasaty jónindegi komıteti bazalyq mólsherlemeni +/– 1,00 p.t. paıyzdyq dálizimen jyldyq 9,5% deńgeıinde belgileý týraly sheshim qabyldady. Tıisinshe ótimdilikti usyný jónindegi turaqty qoljetimdi operasııalar boıynsha mólsherleme 10,5%, al ótimdilikti alý jónindegi turaqty qoljetimdi operasııalar boıynsha mólsherleme – 8,5% bolady.
Sheshim jahandyq suranystyń qalpyna kelýi shyǵarý múmkindikterinen joǵary bolǵan kezdegi azyq-túlik pen shıkizat baǵasynyń jalpy álemdik ınflıasııalyq ósý úrdisterinen týyndaǵan ekonomıkadaǵy basym proınflıasııalyq qysymǵa negizdeldi. Ishki maýsymaralyq kútpegen ózgerister tutynýshylyq suranysty belsendi túrde qalpyna keltiretin sol qysymdy, sondaı-aq elektr energııasyna, gaz ben janar-jaǵarmaı baǵasynyń ósýin kúsheıtedi. Nátıjesinde, jyldyq ınflıasııa 8,7%-ǵa deıin jedeldedi. Inflıasııa aıasy tamyzda 8,8%-dy quraǵan halyqtyń joǵary ınflıasııalyq kútýlerinen de kúsheıe túsýde.
COVID-19-dyń qaıta órshýi álemdegi iskerlik belsendilikti báseńdetip, proınflıasııalyq prosesterdi kúsheıte otyryp, jahandyq jetkizilim máselelerin ýshyqtyrdy. Halyqaralyq valıýta qorynyń boljamdary boıynsha, bıylǵy vaksınalaý men yntalandyrý sharalary aıasynda álemdik ekonomıka birte-birte 2022 jyly baıaýlaı otyryp, tez qalpyna kelýin kórsetedi. Qazaqstannyń saýda seriktesteri bolyp tabylatyn elder ekonomıkalarynyń ósýi boıynsha halyqaralyq uıymdardyń boljamdary EO jáne Reseı boıynsha jaqsardy, al Qytaı boıynsha azdap tómendedi. Jahandyq ınflıasııalyq qysym azyq-túlik ónimderine, shıkizatqa, metaldar men avtomobılderge baǵanyń ulǵaıýy aıasynda joǵary deńgeıde qalýyn jalǵastyrýda.
Azyq-túliktiń joǵary álemdik baǵalarymen ınflıasııalyq úrdiske qosylatyn úles qalyptasady. Buǵan – 2021 jylǵy tamyzda FAO azyq-túlik baǵalary ındeksiniń jyldyq kórsetýde 32,9%-ǵa ósýi dálel. Osynyń aıasynda búkil álem boıynsha óndirýshiler jetkizilimder men logıstıka, shıkizat jáne daıyn ónimniń joǵary baǵalarynyń problemalary týraly habarlaıdy. Osylaısha, Baltic Dry Index qurǵaq júkti tasymaldaý qunynyń ındeksine sáıkes konteınerdi jóneltý quny 2019 jylǵy jeltoqsanmen salystyrǵanda 3,4 ese, 2020 jylǵy mamyrmen salystyrǵanda 7,4 ese ósti. Osyǵan sáıkes elderdegi ınflıasııanyń jalpy deńgeıi monetarlyq bıliktiń nysanaly baǵdarynan asyp, ósýdi jalǵastyrýda. Máselen, AQSh-ta 2021 jylǵy shildede ınflıasııa 13 jyl ishindegi eń joǵary mánge – 5,4%-ǵa, Eýroaımaqta – 2021 jylǵy tamyzda 10 jyl ishindegi eń joǵary mánge 3%-ǵa, Reseıde – 2021 jylǵy tamyzda 5 jyl ishindegi eń joǵary mánge – 6,7%-ǵa jetti. Osyǵan baılanysty álemniń iri retteýshileriniń ókilderi aktıvterdi satyp alý baǵdarlamasyn erterek toqtatýdyń maqsatqa laıyqtyǵy týraly málimdep otyr, al damýshy elder monetarlyq talaptardy kúsheıtý sıklyna kiristi. Bul rette, AQSh FRJ men EOB tarapynan monetarlyq yntalandyrýlardy qysqartý qarjy naryqtaryndaǵy qubylmalylyqtyń ósýine alyp kelýi múmkin.
Nátıjesinde, tamyzda 11,4%-ǵa jetken azyq-túlik ınflıasııasy baǵa ósýiniń negizgi qozǵaýshy kúshi bolyp qala beredi. 2021 jylǵy sáýirden bastap ınflıasııanyń ortasha aılyq máni sońǵy 20 jyldaǵy ortasha mánnen asyp túsedi, bul jaz aılaryna tán emes. Jyldyq azyq-túlik ınflıasııasynyń qazirgi jedeldeýine kókónister (26,1%-ǵa), atap aıtqanda uzaq saqtalatyn kókónister baǵasynyń kúrt ósýi (kartop – 29,7%-ǵa, sábiz – 68,2%-ǵa, qyzylsha – 124,0%-ǵa) eleýli úles qosty. Jańa egin túskenge deıin ishki qorlardyń sarqylýy jaǵdaıynda bul ónimderge baǵanyń aı saıynǵy ósýi jazǵy kezeńge tán emes rekordtyq mánderdi kórsetti. Jemshóp daqyldarynyń qymbattaýy saldarynan óndirýshiler baǵasynyń ósýinen týyndaǵan et jáne et ónimderi baǵasynyń ósýi (9,5%-ǵa) baıqalady. Jalpy, álemdik úrdisten keıin álemdik naryqtaǵy usynystyń qysqarýynan týyndaǵan ósimdik maıyna (kúnbaǵys maıy – 66,8%-ǵa, záıtún maıy – 9,0%-ǵa) baǵanyń jedel ósýi jalǵasty.
Azyq-túlikke jatpaıtyn ınflıasııa JJM baǵasynyń (13,1%-ǵa), kıim-keshek pen aıaq kıim baǵasynyń (6,5%-ǵa) óse túsýi nátıjesinde 2021 jylǵy tamyzda 7,3%-ǵa deıin údedi. О́zindik qunnyń ósýi jáne ekonomıkalyq belsendiliktiń qalpyna kelýi JJM baǵasynyń ósý faktorlary bolyp tabylady, al kıim-keshek pen aıaq kıim baǵasy ımporttyq taýarlar baǵasynyń ósýine jáne tutynýshylyq suranystyń qalpyna kelýine baılanysty ósýde.
Aqyly kórsetiletin qyzmet ınflıasııasy 2021 jylǵy tamyzda 6,6% boldy. Aqyly kórsetiletin qyzmet baǵasynyń ósýi elektr energııasy baǵasynyń ósýi (10,1%-ǵa) nátıjesinde retteletin kommýnaldyq qyzmet tarıfteriniń ósýine (6,3%-ǵa ósti) baılanysty. Servıstik ınflıasııa qurylymynda da kólik qyzmetiniń qymbattaǵany (4,1%-ǵa), atap aıtqanda tutynýshylyq suranystyń qalpyna kelýi aıasynda áýe kóligi (21,3%-ǵa) jáne birqatar rettelmeıtin qyzmet baǵasynyń qymbattaǵany baıqalady.
Ekonomıkalyq belsendilik ekonomıkanyń kóptegen salasynyń qalpyna kelýi aıasynda serpindi ósý qarqynyn kórsetýde. 2021 jylǵy 7 aıda IJО́-niń ósimi jyldyq kórsetkish boıynsha 2,7% boldy. Salalardaǵy suranystyń qalpyna kelýi, óndiristik qýat kózderiniń júktemesi men óndirilgen ónim kóleminiń ulǵaıýy jalǵasýda. Naqty sektor kásiporyndarynyń biriktirilgen baǵasyn bildiretin kompozıttik ozyńqy ındıkator 2021 jylǵy II toqsannyń qorytyndysy boıynsha 100,1-ge deıin kóterildi jáne Ulttyq banktiń pikirterimine sáıkes 2021 jylǵy III toqsanda 100,2-ge deıin ósýin jalǵastyrdy. Suranystyń qalpyna kelýi ekonomıkanyń ósýine aıtarlyqtaı úles qosýda, ony tutynýshylyq kredıtteýdiń jedel qarqynymen birqalypty deńgeıde bolǵan azyq-túlikke jatpaıtyn taýarlar saýdasynyń ósýi esebinen 2021 jylǵy qańtar-tamyzda 6,1%-ǵa ósken bólshek saýda aınalymynyń oń serpini rastaıdy. Bul rette joǵary ishki suranys 2021 jylǵy birinshi jartyjyldyqta 27,3%-ǵa ósken tutynýshylyq taýarlar ımportynyń ulǵaıýyna áser etedi. Halyqtyń naqty tabysynyń oń serpini suranysqa qoldaý kórsetýde. Mysaly, 2021 jylǵy ekinshi toqsanda ınflıasııalyq prosesterdiń odan ári jedeldeýine qaramastan, naqty kiris 1,5% bolyp, ósýin jalǵastyrdy. Daǵdarysqa qarsy sharalardy iske asyrý sheńberinde 2021 jyly 4,55 trln teńgege jetken Ulttyq qordan alynatyn transfertter kólemi qosymsha proınflıasııalyq qysym kórsetýin jalǵastyrýda.
Jalpy, álemdik munaı naryǵyn damytý perspektıvalary ózgerissiz qaldy. 2021 jylǵy tamyzdyń qorytyndysy boıynsha Brent surypty munaı baǵasy «Delta» shtamynyń taralýyna jáne jahandyq ekonomıkalyq ósý qarqynynyń baıaýlaýyna baılanysty 4,4%-ǵa tómendedi. AQSh-taǵy munaı qory tómendeýdi jalǵastyrdy (tómendeý tamyzda 13,8 mln barreldi, shildede 13,1 mln barreldi jáne maýsymda 26,9 mln barreldi qurady), alaıda ózgerister qarqyny baıaýlady. Halyqaralyq energetıkalyq agenttiktiń jańartylǵan boljamdaryna sáıkes 2021 jyly munaıǵa suranystyń ósýi buryn boljanǵannan tómen bolady. Jyl sońyna deıin munaı naryǵy salystyrmaly túrde teńdestiriledi dep kútilýde. Bul rette 2022 jyldan bastap OPEK+ elderiniń aı saıyn óndirýdi táýligine 400 myń barrelge ulǵaıtý jáne AQSh-ta munaı óndirýdi ulǵaıtý týraly ýaǵdalastyǵyna baılanysty munaı baǵasy túzetýge arnalǵan alǵysharttar jasaı otyryp, munaı usynysy suranystyń ósýinen asyp túsetin bolady. Osy úrdisterdi eskere otyryp, bazalyq ssenarıı boıynsha boljamnyń basty alǵysharty 2021 jyldyń qalǵan aılarynda jáne boljamdy kezeńniń sońyna deıin munaı baǵasy bir barrel úshin 60 dollar boldy.
Bazalyq ssenarıı boıynsha IJО́-niń ósýindegi boljam 2021 jyldyń sońyna deıin azdaǵan tómendeý jaǵyna qaraı qaıta qaraldy, bul ekonomıkanyń buryn kútilgennen birshama baıaý qalpyna kelýine baılanysty. 2021 jyly Qazaqstannyń IJО́ ósimi 3,5-3,8% deńgeıinde kútilýde. Naqty kiristerdiń qalypty ósýimen birqalypty deńgeıde bolatyn, belsendi túrde qalpyna keltiriletin tutynýshylyq suranys negizgi qozǵaýshy kúshke aınalady. IJО́-niń ósýi syrtqy suranystyń jáne energııa resýrstaryn óndirý kóleminiń ulǵaıýy saldarynan naqty eksportpen de qalypty deńgeıde bolady. О́z kezeginde, ishki tutynýshylyq belsendilikti qalpyna keltirý jáne ınvestısııalyq belsendiliktiń bolmashy ósýi nátıjesinde ımporttyń ulǵaıýy IJО́-niń ósýine tejeýshi áser etetin bolady.
2022 jyly ekonomıkanyń ósýi 4,1-4,4% deńgeıinde boljanýda, bul aldyńǵy baǵalaýǵa qaraǵanda sál joǵary. Ekonomıkanyń ósýin jedeldetý pandemııanyń ekonomıkalyq belsendilikti álsiretetin yqpalymen jáne OPEK+ shekteýleriniń birtindep álsireýi nátıjesinde munaı men gaz kondensatyn óndirý kóleminiń ulǵaıýymen qatar júredi.
Inflıasııa boıynsha bazalyq boljamdy jańartý kezinde el Prezıdentiniń tapsyrmasy boıynsha ınflıasııanyń monetarlyq emes faktorlaryn turaqtandyrý úshin Úkimet maquldaǵan Inflıasııaǵa qarsy den qoıý sharalarynyń kesheni nazarǵa alyndy. Jedel sharalar qabyldaý Úkimettiń baǵalaýy boıynsha jyl sońyna qaraı azyq-túlik ınflıasııasyn 8%-ǵa deıin tómendetýge múmkindik beredi. Jyldyń sońǵy 4 aıyndaǵy ınflıasııanyń tarıhı serpinin, sondaı-aq Inflıasııaǵa qarsy den qoıý sharalary keshenin iske asyrý tıimdiliginiń dárejesin eskere otyryp, 2021 jyly jyldyq ınflıasııa 7,5-8,5% sheginde qalyptasady. Bazalyq ssenarııde ınflıasııalyq prosester jyl sońyna deıin aǵymdaǵy serpindi saqtaıdy jáne jyldyń qorytyndysy boıynsha ınflıasııa boljamdy kórsetkish aralyǵynyń joǵarǵy shegine jýyq qalyptasady. Inflıasııany boljaý aralyǵynyń tómengi shegi Úkimettiń Inflıasııaǵa qarsy den qoıý sharalarynyń keshenin tıimdi iske asyrýy sheńberinde ınflıasııany tómendetý áleýetin eskere otyryp aıqyndalǵan. Bazalyq mólsherleme jónindegi keıingi sheshimder, onyń ishinde ınflıasııaǵa qarsy iske asyrylǵan sharalardyń tıimdiligin baǵalaý eskerile otyryp qabyldanady.
2021 jylǵy joǵary baza esebinen shyǵýǵa baılanysty 2022 jyly ınflıasııa 4-6% nysanaly dálizdiń joǵarǵy shegine qaraı báseńdeı bastaıdy. Syrtqy ınflıasııalyq qordyń jeńildeýi jáne bıylǵy álemdik azyq-túlik baǵasynyń aıtarlyqtaı ósýinen keıin olardyń boljamdy tómendeýi aıasynda ınflıasııanyń báseńdeýi oryn alady. Bul rette 2022 jyly dezınflıasııalyq prosester kóbinese bıylǵy Qazaqstandaǵy dándi-daqyldardan kútiletin jınap alý túsimine, jahandyq jetkizý tizbegindegi qalpyna kelýge jáne 2022-2023 jyldary ishki ekonomıkany fıskaldyq yntalandyrý deńgeıine táýeldi bolady.
Ulttyq bank ınflıasııaǵa qarsy sharalardy iske asyrýdyń tıimdiligin jáne AQSh FRJ men EOB tarapynan monetarlyq yntalandyrýdyń qysqarý táýekelderin baǵalaı otyryp, dezınflıasııalyq aqsha-kredıt saıasatyn júrgizýdi jalǵastyrady. Bul sharalar Aqsha-kredıt saıasatynyń 2030 jylǵa deıingi strategııasyna sáıkes 2022 jyly ınflıasııany 4-6% nysanaly dálizge tómendetýge yqpal etedi.
Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq bankiniń Aqsha-kredıt saıasaty jónindegi komıtetiniń bazalyq mólsherleme jónindegi kezekti josparly sheshimi 2021 jylǵy 25 qazanda Nur-Sultan qalasynyń ýaqyty boıynsha saǵat 15.00-de jarııalanady.