PIK-ten – MIB-ke: Búginge deıin ne ózgerdi?

Resmı derekke súıensek, Qazaqstanda 54 474 kóp páterli turǵyn úı bar. Sonyń 50 427-si úıdi basqarýdyń jańa formasyna kóshýi kerek. Qalǵan 4 047 úı bólinbeıtin kommýnaldyq menshikke nemese jeke menshikke tıesili. Keıbiri apattyq jaǵdaı­da tur. Demek, bularǵa múlik ıe­leri birlestigin/jeke seriktestik qurýdyń qajeti joq.

2021 jyldyń 30 qyrkúıegin­degi jaǵdaı boıynsha, respýblıkada turǵyn úıdi basqarýdyń 13 005 jańa nysany qurylǵan. Onyń 1 969-y – múlik ıeleri birles­tigi, 10 036-sy – jeke seriktestik. Sonda qoldanystaǵy kóppáterli turǵyn úılerdiń tek 25,8 paıyzy ǵana úıdi basqarýdyń jańa formasyna kóshken.

Álbette, kórsetkish tómen. Bul ákimdikter tarapynan júrgizilip jatqan jumystyń sylbyrlyǵyn kórsetedi. Áıtpese, árbir ákimdikte turǵyn úıdi basqarýdyń jańa formasyna kóshýge qatysty tıisti jol kartalary men jumys kesteleri bekitilgen. Jospar boıynsha, bıyl turǵyn úıdi basqarýdyń 31 580 jańa nysany qurylýǵa tıis edi. Sońǵy toǵyz aıdyń qorytyndysy boıynsha 11 776 múlik ıeleri birlestigi/jeke seriktestik qurylǵan. Demek, jos­par 37,3 paıyzǵa oryndalǵan. Áli 19 804 jańa nysan qurylýy kerek.

Indýstrııa jáne ınfra­qurylymdyq damý mınıstrligi usynǵan málimetke súıensek, Atyraý jáne Batys Qazaq­stan oblystarynda, sondaı-aq Nur-Sultan jáne Almaty qala­larynda jospardyń oryndalýy tómen. Máselen, Atyraý oblysynda 1 052 múlik ıeleri bir­lestigi/jeke seriktestik qurylýy kerek edi. Munda tek 167 úı ǵana jańa nysanǵa aýysqan.

Bul degenimiz jalpy jospardyń 15,9 paıyzy. Elordada turǵyn úıdi basqarýdyń 1 709 jańa nysanynyń ornyna 208 múlik ıeleri birlestigi/jeke seriktestik qurylǵan nemese jospardyń 12,2 paıyzy ǵana oryn­dalǵan. Almatynyń kórsetkishi – 19,4 paıyz. Bul shaharda 5 275 jańa nysan qurylýǵa tıis edi. Alaıda 1 023 múlik ıeleri birlestigi/jeke serik­testik qana jumysqa kirisken. Batys Qazaqstanda 1 524 jańa nysan­nyń ornyna 284 qana múlik ıeleri birlestigi/jeke seriktestik qurylǵan. Bul 18,6 paıyzǵa teń.

«Kóppáterli turǵyn úı boıynsha kestelerdiń barlyǵy Easy project júıesine júktelgen. Jergilikti at­qarýshy organdar men Ádilet mı­nıstr­liginiń jedel derekterimen saly­s­tyrǵanda júıe aqparatynyń ózektiligi 92,4 paıyzdy quraıdy. О́zektendirý jumystary Soltústik Qazaqstan, Batys Qazaqstan, Túrkistan, Aqmola jáne Shyǵys Qazaqstan oblystarynda sylbyr júrip jatyr», dep habarlady Indýstrııa jáne ınfraqurylymdyq damý mınıstrligi.

Bul rette mınıstrlik turǵyn úıdi basqarýdyń jańa nysanyna kóshý reformasy sheńberinde jergilikti atqarýshy organdarǵa qoldaý kórsetip keledi. Atap aıtqanda, osy kúnge deıin reformany sátti júzege asyrý úshin jergilikti atqarýshy organ­dardyń jáne «Azamattarǵa arnal­ǵan úkimettiń» 796 qyzmetkeri arnaıy oqytylǵan. Máselen, L.N.Gý­mılev atyndaǵy Eýra­zııa ulttyq ýnıversıteti men mınıstr­liktiń baǵ­darlamasy boıynsha 634 tyń­daý­shy oqyǵan. Sondaı-aq múlik ıe­leri birlestigi/jeke serik­test­ik­tiń 266 basqarýshysy sertıfıkattaý orta­lyǵynda biliktiligin ras­taǵan. Búginde ózge de bilim berý nysan­darynyń bazasynda oqý ortalyqtaryn ulǵaıtý jumysy júrgizilýde.

Osy jyldyń sáýir aıynda «Qazaq­stan Respýblıkasynyń koope­ratıvteri men ekonomıkalyq qo­ǵamdastyqtardyń basqa da ny­sandarynyń ulttyq qaýym­das­tyǵy» negizinde alǵash ret ózin ózi ret­teıtin uıym qurylǵan bolatyn. Bul uıym múlik ıeleri birlestigi/je­ke seriktestik qurý jáne jylý berý kezeńine daıyndyq máseleleri bo­­ıynsha óńirlerde keń aýqymdy aq­­pa­rat­tyq-túsindirý naýqanyn ót­kizý­ge daıyn. Sondaı-aq atalǵan uıym páter ıeleri kooperatıvteri ara­­­syn­daǵy shıelenisti hám daýly máselelerdi tómendetýdi óz moınyna alyp, «Atameken» ulttyq kásipkerler palatasynyń kómegimen páter ıeleri kooperatıvteriniń basqarýshylar men ser­vıstik kompanııalar nysanyna birqalypty ótýin qamtamasyz etýi kerek. Ákimdikterge ózin ózi ret­teıtin atal­ǵan uıymmen ózara is-qımyldy jolǵa qoıý usynylǵan bolatyn. Alaı­da jergilikti atqarýshy organdar tara­­pynan uıymdastyrý jumystary du­rys uıymdastyrylmaı jatqan kórinedi.

«Turǵyn úı-kommýnaldyq sharýa­shylyǵyn jańǵyrtý men damytý orta­lyǵynyń resmı saıtynda jáne Facebook jelisindegi toptarda jańa re­formaǵa qatysty aqparattar ornalas­tyrylǵan. Sondaı-aq TelegramBot, Suraqtar.kz platformalarynda da qajetti aqparattyq materıaldar, hat­­ta­malardyń úlgileri, jınalys ót­kizý úshin saýaldama paraqtary, habar­­­lamalar, normatıvtik-quqyqtyq ak-t­i­l­e­r, normatıvtik-tehnıkalyq qu­­­jat­­tar barshaǵa qoljetimdi. Bul ret­te kelip túsken 828 suraqqa jaýap berildi. Turǵyn úı-kommýnaldyq sha­rýa­­shylyǵyn jańǵyrtý men damytý orta­­lyǵynyń janynda tikeleı múlik ıeleri birlestigi/jeke seriktestik qurý­men jumys isteıtin, ádisnamalyq konsýltasııa beretin front-ofıs ashyldy», dep habarlady Indýstrııa jáne ınfraqurylymdyq damý mınıs­trligi.

2021 jylǵy 16 qyrkúıekte mı­nıstr­lik Turǵyn úı-kommýnaldyq sharýa­shylyǵyn jańǵyrtý men damytý ortalyǵynyń alańynda turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyq sala­syndaǵy elektrondy aqparattyq resýrstardy ortalyqtandyrylǵan jı­naý jáne saqtaý júıesin – E-Shańyraq jobasyn tájirıbeden ótkizý úshin iske qosty. Birinshi kezeń sheń­berinde aqparattyq júıe kóppá­terli turǵyn úılerdiń sany, olardyń tehnıkalyq jaı-kúıi, turǵyn úılerdi basqarý organdarynan alynatyn ornatylǵan esepke alý aspaptary boıynsha taldamalyq derekterdi qalyptastyrýǵa, sondaı-aq tabıǵı monopolııalar sýbektilerimen jáne úıdi basqarýdyń naryqtyq IT qo­symshalarymen ıntegrasııa­ny júr­gizýge múmkindik beredi. Bul rette júıe­ni odan ári damytý kóz­delip otyr. Onyń aıasynda reıtıngter, basqa­rý­shylar men servıstik kom­pa­nııa­lardyń tizilimderin qalyp­tas­­tyrý múmkindigi paıda bolady. Joba memleket-jekeshelik áriptes­tigi tetigi boıynsha bıýdjettik qarjy­lan­dyrýsyz iske asyrylady.

Budan bólek Indýstrııa jáne ınfraqurylymdyq damý mınıstrligi Ádilet, sondaı-aq Sıfrlyq damý, ınnovasııalar jáne aeroǵarysh óner­kásibi mınıstrlikteri birlesken buı­ryqty bekitti. Endigi jerde Jol kartasyn jáne e-Gov portalynda múlik ıeleri bir­lestigi/jeke serik­tes­tikti tirkeı oty­ryp, elektrondy daýys berý qyz­meti iske qosylmaq. Qazirgi ýaqytta e-Gov por­talynda tirkelgen kondomınıým nysanymen kóppáterli turǵyn úı úshin elektrondy daýys berýdi ótkizýge bolady.

Sondaı-aq turǵyn úı zańnamasy­nyń jekelegen normalaryn jetildirý boıynsha usynystar ázirlendi. Olar «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine turǵyn úı saıasatyn reformalaý máseleleri boıyn­sha ózgerister men tolyqtyrýlar en­­gizý týraly» zań jobasynda eske­rilgen.

Bul rette páter ıeleri kooperatıv­terinen tehnıkalyq jáne qarjylyq qujattamany usynbaý jónindegi sharalardy retteý maqsatynda Ádilet mınıstrligindegi jumys tobynyń Ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly kodeksiniń 320-babyna ákimshilik sharalar qoldaný týraly engizgen túzetýleri qoldaý tapty. Sondaı-aq «kóppáterli turǵyn jaı seriktestigi» basqarý nysanyn qurý kezinde salyq salý rásimin ońaılatý maqsatynda Salyq kodeksine ózgerister engizý boıynsha usynystar ázirlendi. Bul baǵyttaǵy jumys jalǵasa bermek.

Biz jańa reforma aıasynda atqa­ryl­ǵan jumysty tolyq qamtýǵa tyrystyq. Biraq bul bári durys degen sóz emes. О́ıtkeni turǵyn úıdi bas­qarýdyń jańa nysanyna kóshý birshama máseleniń betin ashyp otyr.

Negizi jańashyldyq páter ıeleri kooperatıvterine qatysty másele­ler­di túbegeıli sheship, qyzmet kór­setý prosesiniń ashyqtyǵyn qamta­ma­syz etýge tıis edi. Ásirese qarjylyq tur­­­ǵ­ydan. Alaıda qazirgi tájirıbe kór­­­setip otyrǵandaı, múlik ıeleri bir­­­les­tikteri turǵyn úılerge qyzmet etý­diń qarjylyq máselesimen ǵana aı­na­lysýda. Al servıstik qyzmet sol kúıi páter ıeleri kooperatıvteriniń moı­nynda qalyp otyr. Osylaısha, bir úıge eki nysan qyzmet kórsetýde. Bul turǵyndarǵa tıimsiz. О́ıtkeni eki bir­deı nysandy ustap turý úshin jınala­tyn qarjynyń tarıfi de óspek.

Bul reformaǵa qatysty taǵy bir máseleni Premer-Mınıstrdiń oryn­basary Roman Sklıardyń ózi ataǵan bolatyn. Onyń aıtýynsha, turǵyn­dar jańadan qurylǵan múlik ıeleri bir­lestikterin basqarýǵa qulyq­ty emes. Muny «Iýstýs» zań konsýl­tant­­tary palatasynyń tóraǵasy Janetta Kameleva da rastap otyr. Ol turǵyndar men kompanııa basshylary arasynda túsinispeýshilik jıi oryn alatynyn jetkizdi.

Sonymen qatar páter ıeleri koo­peratıvteriniń ókilderi jańadan qurylǵan múlik ıeleri birlestikterine tıisti qujattardy bermeı áýrege salady. Mundaı faktiler kóp kezdesetin kórinedi. «Turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyǵyn jańǵyrtý men damy­týdyń qazaqstandyq ortalyǵy» AQ О́ńirlik damý jáne ádisnama de­par­tamentiniń basshysy Marǵulan Ábdikárimov Ortalyq kommýnıkasııalar qyzmetinde ótken brıfıngterdiń birinde turǵyn úıdiń qujattaryn jańa nysanǵa berýdi ádeıi sozyp otyr­ǵan uıymdarǵa aıyppul salý tetigi qarastyrylatynyn habarlaǵan edi. Alaıda ázirshe buǵan qatysty naqty sharalar qabyldanǵan joq.