Tolaǵaılar Tashkentte toqaılasady

Táýelsizdik alǵaly beri Qazaq­stannyń aýyr atletteri álem chem­pıonattaryna úzbeı qatysyp keledi. Birden aıta keteıik, bul rette jarqyn jeńiske qol jetkizip, shattanǵan kezimiz de, sátsizdiktiń shyrmaýynan shyǵa almaı, salymyz sýǵa ketken sátter de az bolǵan joq. Búgingi deńgeıge jetý úshin otandyq ziltemirshilerimizge talaı kedergilerden ótip, kóp izdenip, kóp eńbektenýge týra keldi.

Tuńǵysh ret qazaqstandyqtar derbes komanda retinde 1993 jyly Melbýrnde ótken dúnıejúzilik dodada óner kórsetti. Jasyl qurlyqta jerlesterimizge jalǵyz ǵana júlde buıyrdy. Onyń ıegeri – 91 kılo salmaqta kúsh synasqan Anatolıı Hrapatyı. О́z zamanynda teńdessiz ónerimen tórtkúl dúnıeni tamsandyryp, Seýl Olım­pıadasynyń jeńimpazy, álemniń bes dúrkin chempıony atanǵan dańqty otandasymyz ol kezde 30 jasty alqymdaǵan edi. Jalyndap turǵan jastar ardagerdiń altyn me­dal alýyna esh múmkindik ber­medi. Nátı­jesinde, 395 (180+215) kılolyq kórsetkishpen Hra­pa­tyı qola medaldy qanaǵat tutty. Ol bolgarııalyq Ivan Chaky­rov jáne grýzııalyq Kahı Kahıashvılıden qalyp qoıdy.

1994 jyly Ystanbuldan eńsemiz túsip oralsaq, 1995 jyly Gýanch­joýda qos qola júl­dege ıelik ettik. Qytaıda 91 kılo salmaqta óner kórsetken Andreı Ma­karov reseılik Igor Alek­seev pen armenııalyq Aleksandr Kara­petıannan qalyp qoıdy. 99 kılo salmaqta synǵa túsken Anatolıı Hrapatyıdyń Grýzııadan Grekııaǵa qonys aýdarǵan Kahı Kahıashvılı men Reseıdiń sańlaǵy Sergeı Syrsovqa áli jetpedi. Sodan keıin taǵy biraz jyl boıy eńse tikteı almadyq. Dańqty Hrapatyı men alymdy Makarov úlken sporttan qol úzgennen keıin keń baıtaq elimizden olardyń jeńisti jolyn jalǵastyrýǵa kúsh-jigeri jetetin jalyndy jastar biraz ýaqytqa deıin tabylmady. Sonyń saldarynan 1997 jyly Chıangmaı, 1998 jyly Lahtı, 1999 jyly Afına, 2001 jyly Antalıa, 2002 jyly Varshava jáne 2003 jyly Vankýverden qorjynymyz bos qaıtty.

Dál sol tusta respýblıka Aýyr atletıka federasııasynyń tiz­ginin Qaırat Turlyhanov usta­dy. Joǵarydaǵy jaǵdaı jańa­dan kelgen basshyny qanaǵat­tandyrmaǵany anyq. Sodan Qaı­rat Bolatulyna «Osy salany qalaı damytsam eken?» dep biraz bas qatyrýǵa týra keldi. Kóp má­seleniń qarajatqa tirelip tur­ǵanyna kóz jetkizgennen keıin sol olqylyqtyń ornyn toltyrýǵa bekindi. Eń birinshi kezekte qarjy kózin izdestirip, bapkerler men sport­shylardyń jaǵdaıyn jasady. El-elde, jer-jerde aýyr atletıka úıirmeleri esikterin aıqara ashty. Ár jarysty ózi qadaǵalap, barlyq istiń basy-qasynda júrdi. Talantty jastardyń esimderin qoıyn dápterine túrtip qoıdy. Keleshekte olardyń ósip-ónýine járdemdesti. Túrkııadan dańqy shartarapqa taraǵan bapker Enver Túrkilerıdi shaqyrtty. Iá, eren eńbek esh ketken joq, birte-birte sporttyń bul túrinde silkinis baı­qaldy. Eńsesin tiktegen otan­dyq aýyr atletıkamyz ýaqyt oza kúlli álemdi moıyndatty. Qazaqstan quramasy kóshbasshy komandalardyń biri ári biregeıine aınaldy. 2005-2014 jyldar araly­ǵynda ótken baıraqty báseke­lerdiń barlyǵynda jeńis tu­ǵyryna kóterilgen jerlesterimiz dańqymyzdy arttyryp, abyroıymyzdy asqaqtatty. Sol kezeń­de dúbirli dodalardyń jalpy­ko­mandalyq esebinde úshinshi oryn­nan tómendegen kezimiz sırek. Tórtkúl dúnıe jurtshylyǵy taý kó­tergen tolaǵaılarymyzdyń ta­by­syna tańdana ári tamsana, qy­zy­ǵa ári qyzǵana qarady. Mine, osyn­daı irgeli istiń basynda Qaı­rat Turlyhanovtaı ór tulǵa turdy.

Naqty derekterge júginsek, 2005 jyly Dohada Ilıa Ilınniń baq juldyzy jarqyraı jandy. 85 kılo salmaqta saıysqa túsken ol qarsylas shaq keltirmeı, bas júldeni qanjyǵasyna baılady. Sol kezderi kópti kórgen kánigi kókjaldardy jer sıpatqan 17 jasar jigittiń teńdessiz ónerine tórtkúl dúnıe jankúıerleri tamsandy. Syr boıy saıypqyranynyń osy kórsetkishiniń arqasynda Qazaqstan quramasy óz tarıhynda tuńǵysh ret jalpykomandalyq esepte besinshi oryndy ıelendi. 2006 jyly Santo-Domıngoda dál sol Ilın taǵy da altyn aldy. Bul joly ol 94 kılo salmaq dáre­jesinde dara shyqty. Sonyń nátıjesinde jalpy esepte bizdiń komanda Polsha, Belarýs, Iran, Ońtústik Koreıa, Túrkııa, Fransııa quramalarymen birge 3-9-oryndardy ózara bólisti.

2007 jyly Chıangmaıdaǵy álem chempıonatyna qosalqy quramdaǵy sportshylardy apardyq. О́ıt­keni federasııa basshylary men ulttyq qurama bapkerleri óz­ara keńese kele, elimizdiń eń úz­dik ziltemirshileri Beıjiń Olım­pıadasyna esh alańsyz daıar­lanǵany jón degen sheshimge keldi. Esesine 2009 jyly Ońtústik Ko­reıanyń Koıan qalasynda jalaýy jelbiregen jarysta jerlesterimiz bes júlde alyp, aıdy aspanǵa bir-aq shyǵardy. Atap aıtsaq, Zúlfııa Chınshanlo (53 kılo), Maııa Maneza (63 kılo), Svetlana Podobedova

(75 kılo) jáne Vladımır Sedov (94 kılo) altyn tuǵyrdan qol bulǵasa, Vladımır Kýznesov

(85 kılo) qolaǵa qol sozdy. Koman­dalyq saıysta tek Qytaıdan ǵana qalyp qoıǵan Qazaqstan quramasy ekinshi oryndy oljalady. Bir ókinishtisi, arada biraz ýaqyt ótken soń VADA (Dúnıejúzilik dopıngke qar­sy agenttik) Sedovtyń ruq­sat etilmegen dári-dármekterdi paı­dalanǵanyn anyqtap, ony altyn medaldan aıyrdy.

 2010 jyly Túrkııanyń An­talıa aımaǵynda Qazaq eliniń ánurany eki márte shyrqaldy. Ana­doly elinde Maııa Maneza

(63 kılo) men Svetlana Podobedova (75 kılo) bas júldeni oljalady. 2011 jyly Parıjde 2 altyn jáne 2 kúmis medaldy enshiledik. Chınshanlo (53 kılo) men Ilın (94 kılo) aldyna jan salmasa, Maneza (63 kılo) men Podobedova (75 kılo) kúmis medaldy moıyn­daryna ildi. Bul jarystardyń komandalyq saıysynda bizdiń órender úshinshi orynǵa jaıǵasty.

2013 jylǵy álem chempıonatyna Qazaqstan aralas qurammen bardy. Soǵan qaramastan qos júldege qolymyz jetti. 94 kılo salmaqta kúsh synasqan Almas О́teshov kúmis medaldy ıelengende kúlli Alash jurty bórikterin aspanǵa atyp qýandy. Sebebi buryn-soń­dy birde-bir qandasymyz osyndaı deńgeıge jetken joq edi. Polshanyń Vroslav qalasynda qazaqtyń uly jeńis tuǵyryna kóterildi. Dál osy salmaqta óner kórsetken Vladımır Sedov qola medaldy qorjynǵa salǵan edi. Alaıda dopıng daýynan keıin onyń esimi júldegerler tiziminen syzylyp tastaldy.

2014 jylǵy álem chempıonaty Almatydaǵy Balýan Sho­laq atyndaǵy sport saraıynda ótti. Bul jarys lısen­zııa­lyq bolǵandyqtan oǵan tórt­kúl dú­nıeniń teńdessiz ziltemirshi­le­riniń barlyǵy qatys­ty. Alataý baýraıynda Zúlfııa Chınshanlo (53 kılo), Jasulan Qydyrbaev (94 kılo), Ilıa Ilın (105 kılo) teńdessiz dep tanylsa, Ja­zıra Japparqul (69 kılo) kú­mis jáne Kırıll Pavlov (77 kılo) qolany qorjynǵa saldy. Qazaq­stan qu­ramasy jalpy esepte tórtinshi oryndy ıelendi.

2015 jyly da jerlesterimizdiń jeńisti joly jalǵasty. Hıýs­tondaǵy álem chempıonatynda Nı­jat Rahımov (77 kılo) pen Alek­­­sandr Zaıchıkov (105 kılo) top jarsa, Jazıra Japparqul

(69 kılo) kú­mis, Svetlana Podo­bedova (75 kılo) qola medaldy enshiledi. Ná­tı­jesinde, Qytaı men Reseıdi ǵana alǵa jiberip, úshin­shi orynǵa turaqtadyq.

Qysqa ǵana merzimde Qazaqstan aýyr atletteriniń osyndaı orasan zor bıikke kóterilýi túrli ha­lyq­aralyq uıymdar men ózge al­paýyt memleketterdiń qyzǵa­nyshyn týdyrdy. Sodan túrli qıturqy árketterge barǵan olar bizdiń sportshylarǵa jıi kılige bastady. Buǵan deıin ara-tura ses kórsetip júrgen VADA qyzmet­kerleri sońǵy jyldary zilte­mirshilerimizdi qatty qysty. Sal­darynan otandastarymyzdyń birazy Olımpııa oıyndary men álem chempıonattarynda jeńip alǵan júldelerinen qa­ǵylyp, túrli merzimge úlken sporttan shettetildi. Bul jaısyz jaǵdaı bizdiń komandamyzdy qatty álsiretti. Dopıng daýyna baılanys­ty 2017 jyly AQSh-tyń Anahaım qalasynda ótken dúnıejúzilik dodaǵa ulttyq quramamyzdyń qa­tysýyna ruqsat berilmedi. 2018 jyly Ashǵabadta Arlı Chonteı (55 kılo) men Nadejda Lıhacheva (71 kılo) júldegerler qatarynan kórindi. Alǵashqysy – kúmis, ekinshisi qo­laǵa qol sozdy. 2019 jyly Pat­taııada Igor Son (55 kılo) úshinshi satyǵa taban tiredi. Iá, aýyr atletıka salasynda jeńis­pen órilgen baı dástúri bar Qa­zaq­stan sekildi irgeli memleket úshin bul tabystyń azdyq etkeni sózsiz.

Sonymen, kezekti álem chempıo­natynyń da bastalýyna sanaý­ly ǵana kúnder qaldy. Bul jo­ly komandamyzdyń sapynda bu­ryn­­ǵydaı juldyzdardyń qa­lyń sho­ǵyry joq. Máselen, Tokıo Olım­pıadasynda qola medaldy mo­ıyn­darynda jarqy­ratqan Zúlfııa Chınshanlo men Igor Son biraz ýa­qyt eski jara­qattaryn emdep, jaq­sylap turyp tynyǵýdy durys kórdi. Keı myq­tylarymyzdyń ja­zalaný mer­zimderi áli aıaqtalǵan joq. Keı­bireýleri babynda emes.

Desek te Tashkentke tek týrıst retinde bara jatpaǵanymyz anyq. Atalǵan jarysta basty úmit 55 kılo salmaqta kúsh synasatyn Arlı Chonteıge artylady. Ol – komanda sapyndaǵy eń tárjirıbeli sportshy. 29 jastaǵy Arlı osydan úsh jyl buryn Ashǵabadta ótken álem chempıonatynda kúmis medaldy ıelengen. Odan bólek, Azııa chempıony jáne Dúnıejúzilik ýnıversıadanyń qola júldegeri degen ataqtary taǵy bar.

Al qalǵan ziltemirshilerimiz jastar býynynyń ókilderi. Alaı­da Nurǵısa Ádiletuly (96 kılo), Artem Antropov (96 kılo), Ka­rına Quzǵanbaeva (81 kılo) jáne Aızada Múptildániń (+87 kılo) eshqaısysyn osal dep aıta almaımyz. Olardyń barlyǵy da óz qatarynyń aldy bolyp, talaı baıraqty básekede el namysyn abyroıly qorǵady. Odan keıin eresekter arasynda kúsh synasyp, ózderiniń myqtylyǵyn moıyndatty. Endi osy ul-qyzdarymyzdyń keminde bir-ekeýi álemdik dodada daralansa dep úmittenip otyrmyz. Tolǵaılarymyzdyń Tashkenttiń tórinde atoı salǵan sátterin kórýdi jazsyn.