Serikzat DÚISENǴAZY: «Aıtystaǵy aımaqtyq dástúrlerdi saqtap qalý kerek»

Belgili aıtysker aqyn, L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıteti qazaq ádebıeti kafedrasynyń dosenti, fılologııa ǵylymdarynyń kandıdaty Serikzat Dúısenǵazy Naýryz merekesi qarsańynda Astana qalasynda shyǵarmashylyq keshin ótkizbekshi. Ǵylym jolynda da eńbek etip júrgen azamatpen úlken konserttiń aldynda pikirlesýdi jón sanadyq. – Ulystyń uly kúni, dál Naýryz merekesinde «Qazaqstan» ortalyq konsert zalynda «Perzent tilegi» atty shyǵarmashylyq esep berý keshińizdi ótkizgeli otyrsyz. «Perzent tilegi» degen ataýdyń ózi qulaqqa jaǵymdy estiledi. Mánisine toqtala ketseńiz. – Bul suraq buǵan deıin de birneshe ret qoıyldy. Birinshiden, Ulystyń Uly kúni qazaqtyń ejelgi dástúri boıynsha adamdar bir-birine izgi tilegin aıtady. Kesh sol kúnge týra kelip tur. Ekinshiden, qazaq eliniń perzentimin. Konsertte aıtylatyn án de, oqylatyn óleń de jurtyma degen arnaýym, perzenttik tilegim, elge degen eńbegim dep bilemin. Sonymen qatar, ata-anama arnalǵan osy attas án de bar. «Perzent tilegi» degen atqa barlyǵy qyzyǵýshylyq tanytyp jatqanyna qaraǵanda sátti shyqqan sııaqty. – Keshtiń ótýine kimder demeýshilik jasap, qoldaý kórsetip otyr? – Keshtiń úlken kólemde ótýine Astana qalasy ákimdigi, onyń ishinde Mádenıet basqarmasy tikeleı qoldaý jasap jatyr. L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetiniń rektory Erlan Sydyqov ta bar kómegin kórsetýde. Al Bas redaktorlar klýby aqparattyq qoldaý jasamaqshy. – Aıtystan bólek jazba aqyn retinde de tanymalsyz. Shyǵarmashylyq kesh barysynda alǵashqy jyr jınaǵyńyzdyń da tusaýy kesiledi eken. Taǵy qandaı jańalyqtar kútemiz? – Meni jazba aqyn retinde belgili bir orta ǵana tanıtyn shyǵar. Kópshilik jurt aıtysker retinde biledi. Jazba óleńderim saıttarǵa, bir-eki gazetke shyqqan. Burynǵy óleńderimdi, jańa, jarııalanbaǵan jyrlarymdy qosyp, jınaq daıyndap jatyrmyn. Esep berý keshinde tusaýy kesiledi. Meniń ustazdyq kelbetimdi de osy keshte tanı alasyzdar. О́ıtkeni, sahnaǵa Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetindegi shákirtterimmen birge shyǵam, mektep oqýshylary da bar. Kásibı akterlermen qosa olar da óleńderimdi oqıdy. Aıtystyń aıtýly sańlaqtary Balǵynbek Imashev, Aınur Tursynbaeva, Jandarbek Bulǵaqov, Iran­­­­­ǵaıyp Kúzembaev, Meıirbek Sultanhan, Erkebulan Qaı­­­nazarovtarmen shyǵyp aıtys kórsetemiz. «MýzART», «Jigitter», «Báıterek», «Ala­man», «Erke» toptary, Zattybek Kópbosynuly, Do­symjan Tańatarov, Ja­ńa­baı О́tegenov, Roza Ál­qo­jalar jańa ánderdi oryndap, Tursynbek Qabatov, Oljas Sydyqbek sekildi ázil áleminiń ókilderi de elge óz tartýlaryn jasaıdy. – L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetiniń janynan qurylǵan «Topjarǵan» jas aıtyskerler mektebiniń jetekshisisiz. Osy mektepten qandaı aıtyskerler túlep ushty? Qandaı jumystar atqaryldy? – «Topjarǵan» alǵashynda arnaıy stýdııa retinde ashylǵan. Osydan eki-úsh jyl buryn ol jabylyp, qazir qoǵamdyq klýb retinde jumys istep jatyrmyz. El aldynda júrgen aqyndardyń kóbi bizdiń túlekter. Bıylǵy altyn dombyranyń ıegeri Jandarbek Bulǵaqov, keıingi tolqyn aqyndar Meıirbek Sultanhan, Jaqsylyq Orynbasar, Meıirjan Álibekov, endi attary shyǵa bastaǵan Syrym Áýezhan, Tańjaryq Erjandar osy klýb músheleri. Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetindegi jańadan qosylǵan shákirtterimiz arasynan da júziktiń kózinen ótetin júırikter shyǵyp jatyr. – Tól ónerimizdi zerttep, eńbekter jazdyńyz. Qytaıda, Ázerbaıjanda nasıhattaǵanyńyz da bar. Ǵalym retinde aıtyńyzshy, qazirgi qazaq aıtysyna ne jetispeıdi? – Qazirgi aıtys joǵary qarqynmen damý ústinde. Keıbireýlerdiń aıtys quldyrady degen pikirimen kelispeımin. Qaýlap ósip kele jatqan jastar leginiń deńgeıi jaman emes. Tipti aıtysta bizden burynǵy býyn­men qatar býynnyń birazy jastardyń bet qaratpas ekpinine shydamaı, tolqyn laqtyrǵan bórenedeı shetke shyǵyp qalyp jatyr. Ol óner damyǵan kezde bolatyn zańdylyq. Aıtystyń qazirgi kemshiligine keler bolsaq, aımaqtyq dástúrlerdiń saqtalmaýyn aıtar edim. 2000 jyldarǵa deıin bul dástúr joıylmaı keldi. Mysalǵa, batystyq mekteptiń ókili Mels Qosymbaev, Salaýat Isaqaevtar keshegi Abyl, Qashaǵan, Nurymdardyń maqamymen tókpelep aıtysatyn edi. Arqadan Amanjol aqyn sal-serilerdiń izimen, Jetisýdan Orazaly Dosbosynov Qulmanbet, Súıinbaılardyń jolymen, Qarataý mektebinen Muhametjan Tazabekov, Bekarys Shoıbekovter ózderiniń maqamdarymen shyqty. Al qazirgi jahan­daný jaǵdaıynda bul keremet dástúrler jutylyp, joıyla bastady. Negizinen, dástúrli aımaqtyq mektepter saqtalǵan kezde ǵana ulttyq ónerimiz damıdy. – Al ózińizdiń sońǵy kezderi aıtys­ta kóp kórinbeı júrgenińizdiń sebebi nede? – Men aıtystan alystaǵan joq­pyn. Jylyna kem degende úsh-tórt ret shyǵyp turam. Osy kúz­de ǵana Qyzylordada «Qaz­Ger­Munaıdyń» 20 jyl­­­­dyǵyna oraı ótken aıtys­ta júldeli úshinshi orynǵa ıe boldym. Jazdaǵy «El. Elbasy. Astana» degen aıtysqa da qatystym. О́ki­nishke qaraı, kóbin efırden kórsetpeı jatyr. Son­dyqtan jurt meni aıtystan ketti dep oılaıdy. – Jer-dúnıeni shýa­­ǵyna bólep jetken Naý­ryz merekesine aqyn­dyq, perzenttik tilegińizdi aıt­sańyz. – Jalǵyz-aq tilegim – elimiz aman, jurtymyz tynysh bolsa eken. Álemdegi bolyp jatqan dúrbeleńder men keleńsizdikter bizge kelmesin. Ynty­maǵymyz ben birligimiz jarasa bersin. Ulys kúni aıtylǵan nıettiń barlyǵy da qabyl bolsyn! – Suhbatyńyzǵa rahmet. Aldaǵy shy­ǵar­mashylyq keshińizdiń sátti ótýine tilektespin! Suhbattasqan Abaı TILENShIEV, Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetiniń stýdenti.