Biz qazaqtyń osyǵan deıin kórgen qasireti men qııanatyn, taýqymetin Juban aqynnyń «Myń ólip, myń tirilgen» degen ataly sózimen sıpattaı salamyz, shyndyǵynda, bizdiń osy kúnge jetip, ult bolyp uıysýymyzǵa, jaryq tańǵa jetýimizge «myń ólip, myń tirilý» degenniń ózi azdyq eterdeı. Dalamyz ben peıilimiz qansha keń bolǵan saıyn taǵdyrdan, zamannan, adamnan, saıasattan kórgen qıturqylyǵymyz da soǵurlym sheksiz boldy.
Kartadaǵy memleketterdiń el bolý jolynda árqaısysynyń ózindik bodaý bergeni ras, biraq bizdiń ótken ǵasyrlarǵa ketken esemiz meıli qaı ulttykinen bolsa da, kópteý ekenine eshkim kóz juma almaıdy. Bul – aqıqat. Ol tipti tarıhtyń altyn paraqtaryna jazylyp ta úlgerdi. Qaı zamanda da qazaqtyń kóshin aýzynda sózi, qolynda kúshi bar azamattar bastaǵany daýsyz. Arysyn aıtsaq, keshegi Han Abylaıdan bastap Er Dospambet, Qaztýǵandarǵa deıin ónerden, óleńnen kende bolmaǵandar. Olardyń ishki oı-tilekteri, joba-josparlary uıqasty sózben, ádemi tirkespen kestelenip, eline jetip otyrdy. Sózge toqtaı bilgen halyq sol úshin de olardyń sońynan erip, bostandyq úshin kúres júrgizdi. Áne, sondaı ónerli de batyr azamat Búrkitbaı Tuıaquly taǵdyrdan kórgen quqaıyn óleńmen aıtyp, ánmen ádiptep, sońyndaǵy eline amanattap ketip edi. Onyń «Oı, Ǵaısha» atty óleńi artyna qaldyrǵan rýhanı qazynasynyń biri. Ol ánde en dalany jaılaǵan qonaǵýar qazaqtyń muńy men zary, ókinishi men armany jatyr.
Shyńjańdaǵy
ult azattyq kóterilisinde aty shyqqan batyrdyń biri – Búrkitbaı. О́kimet ornaýdan buryn el ishine qyrǵıdaı tıgen Gomındań jandaıshaptarynan qorlyq kórgen batyrdyń el-jurtyna aıtqan aqtyq sózi «Oı, Ǵaısha» degen óleńi bolypty. Keıin bul ánge aınalyp, el arasyna tarady. «Ustalyp, túıege tańylǵan azamattyń osy ánin umytyp qalmaý úshin hat tanıtyn jigitter qaıta-qaıta dápterge kóshire beripti, sońynan baıqasa, birneshe jigittiń qoly úsip qalypty», dep úlkender aıtyp otyratyn edi.
«Batyr bolyp atandym
men Búrkitbaı,
Oıladym ba bolam dep dál osylaı,
oı, Ǵaısha-aı.
El-jurtymnan aıyrylyp
ketip baram,
Qara tuman ashylyp,
kún bir shyqpaı, oı, Ǵaısha-aı».
Án osylaı bastalady. Qapyda qolǵa túskenine ókingen azamattyń aqtyq jalyny, sózi, tipti ósıeti deýge de bolar. Ándi batyr áıeli Ǵaıshaǵa arnaǵanymen, mazmuny sol kezdegi qazaqtyń qaq aıyrylǵan taǵdyrdyń talqysyna túsken sátin, kózine qamshy tıgendeı kúı keshken dala halqynyń úreıli kúnderinen derek beredi.
«Mingen atym taǵaly at,
Muzben shaptym jaǵalap.
Shirikshıge kelgende,
Ustap aldy qamalap».
Ultynyń basyna túsken qasiretti osylaı sýrettegen erdiń armany qandaı asqaq boldy eken deseńizshi?! Zaman tynysh bolsa, erinen eli, kólinen qusy adaspasa, esi durys adam muzben shaba ma?
«Jaýǵa attansam, batasyn
bergen sheshem,
Aıyrylmastaı qasynan
kórgen sheshem, oı, Ǵaısha-aı.
Gomındańnyń qolyna
qor bop túsip,
Aıaǵyna balańnyń tústi-aý kisen,
oı, Ǵaısha-aı.
Dórbiljinniń basynda,
Dýlatynyń qasynda.
Qolǵa túsip qor boldym,
Otyz jeti jasymda».
Biz osy zarly ándi es bilgeli tyńdap kelemiz, tyńdadyq ta erte eseıdik. Qapylysta qoly baılanǵan osy bir bozdaqtyń oıyna oralǵan osy bir qoshtasý jyry, azaly áni beımálim jerde úıirinen adasqan kókjaldardyń úni ispetti.
«Qol-aıaǵym baılaýda,
Qyzyl tilim saıraýda.
Men Ǵaıshany alyp em,
Byltyr kúzde jaılaýda.
Qarý-jaraq asyndym,
Temir saýyt qapsyrdym.
Baǵıla men Ǵaıshany,
Elim saǵan tapsyrdym.
Meniń atym – Búrkitbaı,
Sabadaǵy irkitti-aı.
Tynysh jatqan elimdi,
Quıyrshyq kelip úrkitti-aı».
Bir halyqtyń úmiti men tilegin bir ánge syıǵyzyp, sońyndaǵy urpaǵyna qaldyrý qazaqtyń rýhty tulǵalaryna tán asyl qasıet. Olar sózdiń ólmeıtinin, eliniń, jeriniń sóz qadirin biletinin qaperinde jaqsy saqtaǵan. Búrkitbaıdyń áni – keshegi qazaqtyń úni. Ol sazger atanaıyn dep emes, elin oıatýǵa, qapylysta barmaq tistep, orǵa túspeýge shaqyrdy. Erdiń opyǵy eldiń opyǵy bolǵan sol bir zamanda qazaqtyń esesi kimge ketpedi deısiz? Eldiń kóshin bastaǵan azamattardyń basty maqsaty – qazaqtyń táýelsiz memleketin qurý boldy. Sol izgi arman oryndaldy da. Al Búrkitbaı sııaqty sansyz batyrdyń eline aıtqan ósıetin oryndaý endi bizdiń paryz bolmaq.