Juldyz bop aqqan bir ǵumyr

Keńes Odaǵynyń eki márte Batyry Ivan Pavlov – ómirden naızaǵaıdaı aǵyp ótken tulǵa. Qostanaıdyń týmasy ol 1940 jyly ásker qataryna shaqyrylǵanda bar-joǵy 18-de ǵana bolatyn. 28 jasqa tolar-tolmas jasynda aýa raıy­nyń qolaısyz kezi – túngi ushý jattyǵýynda qaza tapty. Sóıtip, zamandastarynyń Ivan Fomıchten talantty avıa­tor jáne áskerı qolbasshy shyǵady degen úmiti úzildi... Onyń esimi qostanaılyq­­tardyń jadynan shyqqan emes. Ataqty ushqysh qaza tapqanda ony Ýkraına jerinen Qostanaıǵa, týǵan jerine ákelip jerledi. Qazir Ivan Fomıch Pavlovtyń beıiti qalanyń ortasyndaǵy Jeńis saıabaǵynda jatyr. Qos­tanaı qalalyq ákimdiginiń aldynda Keńes Odaǵynyń eki márte Batyry, ataqty ushqyshtyń eskert­kishi ornatylǵan. Eliniń erlikke taǵzymy osyndaı. Jasyn­daı jalyndap ótken batyr esimi eline, jas urpaqqa áli de qyzmet etip keledi. О́ıtkeni, onyń janqııarlyq isteri patrıotızmniń naǵyz úlgisi bolatyn. Ivan 7-synyptan keıin Mag­nıtogorskidegi ındýstrııa tehnıkýmyna túskende, sol jer­degi aeroklýbqa qatysady. 1940 jyly qalalyq komsomol komıtetiniń joldamasymen Orynbor oblysynyń Chkalov qalasyndaǵy avıasııalyq ýchılıshege jiberiledi. Sol jerde ol ásker qataryna shaqyrylady. Al ushqysh serjanttyń erlik dastany Kalının maıdanyndaǵy 6-shabýyldaýshy avıasııa polkinde bas­talady. Soǵys bastalǵan soń úsh aıdan keıin-aq Ivannyń ushaǵy jaýdyń ondaǵan adamdaryn, tehnıkasyn jer jastandyrǵan bolatyn. Osy erligi úshin 19 jasar jigit jaýyngerlik Qyzyl Tý ordenin keýdesine taǵady. Jas qyran jaýmen bolǵan ár shaıqasta asqan erlik kórse­tip otyrdy. Ol eskadrılıa ko­man­dırligine kóterildi. Ivan Pav­lovtyń 1944 jyly 15 tamyzda jasaǵan erligin bóle-jara aıtqan oryndy. Sol kúni ol ózi basqaratyn eskadrılıasymen áskerı tapsyrma alyp ushyp shyǵady. Latvııanyń Baýs­ka qalasynyń soltústigine qaraı olardyń aldynan kenetten fashısterdiń 12 FE-190 jáne 8 ME-109 ushaǵy qarsy shy­ǵady. Tek jan alysyp, jan berisip shaıqasý kerek, jeńilýge bolmaıdy. Aerodromnan oǵan shabýyldyń asa qaýipti ekeni eskertiledi. «Bilemin», deıdi Ivan Fomıch. Onyń kóz aldyna jaý ushaǵyn qurtýdan basqa eshteńe elestegen joq. О́z temir qanat mashınasyn olarǵa qaraı kilt buryp, qyrandaı shúıildi. Onyń artynan óziniń serikteri de erdi. Múmkin sol kezde Ivan Pavlov ushaǵyn basqa jaqqa burǵanda da bolatyn edi. Biraq ol qorqýdy bilmeıtin. Áskerı basshylarynyń aıtýynsha, batyrdyń qaýip degendi bilgen, qoryqqan kezi bolmapty. Eskadrılıa jaýdyń 4 ushaǵyn qulatty, onyń birin komandıri Ivan Pavlovtyń ózi atyp túsirdi. Odan keıin jaýdyń 5 mashı­nasynyń kózin joıdy. Ol Vıtebsk-Polosk operasııa­sy kezinde taǵy da óziniń eskadrılıasymen Drıss ózenindegi ótkeldi kózdep, dál bombalady. Bul jaýdyń jolyn kesý edi. Sol joly Ivan Pavlovqa Keńes Odaǵynyń Batyry ataǵy berildi. Maıdan kezinde qostanaı­­lyq­tar, ásirese, Ivannyń týǵan Borıs-Romanovka aýylynda qurylǵan «Krasnaıa oborona» kolhozynan óz batyr jerlesine ushaq satyp alýy úshin 500 myń som aqsha jınady. Bul qarjyǵa maıdanǵa bir emes, 4 ushaq satyp alyndy. Onyń qanatyna «Pavlovqa –qostanaılyq jerlesterinen» dep jazyldy. Bul jas batyrǵa odan saıyn jiger, qulshynys týdyrdy. Soǵys jyldary Ivan Fo­mıch 250 ret kókke kóterilip, jaýyngerlik tapsyrmalar oryndady. Jap-jas jigit qatardaǵy ushqyshtan polk komandıriniń kómekshisi deńgeıine deıin ósti. Rıgany azat etý kezindegi keskilesken urysta tank shabýy­lyna qarsy avıapolk tutastaı áýege kóterildi. Ony 22 jastaǵy kapıtan Ivan Pavlov basqardy. Eshqandaı qatesiz, biliktilikpen basqarýdyń arqasynda jaýdyń 21 tankisi otqa orandy. Al 1945 jyly aqpanda áskerı tapsyrmalardy múltiksiz oryndaǵany jáne erlik isteri úshin Ivan Pavlovqa ekinshi ret Keńes Odaǵynyń Batyry ataǵy berildi. Ol Qyzyl alańdaǵy ataqty Jeńis paradyna qatysty. So­ǵystan keıin áskerı qyzmette qaldy. Bilimin kóterý úshin Frýnze atyndaǵy áskerı akademııaǵa tústi. Ony aıaqtaǵannan keıin Prıkarpate áskerı okrýgindegi avıapolkti basqardy. Sonda batyr jerlesimiz 27 jasta ǵana edi. Kelesi jyly, ıaǵnı 1950 jyly túngi jattyǵý sabaǵy kezinde qaza tapty. Ol týǵan jeri Qostanaıdy jaqsy kórdi. Demalys kezin­de osynda kelip, mektep oqýshy­la­rymen, jastarmen kezdesip turdy. – Tarıhta quıryqty jul­dyz­daı aǵyp ótetin tulǵalar bolǵan. Ivan Pavlov sondaı naızaǵaı jasyny edi. Batyr óte kórkem, súıkimdi, aqyldy jigit bolǵan. Zamandastary arasynda syıly bolypty. Qostanaıǵa kelgen saparyn aǵa býyn ókilderi ylǵı aýzynan tastamaı aıtyp otyrady eken. Bir kelgenniń ózinde jastardyń, oqýshylardyń, jalpy, kezdesken jurttyń kóńilinde sonshalyqty jyly áser qaldyrypty, – deıdi oblystyq tarıhı-ólketaný mýzeıi dırektorynyń ǵylymı jumystar jónindegi orynbasary Galına Satalkına. Galına Alekseevna bizge stendte Ivan Fomıch Pavlovpen birge turǵan sulý boıjetkenniń sýretin kórsetti. – 28 jastaǵy Ivan men jasórim Tamara endi otaý quramyz dep júrgen. Bir áskerı tapsyrmada batyr ushaqty synaý úshin túnde ushyp, qaza tabady, – deıdi Galına Alekseevna. – Sóıtip, qaharman jerlesimiz qalyńdyǵynyń ǵana emes, jas urpaqtyń júreginde máńgilikke osyndaı jap-jas beınesinde qalyp qoıdy. Názıra JÁRIMBETOVA, «Egemen Qazaqstan». QOSTANAI.