Kógerip kóktem kelgen soń oblys ortalyǵynyń irgesindegi saıajaılarda tirshilik nyshany paıda boldy. О́tpeli kezeńniń ókpek jelinen aman qalǵan aýmaqta tyrbanyp jumys istegender aq adal eńbegimen sybaǵalaryn molaıtýǵa talpynys jasaýda.
Saıajaı basynda ótken qystan qalǵan óliqaýdy otap, jemis-jıdegin egetin alqaptyń topyraǵyn qopsytyp, tyńaıtqysh tógip, tyrbanyp jatqan támam el. Tek jeldi kúni kóń-qoqysty órteýdiń qaýiptiligin eskerý kerek tárizdi. Onyń ústine uzaq ýaqyt shirimeıtin polıetılen qaptar da jelmen ushyp, tóńirekti aqjańqa qylýda. Kúzgi azyǵynyń qamyn jasap jatqandardy eskertkennen góri esirkegen durys. Deni jastary jer ortasynan asyp ketken adamdar. Adal eńbektiń qadirin biletin aq dastarqandaryna mańdaı terimen ósirgen yryzdyǵyn qoıatyn aǵa býyn. Al baıyptap qarasańyz, jastar joqtyń qasy. Demek saıajaı jaı ǵana sybaǵany molaıtatyn oryn emes, balalar men nemerelerdi eńbekke tárbıeleıtin oryn dep aıtsaq, oǵashtyǵy bola qoımas.
– Demalys kúnderi osynda nemerelerimdi ertip kelemin, – deıdi qala turǵyny Qonysbaı Esengeldınov, – qalanyń qara tútinine qamalyp ósken balalar bir mezgil taza aýa jutady. Maǵan kókónis egetin alqaptyń aramshóbin julyp, topyraǵyn qopsytýǵa kómektesedi. Sý tasyp beredi. Qorshaýdyń buzylǵan jerlerin jóndesedi. О́tken kúzde bárin tap-taza qylyp jınap ketip edim, qys boıy saıajaıdy panalaıtyn kezbelerdiń kesirinen barlyǵy qaýsap qalypty. Eń jamany, kúzgi maýsymdaǵy urlyq. Ońaı oljany kásip etken kezbeler pisip turǵan shıe men qulpynaıdy, qaraqatty terip alyp, bazarǵa aparyp arzan baǵamen satyp jiberedi. Bir kún kóziń taıyp ketse, jaz boıǵy eńbegiń zaıa.
Aýmaǵy atshaptyrym saıajaı aýmaǵy qysqy qoqystan tazartylyp, aýla bitken kógaldandyrylyp jatyr. Kókeıde kóp jumys saırap turǵanymen, ilgeri basqan qadamdy keri ketiretin tosqaýyl kedergi de az emes. Qazirgisi jolaýshylar avtobýsynyń sırek qatynaýy. Qara qazandaı bolǵan el ókpesi osy tarapta aıtylýda. Kelip-ketý qıyn bolǵan soń keıbir kórshilerimiz saıajaıdan bas tartýda deıdi jer embek bolyp júrgen jandar. 10 sáýirden bastap №36 saıajaıǵa qatynaıtyn avtobýs baǵyty iske qosylypty. Shyntýaıtynda, bul jalǵyz baǵyt. Sondyqtan oblys ortalyǵy turǵyndarynyń barlyǵyna birdeı qolaıly emes.
– Qazir táýligine bes aınalym jasap júrmiz, – deıdi «Kókshetaý avtobýs parki» seriktestiginiń bas dırektory Oleg Agoev, – alǵashqy bette jolaýshylardyń aǵynyn zerdeledik. Shamamen, bir mezette otyz adam kóligimizdi paıdalanýy múmkin. Kún jylynǵan soń saıajaıǵa keletinder qatary molaısa, tıisinshe avtobýs baǵyttary da kóbeıedi.
О́tken jyldary ýaqtyly sý berilmeı, elektr qýaty bolmaǵandyqtan, Kókshetaý, Zerendi baǵytyndaǵy saıajaılardyń oń qaptaly oısyrap qalǵan. Kógerip ósken kókónisti, jemis-jıdekti ıesiniń aýzyna tıgizbeı, piser-pispeste úptep ketetin kezbelerdiń qorlyǵy da az emes.
– Saıajaıda beınebaqylaý kamerasy ornatylǵan, kúzet jelisi jumys isteıdi, – deıdi Kókshetaý qalalyq polısııa basqarmasy bastyǵynyń orynbasary Janar Sháripov, – bul jerde oryn alǵan qylmys jedel ashylady. Qysta saıajaılardy kezbelerdiń baspana etetini de bar. Keıbir turmystyq qylmystar osyndaı jaıdan týyndaıdy. Kisi ólimi de boldy. Qylmys izin sýytpaı, der kezinde ashyldy. Buryn saıajaı aýmaǵyn salt atty polısııa qyzmetkerleri kúzetetin edi. Qazir ol qysqartylyp, avtopatrýl arqyly baqylaý júrgiziledi.
Saıajaılardyń ishinde muntazdaı taza, uqypty qoldyń taby anyq baıqalatyn úlgili seriktestikter de bar. Sonyń biri «Pıshevık» saıajaı kooperatıvi. Kooperatıv quramynda 286 jer telimi bar. Ortaq jumys ortaǵa salynyp, saıajaı ıeleri kóp bolyp qaýymdasyp, birigýiniń nátıjesinde múshelik jarnaǵa tólegen qarjynyń esebinen sý qubyryn tolyǵymen jańartyp almaq.
– Metall sý qubyrlarynyń barlyǵy tozyǵy jetip, isten shyqty, – deıdi kooperatıv tóraǵasy Nıkolaı Lahmaı, – qajetinshe polıetılen qubyrlaryn satyp aldyq. Sý jelisin tartyp alsaq, biraz qıyndyqty eńserip tastar edik.
Úlgili delingen kooperatıvtiń ózinde júzge jýyq jer telimi bos jatyr. Sýdy óz kúshterimen tartyp alǵanymen, elektr jelisin jóndeý júzege aspaı jatyr. Jer teliminiń bos jatýy ózgeler úshin qolaısyz. Kútilmegen jerdi aramshóp qaýlap, zııandy jándikterdiń de kóbeıip ketýi ábden yqtımal. Qunarly jer telimi ıesin tapsa ǵana ıgilikke aınalmaq. Sondyqtan kooperatıv basshylary aldaǵy ýaqytta qala turǵyndaryna qulaqqaǵys etip, týsyrap bos jatqan jerdi kádege asyrsa, bárine de paıdaly bolar edi. Saıajaıy bardyń sybaǵasy az bolmas. Búgingideı qymbatshylyq qos búıirden qysyp turǵanda, qysqy azyǵyn qamdap alsa, kóp-kórim jeńildik emes pe?!