Osy oraıda belgili oıshyldyń «Sóz óziniń maǵynasynan aıyrylǵan sátte halyq azattyǵynan aıyrylady» degen pikiri eriksiz eske túsedi. Biz qoǵam, ult bolyp memleket pen halyq arasyndaǵy birlik týraly oılanatyn kezeńde turmyz. Osy rette, árıne, qandaı birlik degen saýal týmaq. Rasynda, qandaı birlik?
Halqymyz ótken tarıhynda da osy ǵajap sózdi az estimegen. Alysqa barmaı-aq qoıaıyq. Keshegi keńestik kezeńde memleket pen halyqtyń arasynda ondaı ózara túsinisý boldy ma? Múldem bolmady dep kúnáǵa batý orynsyz. Ondaı ózara túsinisý qysqa sátke bolsa da oryn aldy. Máselen, Uly otan soǵysy atalǵan jyldary. Arasynda qazaq ta bar keńes halqy osy kezeńde úkimettiń barlyq sharasyn janyn salyp qoldady. Sonyń arqasynda bılik, memleket úlken abyroıǵa ıe boldy. Halyq ta! Degenmen bul bir sáttik ózara túsinisý edi. Totalıtarlyq júıe halyqtyń bul bıik sanaly erligin óz dárejesinde baǵalaı almady, onyń qadirine jete almady. Halyq pen bıliktiń arasyndaǵy mundaı alshaqtyqtyń nátıjesi bizge málim.
Allaǵa shúkir, búgin biz memleketti ultpyz. Bolashaqtan úmittenýge haqymyz bar. Al osy úmit qaıtkende shyndyqqa aınalmaq?! Meniń túsinigimde ókimet pen halyq ekeýi birdeı shyndyqqa, aqıqatqa umtylyp, osy jolda bir bolǵanda ǵana. Ondaı árekettiń nátıjesin kóp uzamaı-aq biz kóretin bolamyz. Mundaı tájirıbeni ósken-óngen elderdiń ómirinen baıqaýǵa bolady. Iаǵnı aqıqatqa súıengen, ony syılaǵan eldiń, memlekettiń bolashaǵy aıqyn.
Basqasha aıtqanda, bizge Abaı aıtqandaı, nólderdiń birligi emes, ekijaqty sanalylardyń, maqsaty túsinikti ult pen onyń memleketiniń birligi, tutastyǵy qajet. Bizdi myna kúrdelene túsken zamanda qutqaratyn jalqy týra jol osy ǵana!
Qysqa ǵana qańtardaǵy jaǵdaıǵa baılanysty. Men bul tarıhı sátke tarıhshynyń kózimen qaraǵym keledi. Sondaı-aq ony bir qyrly, qarabaıyr oqıǵa retinde túsiný de qatelikke uryndyrar edi. Bul kúrdeli qoǵamdyq qubylystan óz basym aldymen qarapaıym ashynǵan, narazy halyqtyń ashy únin estigendeı bolamyn. Uzaqqa sozylǵan ádiletsizdikke, aıaq asty bolǵan úmitke. Ol daýysty bárimiz de estýge tıispiz! Másele mynada. Halyq kúnde kóterile bermeıdi. Bizdiń ulttyq júrip ótken tarıhı jolymyz solaı deıdi. HH ǵasyrdy ǵana alaıyqshy. 1916 jyl solaı boldy. Ol jolǵy umtylys Alashorda ókimetin ómirge ákeldi. Kelesi umtylys 1929-1931 jyldardyń baıqaldy. Halyq bolshevıktik qııanatshyl, ádiletsiz reforma-symaqtarǵa kóterilispen jaýap berdi. Narazylyq qanǵa boıalyp basyldy. 1916 jyly da solaı bolǵan. Kelesi silkinis 1941-1945 jyldardyń izin ala baıqaldy. Bul joly ol rýhanı sıpat aldy. Qarsylyq jeke ıntellektýaldar tarapynan baıqaldy. Bul joly ulttyq zııalylardyń belsendi bóligi 25 jyldy arqalap Sibirge aıdaldy. Keńestik qııanatqa sońǵy qarsylasý 1986 jyldyń jeltoqsanynda oryn aldy. Dúleı kúshke qarsy turǵan býynnyń meseli qaıtty, taýy shaǵyldy.
Men 2022-niń qańtaryndaǵy narazylyqty baıandalǵan keńestik kezeńdegi narazylyqtyń jalǵasy degen tujyrymnan aýlaqpyn. Bul jolǵy oqıǵanyń bolmysy bólek. Oǵan pıǵyly, maqsaty halyqtyń múddesinen múldem bólek, azattyǵymyzǵa, eldigimizge, memlekettigimizge qarsy kúshterdiń aralasqandyǵy alystan aıqaılap kórinip turdy. Qańtar oqıǵasynyń qaýiptiligi de osynda. Meniń aıtpaǵym, osyndaı kúrdeli qubylystardan halyqtyń únin, muńyn estı bilgenimiz, ony ajyratyp, arshyp alǵanymyz kemeldiliktiń kórinisi bolmaq.
«Sóz túzeldi, tyńdaýshy sen de túzel» deıdi uly oıshyl. Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń maıdan qyl sýyrǵandaı áreketi qoǵamnyń oıynan shyǵyp otyr. Biz –ornalasqan keńistigi, júrip ótken joly kúrdeli ultpyz. Soǵan sáıkes bolashaq urpaq, ótken aǵa býyndar aldyndaǵy jaýapkershiligimiz de jeńil emes. Jaqsy men jamandy ajyrata alatyn kemeldik bizge de jat emes. Ol ata-babamyzdan daryǵan el edik qoı! Oıly, bilimdi, isker ultqa aınalǵanymyz jón. Jáne bul maqsatqa tez arada jetýge tıispiz. Prezıdentimizdiń tóńiregine birigeıik, murat-maqsaty aıqyn elge aınalaıyq.
Mámbet QOIGELDIEV,
akademık