Qazaqstanda eńsesin tiktep, órisi keńeıip kele jatqan bir sala bolsa, bul – qarjy salasy. Sońǵy jyldary atalǵan sektor birqatar qatelikten sabaq aldy jáne bul baǵyttaǵy kásibılik deńgeı birshama joǵary kóterildi deı alamyz. Sońǵy 5 jylda qarjy júıesiniń jıyntyq aktıvteri 74,5%-ǵa ósip, 44,3 trln teńgege jetti. Bul IJО́-niń 54,5%-yn quraıdy. Eldegi ekinshi deńgeıli bankter qarjy júıesiniń 85%-yn enshilese, basqa sektorlardyń qarjy naryǵyndaǵy úlesi 15 paıyzdy quraıdy.
Jalpy, sońǵy bes jyl bederinde sektordaǵy barlyq baǵyttyń jaǵdaıy túzelgen. Bank sektorynda 7 trln teńgege jýyq problemalyq kredıtterdiń esepten shyǵarylýyna qaramastan, kredıttik portfel 46%-ǵa ósip, 18,5 trln teńgege jetti, bul IJО́-niń 22,5%-yn quraıdy. Al saqtandyrý uıymdarynyń aktıvteri 5 jylda eki esege, 1,8 trln teńgege deıin ósti, IJО́-niń 2,3%-yna jetti, bul saqtandyrý syılyqaqylary kóleminiń ósýimen baılanysty. Qor naryǵynda kapıtaldandyrý 5 jyl ishinde 70%-ǵa ulǵaıyp, IJО́-ge qatysty 44,2 trln teńgeni nemese 53,8%-dy qurady. Kapıtaldandyrý qurylymynda 65% aksııalarǵa, 35% oblıgasııalarǵa tıesili. Shaǵyn jáne orta bıznesti qarjylandyrýda mıkroqarjy sektory mańyzdy ról atqarýda. Barlyq kredıttik uıymdardy retteý aıasyna qosýǵa baılanysty 2019 jyldan beri mıkrokredıtter kólemi 4,5 eseden asa ósip, 1,4 trln teńgege jetti.
Osy rette Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttiginiń tóraǵasy Mádına Ábilqasymova qarjy sektoryn damytýdyń 2030 jylǵa deıingi tujyrymdamasyn tanystyrdy. Onyń aıtýynsha, tujyrymdamanyń maqsaty – Qazaqstannyń turaqty jáne ınklıýzıvti ekonomıkalyq ósýine jáne halyqtyń ál-aýqatyn jaqsartýǵa aıtarlyqtaı úles qosýdy qamtamasyz etetin halyqaralyq keńistikke ıntegrasııalanǵan, turaqty jáne básekege qabiletti qarjy naryǵyn qalyptastyrý. Osy maqsatqa qol jetkizý úshin 5 negizgi qaǵıdat aıqyndalǵan.
Birinshi – qarjy sektoryn damytýdyń ekonomıkalyq ósýge oń áserin qamtamasyz etý. Ekinshi – qarjylyq tehnologııalardy damytý jáne ınnovasııalyq ónimder men qyzmetterdi engizý úshin jaǵdaı jasaý. Úshinshi – qarjy ınstıtýttary qyzmetiniń ornyqtylyǵy men úzdiksizdigin qamtamasyz etýge baǵdarlanǵan qarjylyq turaqtylyqty qoldaý. Tórtinshi – básekelestikti damytý jáne barlyq qarjy uıymdary úshin qyzmettiń teń jaǵdaılaryn jasaý. Besinshi – qarjylyq ınklıýzııany arttyrý jáne barlyq tutynýshy úshin qarjy ónimderi men qyzmetterine qol jetkizýdiń teń jaǵdaılaryn usyný. Kórsetilgen maqsatqa qol jetkizý úshin qarjy sektoryn damytýdyń 7 strategııalyq baǵyty aıqyndalǵan. Onyń 3-eýi kross-sektoraldyq sıpatqa ıe jáne qarjy naryǵynyń barlyq segmenti úshin ózekti jáne 4 strategııalyq baǵyt qarjy naryǵynyń negizgi qatysýshylary úshin ózindik sektoraldyq mindetter men bastamalardy qamtıdy.
«Aktıvterdi turaqty baǵalaýdy (AQR) jáne jyl saıynǵy SREP qadaǵalap baǵalaý prosesine qadaǵalap stress-testileýdi túsindirý boıynsha jumys jalǵasady. AQR jáne stress-testileý SREP taldaýyn tolyqtyra otyryp, bankterdiń qarjylyq jaı-kúıin tolyq kórsetedi jáne retteýshige bank ushyraǵan barlyq táýekeldi óteý úshin qadaǵalaý sharalaryn qoldanýǵa múmkindik beredi. Júıelik táýekelderdi tómendetý úshin Banktik qadaǵalaý jónindegi Bazel komıtetiniń talaptaryna sáıkes qarjy konglomerattaryn shoǵyrlandyrylǵan qadaǵalaýdy engizý josparlanýda», delingen agenttik habarlamasynda.
Sondaı-aq agenttik jaqyn bolashaqta qarjylyq ekojúıeni rettep, jasyl qarjylandyrýdy» damytýǵa kúsh salyp, qarjylyq qyzmetterdi tutynýshylardyń quqyqtary men múddelerin qorǵaýdy kúsheıtip, ekonomıkany qarjylandyrý jáne bank sektoryn damytýdy qolǵa almaq. Sonymen qatar sońǵy jyldary mańyzy men tanymaldylyǵy erekshe artyp kele jatqan – saqtandyrý, qor naryǵy jáne mıkroqarjylandyrý sektorlaryn damytýdyń ádis-tásilderi jan-jaqty saralanbaq.
«Tutynýshylarmen adal jumysty qamtamasyz etý úshin qarjy ónimin qurý kezeńinde tutynýshylar úshin táýekelderdi anyqtaýǵa, tutynýshynyń qarjylyq saýattylyǵyn eskere otyryp, qarjylyq ónimder men táýekelder týraly aqparatty ashýǵa, ótinishter berý arnalaryn keńeıtýge, keri baılanys jelisi boıynsha daýlardy jedel retteýge baǵyttalǵan qarjy uıymdarynyń is-áreket standarttary engiziledi. Qarjylyq ınklıýzııany damytý sheńberinde múmkindikteri shekteýli adamdar men halyqtyń júrip-turýy shekteýli toptary úshin kedergisiz orta qurý, óńirler bólinisinde qarjy uıymdarynyń beıimdelgen bólimsheleriniń ınteraktıvti kartasynyń jumys isteýi boıynsha sharalar qabyldanatyn bolady. Neǵurlym talap etiletin qarjy ónimderiniń sharttaryn múgedek adamdardyń muqtajdyqtaryna beıimdeý josparlanýda. Qarjylyq saýattylyq deńgeıin arttyrý úshin halyqty sıfrly jáne kıbersaýattylyq, jańa tehnologııalardy paıdalanýmen jáne ınternet alaıaqtyqpen baılanysty táýekelderden qorǵaý máseleleri boıynsha bilim berý baǵdarlamalarymen qamtýdy ulǵaıtý josparlanýda», deıdi M.Ábilqasymova.
Sondaı-aq memlekettiń ekonomıkaǵa qatysyn azaıtý boıynsha jumys jalǵasyn tabady. Jumys isteýge qabiletsiz kásiporyndardy memlekettik qoldaýdy toqtatý, sondaı-aq josyqsyz boryshkerlerdi ońaltý jáne olardyń bankrottyǵy rásimderin jetildirý – kún tártibindegi asa mańyzdy máseleler sanatynda. Sonymen birge strestik aktıvtermen mámileler jasaý úshin sıfrly platforma qurý máselesi de pysyqtalmaq.