Áýeli ańyz jeteleıtin sııaqty, óner ataýly qubylysqa. Keıde ánniń ne kúıdiń ózin tyńdap rahattanasyń nemese muńǵa batasyń, janyń jaı tabýy múmkin. Keıbir týyndynyń ózinen buryn ańyzy júredi. Mysaly, Leonardo da Vınchıdiń áıgili «Djakondasynan» buryn bizdiń qulaqqa ol týraly neshe túrli áńgimeleri jetti. Sonsoń baryp qyzyǵýshylyq týyp, tamashalaı bastadyq. Aqan seriniń «Qaratorǵaı» ánine de solaıynan dýshar bolǵanymyzdy nege jasyraıyq? «Astyna qanatynyń marjan taǵyp» degen jalǵyz-aq jolyna búkken syry úshin izdep júrip qaıta-qaıta tyńdadyq.
«Qaratorǵaıdyń» el ishine keń taraǵan ańyzynda bylaı áńgimelenedi. Aqan ataqty Qaratorǵaı atty qyranyn bir batyrdan alypty desedi. Jyldar boıy baýyr basyp, syralǵy bolǵan qyrany kúnderdiń kúni ótkende qartaıypty-mys. Qyrannyń qanaty bútin bolǵanymen, quıryǵynyń qaýyrsyndary túsip, sırep ketse kerek. «Qus qanatymen ushyp, quıryǵymen qonatyny» belgili. Samǵap bıikke kóterilgen Qaratorǵaı quıryq qaýyrsyndary joqtyǵynan aınalyp qona almaı qoıady eken de, jaryqtyq. Iesiniń tóbesinen aınalyp uzaq ushqan qyrannyń qanatynyń astynan monshaqtap ter qulaǵanyn kórgen Aqan «keledi Qaratorǵaı qanat qaǵyp, astyna qanatynyń marjan taǵyp» dep ánge qosqany týraly áńgimeni erterekte, ánnen buryn estigenbiz. Jany qysylǵan qustyń qanatynyń astynan aqqan terdi marjanǵa balaǵan deıtin aqyn. Bul áńgime, árıne, kimdi de bolsyn beıjaı qaldyrmaıdy. Osyny keıin de teriske shyǵarýshylar tabyldy da, úndemeı qoıa salǵanbyz. Buryn tek dombyramen dástúrli ánshiler ǵana shyrqap kelgen «Qaratorǵaıdy» bertinde estrada ánshileri, onyń ústine álemdi aýzyna qaratqan Dımash Qudaıbergen oryndap shyqqanda án týraly ańyz oıǵa qaıta-qaıta oralyp júrgen. Sonyń biri jaqynda asyldyń synyǵyndaı jalt ete qalmasy bar ma?! Bir maqalasynda Kákimbek Salyqov jazypty:
«Ánniń qazaq balasynyń tiline, dinine, diline shapaǵatyn tıgizip, rýhanı azyq bolǵany da aıan. Syrymbettiń eteginde týǵannan ba, bala kezimnen Aqan seriniń «Syrymbet», «Qaratorǵaı», «Qulager» atty óleńderi án-kúıge qushtar etti. «Keledi qara torǵaı qanat qaǵyp, astyna qanatynyń marjan taǵyp», degen sóz sarasyn keıin túsinsek, sulý qyzdyń moınyndaǵy ásemdiktiń marjany emes, seri «Qaratorǵaı» atty alǵyr qyranyn sońǵy ret qusqa salǵanda aspanǵa qalyqtap shyqsa da qartaıǵan shaǵy jeńip, jerge qaıta qona almaı shybyn jany qysylǵanda, qanatynyń astynan tamǵan terdiń aq monshaqtaı tamshylary eken. Batar kúnniń ashyq sáýlesi qos qanatynyń astynan túsken ashy terdiń úzimderin Aqan seri aqyndyqtyń asyl úlgisindeı etip sıpattapty», depti Kákimbek Salyqov. Sondaı-aq bul kisi «Biz ol kezde muńy tereń «Qulagerge» úıir boldyq. «Záýreshti» alǵash estigende onyń avtory Muhıt ekenin de bilmedik. Bir azaly aǵaıynnyń kókirek jarǵan qaıǵysy ǵoı dep oılaıtynbyz», dep taǵy bir áńgimeniń ushyn shyǵaryp ketedi.
Nege ekenin qaıdam, osy «Qaratorǵaıdyń» alǵashqy shýmaǵy halyq áni «Iаpyraıdyń» sózin eske túsiredi de qoıady. Ánniń alǵashqy shýmaǵy bylaı ǵoı:
«Keledi Qaratorǵaı qanat qaǵyp,
Astyna qanatynyń marjan taǵyp.
Birge ósken kishkentaıdan sáýlem ediń,
Aıryldym qapylysta senen naǵyp», dep keledi.
«Iаpyraıdyń» sýretteýinde de dál osyndaı shendestirý kezdesedi.
«Altyn bý aına kóldiń betin jabar,
Aq sáýle kókten tónip, ıapýraı, marjan taǵar.
Esime aq sáýlemdi alǵan kezde
Aq monshaq jylt-jylt etip, ıapýraı,
jerge tamar»,
deıdi. Ekeýin salystyryp oqysa, uqsastyq baıqalady. «Iаpyraı» Maǵjannyń áni deıtinder de bar. Al Maǵjan Aqan seriniń shyǵarmashylyǵyn kóp zerttep, eńbekter jazǵanyn qaperge alsa, qısyndy kórinedi tuspalymyz. Árıne, bizdiki jeke pikir, tuspal ǵana.
«Qaratorǵaı, ushtyń zorǵa-aı.
Beıshara, shyryldaısyń
Jerge qonbaı», deıtin Aqan ánniń ekinshi shýmaǵynda kóńil aýany men bastan ótken qubylystaryn parallel órgende, áldebir jumbaq jaılardy emeýrin etkendeı seziledi.
«Ertistiń ár jaǵynda bir tereń saı,
Súıretken jibek arqan telqońyr taı.
Aǵashtyń butaǵyna qonyp alyp,
Saıraıdy tań aldynda qara torǵaı».
Ekinshi shýmaqta saıraıtyn qus qyran emesi anyq. Kádimgi qaratorǵaı. Qyran saıramaıdy – bir, ekinshi – aǵashqa qonbaıdy. Iаǵnı qyrany Qaratorǵaıdyń qaıǵysyn seri súıgen jardyń zaryna jalǵaǵanǵa uqsaıdy. «Ertistiń ar jaǵynda jibek arqandy úzgen telqońyr taı» dese, Aqan ómirimen etene tanys adam birden taýyp aıtady degen úmittemiz. Bizdiki kezi kelgendegi sózdiń oraıy men qısyny, eldiń nazaryn ulttyq ónerdiń qaınary sanalatyn ánge burýdyń bir amaly ǵana. Negizgi sózdi ónertanýshylar men aqantanýshylar aıtady.