Jataqhana zárýligi: Stýdentter bilim emes, turatyn jer izdep júr

2022 jyldyń ýádesi men mejesi

Memleketten qarjy alatyn JOO dep grant alyp otyrǵan ýnıversıtetterdi meńzegeni anyq. О́ıtkeni elimizdegi memlekettik mártebesi bar joǵary oqý oryndary akademııalyq erkindik alyp, aksıonerlik qoǵamǵa aınalǵany belgili. Iá, Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev joǵarydaǵy jataqhanaǵa qa­tys­ty talapty ýnıversıtetterden bir­tin­dep talap etý keregin jetkizgen bolatyn. Osyǵan qosa Prezıdent: «Barlyq má­se­leniń sheshimin tabýdy memlekettiń moı­nyna ilý durys emes dep sanaımyn», dedi.

Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstri Saıasat Nurbek ótken aıdyń 16 kúni bolǵan Úkimet otyrysynda jańa oqý jyly bastalǵanda jataqhanaǵa muqtaj stý­dentterdiń sany 89 myńnan asatynyn aıtqan edi. Jáne elimizdegi irgeli ýnıversıtetterde qansha orynǵa qajet­tilik bar ekenin: «Ál-Farabı atyn­daǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetinde – 15 122 kereýet oryn, Qazaq ulttyq qyz­dar pedagogıkalyq ýnıversıtetinde – 4 500, Abaı atyndaǵy Qazaq ulttyq peda­go­gıkalyq ýnıversıtetinde – 4 000, Q.Sátbaev atyndaǵy Qazaq ulttyq tehnı­ka­lyq zertteý ýnıversıtetinde – 3 000, L.Gýmılev atyndaǵy EUÝ – 5 000 kereýet orynǵa degen qajettilik bar. Sony­men birge jalǵa beriletin tur­­ǵyn úıdiń qymbattaýy da jataqha­na­larǵa stýdent­ter aǵylýyna áser etýi múmkin», degen bolatyn.

Al Premer-Mınıstrdiń bu­rynǵy orynbasary Eraly Toǵjanov eki aptadaı ýaqyt buryn, any­ǵyraq aıtqanda, tamyz aıynyń 25-inde ótken Ǵylym jáne joǵary bilim forýmynda: «Stýdentter úshin ózekti máse­­lelerdiń biri jataqhana tap­­shylyǵy júıeli túrde she­shi­l­ýde. Sońǵy 3 jylda 30 myń oryn berildi. Jyl sońyna deıin 10 myń oryndyq 35 jataqhana qoldanysqa engizilýge tıis. Búginde 28 joǵary oqý orny bilim alýshylardy 100% jataqhanamen qamtamasyz ete alady. Alaıda jekelegen ýnıversıtetterde oryn tapshylyǵy bar. Atap aıt­­qanda, Ál-Farabı atyndaǵy Qa­zaq ulttyq ýnıversıtetinde – 12,5 myń, Qazaq ulttyq qyzdar pedagogıkalyq ýnıversıtetinde – 4,5 myń, Abaı atyndaǵy Qazaq ulttyq peda­go­gıkalyq ýnı­ver­sıtetinde – 4 myń, Q.Sát­baev atyndaǵy Qa­zaq ulttyq tehnıkalyq zertteý ýnı­versıtetinde – 3 myń, L.N.Gýmı­lev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetinde 6,5 myń orynǵa qa­jettilik bar. Ǵylym jáne joǵa­ry bilim mınıstrligi, múddeli mem­lekettik organdarmen, rektor­larmen birge basqa qalalardan kelgen stýdentterdi jataqhana oryn­darymen qamta­masyz etý má­se­­lesin júıeli she­shý boıynsha ju­mystardy jalǵastyrýǵa tıis. Barlyq ýnıversıtet bilim alý­shy­lardyń 70%-yn jataqhana oryndarymen qamtamasyz etý bo­ıynsha zań talabyn oryndaýdy qam­tamasyz etýi qajet», dedi.

Osydan tórt jyl buryn Nursultan Nazarbaev Qazaqstan aza­mattarynyń ómirin jaqsartýǵa baǵyttalǵan bes áleýmettik bas­tamasyn jarııalaǵan-dy. Jol 2018 jylǵy halyqqa úndeýinen týǵan bastamanyń biri stýdentterdi jataq­hanamen qamtý máselesin sheshýge baǵyttalǵan bolatyn. Osylaısha, N.Nazarbaev «Prezı­denttiń bes áleýmettik bastamasy» atty 2018 jylǵy 5 naýryzdaǵy Joldaýynda 2022 jyldyń sońyna deıin stýdentterge arnap keminde 75 myń oryndyq jataqhana salýdy tapsyrǵan edi. Alǵashqy jyldary qurylys qarqyndy júrip, biraz joǵary oqý orny stýdentter úıin salǵyzdy. Alaıda tapsyrma tolyǵymen ýaqtyly oryndalmaı, 2025 jylǵa shegerildi. Endi qaıtpek kerek?

О́mirdiń ózinen

Jaldamaly páterimiz elorda­daǵy eki birdeı joǵary oqý ornyna jaqyn ornalasqan. Qaıbir kúni jumystan qaıtyp, sol pá­te­­rimizge kirgeli tursaq, eki qyz kireberistegi habarlandyrý taq­ta­syna qaǵaz japsyryp jatyr eken. Qaǵazda úlken ólshemdi árip­termen «Sizdiń úıden páterdi jalǵa alamyz» degen bir sóılem ja­zylypty. Ári telefon nómiri kórsetilgen. Qyzdar endi buryla bergende toqtatyp sózge tarttyq. Aty-jónin, ýnı­versıtetiniń ataýyn aıtqysy kel­megen ekeýi: «Biz 2-kýrsqa óttik. Byltyrǵydaı basqa qaladan, aýyl­­dan kelgenderge jataq­ha­na­dan oryn bolar dep oılap edik. Úmi­timiz aqtalmady. Joǵary oqý ornynyń ákimshiligi jataqhanadan oryn dámetpeý keregin, óıtkeni bizdiń áleýmettik az qamtylǵan otbasydan shyqpaǵanymyzdy aıtty. Áke-sheshemiz jumys istegenimen, oqý aqymyzǵa, tamaǵymyz ben kıimimizge aqshany ázer tabady. Endi oǵan páter­aqy qosylsa, qalaı bolatynyn bil­­meımiz. Sol úshin 4 qyz birigip jal­ǵa alatyn bólme nemese páter iz­dep júrmiz. 1 apta boldy, taba almaı jatyrmyz. Sebebi óte qymbat, qaltamyz kótermeıdi, arzanynda sý joq, ot jaǵý kerek. Úı ıeleri ózimen birge turýǵa arzandaý suraıdy eken. Sondaıǵa júgirsek te bolmaı jatyr. Stýdent eke­nimizdi bilse, at-tonyn ala qa­shady», deıdi. Stýdentter qazir týystary turatyn qala irgesindegi aýyldan qatynap júr eken.

Osy oqıǵadan soń, jýrna­lıs­tik qyzyǵýshylyqpen mańaı­daǵy eki joǵary oqý orny­nyń ja­taq­hanasyna tarttyq. Rek­tor­­dyń ruq­satynsyz kirgiz­beıdi eken. Kirip-shyǵyp jatqan stýdent­ter­den su­ra­saq, turǵyndarǵa jaqsy jaǵ­daı jasalypty, tek qol jet­kizse bolǵany.

Joǵarydaǵy Úkimet múshe­leriniń eki túrli derek keltir­gen ult­tyq deńgeıli jo­ǵary oqý or­nyna toqtalaıyq. Otan­dyq jáne halyqaralyq reıtıng­terde aı­tar­lyqtaı joǵary kórset­kishterdi baǵyndyryp júrgen L.N.Gýmı­lev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnı­ver­sıteti E.Toǵjanov aıtqandaı, ja­taq­hanada 6,5 myń emes, S.Nurbek kel­tirgendeı, 5 myń orynǵa qajettilik bar ekenin rastap otyr. Atalǵan ýnıver­sı­tettiń baspasóz qyzmeti jýrna­lıstik suraýymyzǵa bergen resmı jaýabynda: «Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetinde 4 myńnan astam bilim alýshyny qabyldaı alatyn dáliz, seksııalyq jáne páterlik tıptegi 8 stýdenttik jataqhana bar. 1-kýrs stýdentteri ja­taq­­hanamen tolyqtaı qamta­masyz etildi. Búginde 2-5 kýrstarda oqıtyn áleýmettik toptaǵy bilim alýshylar ja­taqhanalarǵa jaıǵastyrylyp jatyr. Odan keıin qalǵan oryndar 2-5 kýrs­tyń qalǵan stýdentterine beri­le­di. Qazir ýnıversıtet basqa jataqhanalarmen jáne hosteldermen shart jasasý arqyly stýdentterdi qosymsha oryndarmen qamtamasyz etý boıynsha sharalar qabyldap jatyr. Búgingi tańda JOO jataqhanalardy qarjy­lan­dyratyn «Qarjy orta­lyǵy» AQ jáne hosteldarmen qosymsha 500-den astam orynǵa kelisimsharttar jasasty. Bul baǵyttaǵy jumystar jalǵasady. Jalpy qajettilik – 5 myń oryn», – dedi.

Máseleniń mánisi

Aýyldaǵy, shalǵaıdaǵy, basqa qalalardaǵy jastardyń arman qýyp úlken qalalarǵa, sonyń ishin­de astanaǵa aǵylatyny belgili. Bas qalada oqý orny kóp, soǵan saı suranys ta jetip artylady. Álbette muny bárimiz de bilemiz, sondyqtan elordadaǵy ýnıver­sıtettiń osyǵan saıatyn ýájin de qabyldaımyz. Biraq áreket et­ken­­niń ǵana isinde bereke bolmaı ma? Qazaqstanda jataqhanaǵa muqtaj stý­dent­terin 100 pa­ıyz orynmen qam­typ otyrǵan ýnı­­versıtetter bar. Mundaı oqý oryndary qalaı áreket etip ja­tyr? Qorqyt ata atyndaǵy Qy­zyl­orda ýnıversıtetiniń prorek­tory Jandos Nurtaıuly ózekti máseleni tolyq sheshýge jeke ká­sip­kerlerdiń tartylǵanyn atap ótti.

«Ýnıversıtetimizdiń balansynda tórt jataqhana bar. Dese de stýdentter sany jyldan jylǵa artyp keledi. Mysaly, 2020 jyly 6 myń, byltyr 8 myń stýdent bolsa, bıyl 9 myńǵa jetip otyrmyz. Izdenýshiler sany artqan saıyn suranys ta kóbeıip keledi. Sebebi óńirimizdegi kóp jyldyq tarıhy bar ýnıversıtet bolǵandyqtan, oblystaǵy talapkerlerdiń basym bóligi bizdiń oqý ornyn tańdaıdy. Osyǵan qosa 25 sheteldik, 50-den asa basqa óńirlerden, 3 myńǵa tarta shalǵaı aýyl-aýdandardan kelgen stýdent bar. Olarǵa jataqhana máselesi grantpen birdeı mańyzdy. Shyny kerek, jataqhanany salý, ony ustaý – shyǵyny kóp prosess. Soǵan qaramastan, elimizdegi eń arzan jataqhananyń biri – bizdiń ýnı­versıtettiki, aıyna bar bol­ǵany – 5 myń teńge. 9 aı oqýǵa jataqhana úshin sonda 45 myń teńge ǵana tóleıdi. Shyǵyny kóp jumysta biz memlekettiń saıasatyn tıimdi paıdalanýdy kóz­de­­dik. Úkimet sońǵy 3 jylda jeke kásipkerlerge sýbsıdııa­­lar arqyly jataqhanalar salýǵa múm­­kindik berdi. Ýnıversıtettiń balan­syndaǵy tórt jataqhanaǵa qo­symsha jeke kásip­ker­ler­men kelisip taǵy eki stýdentter úıin berip otyrmyz. Qazir eki ká­sip­ker qalanyń ortalyǵynda 465 oryndy eki jataqhana berip otyr. Bizge de, olarǵa da tıimdi. Stý­dent­ter bul ja­taq­hanaǵa da aıyna 5 myń teńge tóleıdi, qal­ǵanyn kásipkerler sýbsıdııa retinde adam basyna Úkimetten alady», deıdi J.Nurtaıuly.

Qorqyt ata atyndaǵy Qyzylor­da ýnıversıteti prorek­to­rynyń aıtýynsha, taǵy 112 oryndy rezervte ustap otyr, bul oryndar jataqhanaǵa aldaǵy ýaqytta stýdentterden ótinish tú­sip qalsa, usynylmaq. Osynyń ózin­de qazir atalǵan JOO-nyń bir jataq­ha­nasyna jóndeý júrgizilip jatyr eken, al 60 oryndyq bir jataqhana jas ǵalymdarǵa beril­gen.

О́ńirlerde jataqhanalarǵa dál megapo­lısterdegideı qajettilik bolma­ǵan­dyqtan 100 paıyz qam­typ otyrǵan shyǵar deımiz ǵoı. Sóıtsek, olaı emes eken. О́ńirlik ýnıversıtetterdiń bári birdeı jaqsy nátıje kórse­tip turǵan joq. Jaqynda áleý­mettik jelide Sh.Ýálıhanov atyn­daǵy Kókshetaý óńirlik ýnı­versıtetinde 2-kýrs oqıtyn stýdentterdiń jatar oryn tappaı júrgeni jóninde jazba tarady. Biz atalǵan JOO-nyń medıaǵa jaýapty mamanymen, prorek­to­rymen baılanysqa shyǵyp, suraǵymyzdy qoıdyq. Telefonmen tildeskende ázirge 1-kýrs stýdent­te­rine ǵana jataqhanadan oryn berilgenin, tapshylyqtyń bar eke­nin jet­kizdi. Biraq maqalaǵa tek resmı jaýapty qoldanýymyzdy surady. Jaýapty kútkenimizben, kelmedi. Ja­raıdy, ýnıversıtet jaǵdaıdy alda­ǵy ýaqytta qalaı jaqsartatynyn habarlap, jaýabyn bere jatar. Másele – óńirlik JOO-da da túıtkildiń túıini túbegeıli tarqatylmaǵanynda.

Bet qattalyp jatqanda... Mı­nıs­­trlik jaqynda 2025 jylǵa de­ıin jataq­hana máselesi tolyq she­shiletinin habarlady. Osyndaı ýáde berip otyrǵan vedomstvo ke­le­si bir derekti keltiredi: 2026 jyl­ǵa qaraı stýdentterdiń sany 1 mln-ǵa jetýi múmkin. Iаǵnı qa­zir­gi­den shamamen eki esege artady. Sonda qaıtemiz?..