Bıyl elimizde ınflıasııa deńgeıi buryn-sońdy bolmaǵan kórsetkishke deıin joǵarylap, 16,1 paıyzǵa jetti. Bul rette bazalyq paıyzdyq mólsherleme deńgeıi – 14,5 paıyz. Osylaısha, ınflıasııa bazalyq stavkadan da joǵarylap ketti. Sarapshylardyń aıtýynsha, ınflıasııa munymen de toqtamaıdy. Naryqtaǵy qysymdy arttyryp turǵan osy bir kórsetkish jyl sońyna qaraı 18 paıyzǵa jetýi múmkin. Nelikten olaı bolady, naryqtaǵy negizgi úderister qalaı ózgeredi, sarapshylar túsindirip berdi.
Jaqynda Ulttyq bank «Aqsha-kredıt saıasaty týraly baıandama. Qyrkúıek 2022» zertteýin jarııalady. Baıandamada boljamnyń alǵysharttary, bazalyq jáne boljamnyń balamaly ssenarııleri boıynsha makroekonomıkalyq jaǵdaıdyń damý perspektıvalary, qazirgi makroekonomıkalyq jaǵdaılarǵa tereń sholý jasalǵan. Sonymen birge qujatta aqsha, valıýta jáne qarjy naryqtaryndaǵy jaǵdaı taldanady.
Ulttyq bank sarapshylarynyń aıtýynsha, qazir álemde resessııa qaýpi aıtarlyqtaı ósti, tıisinshe, jahandyq ekonomıkany odan ári damytý táýekelderi nasharlaý jaǵyna qaraı aýysty. Qazirgi daǵdarys tereńirek ári uzaq bolady dep kútilýde.
«Jahandyq ekonomıkanyń ósýi 2021 jylǵy 6,1 paıyzdan 2022 jyly 3,2 paıyzǵa jáne 2023 jyly 2,9 paıyzǵa deıin baıaýlaıdy dep kútilýde. Aldyńǵy boljamdy raýndpen salystyrǵanda Qazaqstannyń saýda áriptes elderi boıynsha boljamdar taǵy qaıta qaraldy. Bıyl Qytaıǵa qarsy shekteýler men jyljymaıtyn múlik naryǵyndaǵy daǵdarystyń tereńdeýi nátıjesinde buryn kútkennen de baıaý qarqynmen ósedi dep kútilýde. Eýroodaq boıynsha osy jylǵa arnalǵan boljamdar ózgerissiz qaldy. Reseı boıynsha energııa tasymaldaýyshtarǵa baǵanyń joǵary bolýy jáne eksporttyń birqalypty qysqarýy esebinen ekonomıkalyq quldyraý buryn boljanǵannan tómen bolady dep kútilýde. Jahandyq ınflıasııa boljamy azyq-túlik pen energııa tasymaldaýshylardyń aǵymdaǵy baǵalary, sondaı-aq suranys pen usynys arasyndaǵy saqtalyp otyrǵan teńgerimsizdik esebinen kóterildi. Osylaısha, Qazaqstandaǵy tutyný baǵasyna syrtqy ınflıasııalyq qysym boljamdy kezeńniń sońyna deıin joǵary bolyp qalady. Tamyz aıynda Qazaqstanda jyldyq ınflıasııa 16,1 paıyzǵa jetip, jedeldeýin jalǵastyrdy. Negizgi úles áli de azyq-túlik taýarlaryna tıesili, bul rette azyq-túlikke jatpaıtyn ınflıasııa men aqyly qyzmetterdiń ınflıasııasy jyldamyraq qarqynmen jedeldetilýde», delinedi baıandamada.
Inflıasııanyń jedeldeýi 2023 jyldyń birinshi toqsanyna deıin jalǵaspaq. 2022 jyldyń qorytyndysy boıynsha jyldyq ınflıasııa 16-18 paıyz sheginde qalyptasady. Budan ári 2023 jyldyń qorytyndysy boıynsha ınflıasııanyń 7,5-9,5 paıyzǵa deıin birtindep baıaýlaýy kútilýde.
«Bul 2022 jylǵy joǵary bazanyń esebinen ketýine, naqty paıyzdyq mólsherlemeniń joǵary bolýyna, sondaı-aq álemdik ınflıasııalyq qysymnyń birtindep tómendeýine, onyń ishinde Reseıde ınflıasııanyń baıaýlaýy buryn kútilgennen áldeqaıda jyldam bolýyna baılanysty bolady», dep túsindiredi sarapshylar.
Bir ǵana Qashaǵan ken ornynyń ýaqytsha jumys istemeýi el ekonomıkasyn 3,3 paıyzǵa baıaýlatty. Biraq bul Ulttyq banktiń kútken mejesinen tómen. Ulttyq bank ókilderi ekonomıkanyń negizgi salalarynda damýdyń oń dınamıkasy saqtalyp otyrǵanyn jetkizdi. Máselen, óńdeý ónerkásibinde mashına jasaý, azyq-túlik óndirisi, sýsyndar jáne metallýrgııa óndirisi ósý qarqynynyń ulǵaıýyna baılanysty ósim baıqalady. Eksporttyq taýarlar baǵasynyń ósýine jáne karantındik shekteýlerdiń jeńildeýine baılanysty kóterme jáne bólshek taýar aınalymy ósim kórsetken.
«Qazaqstan ekonomıkasynyń ósimi 2022 jyldyń qorytyndysy boıynsha 2,5-3,5 paıyzǵa deıin baıaýlaıdy. 2023 jyly belgisizdiktiń jalpy deńgeıiniń tómendeýi aıasynda Qazaqstan ekonomıkasynyń ósýi 4,0-5,0 paıyzǵa deıin jedeldeıdi. Ishki suranys fıskaldyq yntalandyrýmen qoldaý kórsetiletin ekonomıkalyq belsendiliktiń jetekshisi bolady. Elde munaı óndirýdiń kútiletin ulǵaıýyna baılanysty eksport IJО́ ósiminiń qosymsha faktory bolady», delinedi.
Sarapshylar Qazaqstannyń saýda áriptes elderindegi ınflıasııa boıynsha jańartylǵan boljamdardy nazarǵa ala otyryp, Qazaqstandaǵy tutyný baǵalaryna syrtqy ınflıasııalyq qysym boljamdyq kezeńniń sońyna deıin joǵary bolyp qalady dep kútedi. Reseıge energııa táýeldiligine baılanysty EO-daǵy ınflıasııa boıynsha boljamdar aıtarlyqtaı kóterilgen. Reseıde, kerisinshe, boljam birshama jaqsardy, oǵan tutynýshylyq suranystyń qysqarýy men rýbldiń nyǵaıýy yqpal etti. Jalpy, ınflıasııanyń jedeldeýine azyq-túlik taýarlarynyń baǵasy neǵurlym kóp úles qosýda. Olardyń ósýi bıyl tamyzda 20,8 paıyzdy quraǵan.
«2021 jylǵy jazda joǵary mánderin esepteýden shyǵý et ónimderi, maılar men toń maılar baǵalary ósýiniń baıaýlaýyna áser etti. Azyq-túlik taýarlary baǵasynyń odan ári ósýi jemis-kókónis ónimderi, atap aıtqanda, alma, júzim, qyryqqabat baǵalary ósýiniń baıaýlaýymen retteldi. Jemis-jıdek pen kókónis baǵasynyń aılyq kórsetýde 4,4 paıyzǵa maýsymdyq tómendeýine qaramastan, jyldyq ósý birshama jedeldedi (14,8 paıyz). Azyq-túlikke jatpaıtyn taýarlar baǵasynyń jyldyq ósýi 2022 jylǵy tamyzda 15,5 paıyzǵa deıin jedeldedi. Azyq-túlikke jatpaıtyn taýarlardy tutynýdaǵy ımporttyq quraýshylardyń joǵary úlesin nazarǵa ala otyryp, baǵanyń neǵurlym joǵary ósýi teńgeniń dollarǵa shaqqandaǵy aıyrbastaý baǵamynyń álsireýiniń áserinen jáne kólik qyzmetteri qunynyń ósýinen týyndady», deıdi zertteýshiler.
Aqyly qyzmet kórsetý ınflıasııasy da qalyspaı, 2022 jylǵy tamyzda 10,1 paıyzǵa deıin jyldamdaǵan. Sonymen qatar halyq ta ınflıasııa joǵarylaı túsedi dep boljaıdy. Bir jyl aralyǵynda baǵanyń ósýin kútetin respondentter negizinen ony azyq-túlik ónimderiniń qymbattaýymen, syrtqy oqıǵalarmen jáne aıyrbastaý baǵamynyń ózgerýimen baılanystyrypty. Baǵanyń ósýin epıdemııalyq jaǵdaıdyń nasharlaýymen, yqtımal ónimsizdikpen, tabystyń ósýimen baılanystyratyn kútýler artty.
«Tutastaı alǵanda, ınflıasııanyń qabyldanatyn deńgeıi sońǵy aılarda joǵary deńgeıde saqtalyp, maýsym-tamyz aılarynda búkil baqylaý tarıhynyń eń joǵary deńgeıine jetti (2016 jyldan bastap)», deıdi Ulttyq bank.
Eske salsaq, osyǵan deıin birneshe aı qatarynan Ulttyq bank bazalyq paıyzdyq mólsherlemeni kóterip keldi. Biraq bıyl 5 qyrkúıek kúni bazalyq stavkany kótermeı, 14,5 paıyz deńgeıinde qaldyrdy. Aqsha-nesıe saıasaty komıtetiniń habarlaýynsha, ınflıasııalyq prosesterdiń ornyqtylyǵy jáne olardy jedeldetetin jańa táýekelder bazalyq mólsherlemeni uzaq ýaqyt boıy qazirgi deńgeıde ustap turýdy qajet etedi.