Qazaq halqy taǵdyr tálkegimen el aýmaǵyna kelgen etnostardy dinı kózqarasyna, nanym-senimine, salt-dástúri men ustanymyna qaraı bóle-jarmaǵan. Náýbet jyldary jany qınalǵandarǵa qonaqjaılyǵyn kórsetken. El egemendigin alyp, eńse tikteı bastaǵan tusta da resmı tirkelgen dástúrli dindi ustanǵandardyń quqyǵy men bostandyǵy zańmen qorǵalyp otyr.
Táýelsizdik jyldarynda dinaralyq kelisim salasyndaǵy mindetterdi iske asyrý maqsatynda túrli vedomstvo quryldy. Aldymen respýblıkalyq deńgeıde Din isteri jónindegi agenttik quryldy, keıinirek bul Aqparat jáne qoǵamdyq damý mınıstrliginiń janyndaǵy Din isteri komıteti boldy. Jergilikti atqarýshy organdar deńgeıinde din isteri basqarmalary men dinderdi zertteý ortalyqtary quryldy. 2011 jyly «Dinı qyzmet jáne dinı birlestikter týraly» jańa zań qabyldandy. Izinshe kóp uzamaı dinı birlestikter qaıta tirkeldi. Nátıjesinde, zań sheńberinde resmı tirkelgen 18 konfessııa ǵana qaldy. Jańa zań qoldanystaǵy zańnamaǵa birqatar ózgeris engizdi. Atap aıtqanda, tirkeý, mıssıonerlik, ádebıetterdi taratý syndy basqa da saýaldarǵa qatysty týyndaǵan máselelerdi júıeledi.
Astana qalasy Dinderdi zertteý ortalyǵynyń málimetine súıensek, elordada 14 dinı konfessııa qyzmet atqarady. 55 dinı birlestik tirkelgen. Onyń ishinde 14 ıslam, 6 orys pravoslav shirkeýi, rım-katolık shirkeýi, protestanttyq dinı birlestikter, Iegova kýágerleri, Isa Másihtiń sońǵy zamandaǵy áýlıeler shirkeýi (mormondar), Jańa apostoldyq shirkeý, Iýdaızm, Bahaı, Krıshna sana qoǵamy bar. Elordada júrgizilgen sosıologııalyq zertteýlerge súıensek, saýaldamaǵa qatysqandardyń 88,3 paıyzy ózderin musylmanmyn dese, 8,6 paıyz pravoslav dinin, 0,4 paıyz katolısızm jáne shamamen 3 paıyzy ózge dindi ustanatynyn kórsetken. Qazir Astanada 32 dinı ǵımarat bolsa, onyń ishinde ıslamdyq – 14, pravoslavtyq – 4, katolıktik – 3, protestanttyq – 10 jáne ıahýdılik bir ǵımarat bar.
Elordadaǵy dinderdi zertteý ortalyǵy qala turǵyndary arasynda din taqyrybynda aqparattyq-túsindirý jumystaryna aralasady. Destrýktıvti dinı aǵymnyń jetegine ergenderdi jáne jat senimniń qyspaǵynda zardap shekkenderdi ońaltý jumystaryna tartyp, járdemdesedi. Sol úshin de dinderdi zertteý ortalyǵy elordadaǵy áıel jamaǵatymen baılanys ornatyp, ınternet-monıtorıng júrgizýden qol úzbeıdi.
Elordadaǵy dinı ahýal jaıynda tarqatyp aıtar bolsaq, qalypty deńgeıde dep sıpattaýǵa bolady. Biraq belgili bir fragmenttik qaýip faktorlary joq emes. Mysaly, ınternet pen medıa ındýstrııanyń damýyna baılanysty onlaın keńistikte destrýktıvti dinı aǵymdardyń, sondaı-aq zańsyz mıssıonerlik qyzmetpen aınalysatyn uıymdardyń áreketi baıqalady. Bul rette turǵyndarǵa din salasyndaǵy memlekettik saıasattyń basymdyqtaryn túsindirip, destrýktıvti dinı aǵymdardyń qaýiptiligin eskerýge jumyldyrylǵan din máseleleri jónindegi aqparattyq-túsindirý toptary nátıjeli jumys istep jatqanyn qaperge alǵanymyz jón. Negizi aqparattyq-túsindirý jumystary «Dinı qyzmet jáne dinı birlestikter týraly» Zańy qabyldanǵannan keıin bastaldy. Osy zańnyń erejelerine sáıkes din salasynda aqparattyq-túsindirý jumystaryn júrgizý ýákiletti organnyń, jergilikti atqarýshy organdardyń, respýblıkalyq mańyzy bar qalalardyń jáne elordanyń quzyretine endi. Sonymen qatar aqparattyq-túsindirý jumystary Qazaqstan Respýblıkasy Konstıtýsııasynyń erejelerimen, «Ekstremızmge qarsy is-qımyl týraly» Zańymen, din salasyndaǵy 2017-2020 jyldarǵa arnalǵan memlekettik saıasat tujyrymdamasymen, dinı ekstremızm men terrorızmge qarsy is-qımyl jónindegi 2018-2022 jyldarǵa arnalǵan memlekettik baǵdarlamasymen retteledi.
– Esepti kezeńde elordada 561 aldyn alýǵa qatysty kezdesý uıymdastyrylyp, oǵan barlyǵy 26 myń turǵyn qatysty. Iаǵnı bul baǵytta nátıjeli jumystar iske asty. О́ıtkeni aqparattyq-túsindirý jumystary halyqtyń dinı saýattylyǵyn arttyrýǵa yqpal etedi ári radıkaldy dinı ıdeologııaǵa qarsy ımmýnıtet qalyptastyrady. Instagram jáne Facebook platformalarynda, ortalyqtyń resmı paraqshalarynda 35 tikeleı efır uıymdastyrylyp, ony 16 myńnan astam áleýmettik jeli qoldanýshysy kórdi. Tikeleı efırde ótken onlaın dáriste kórermender din salasyndaǵy kókeıdegi túrli suraǵyn qoıyp, saýalyna naqty ári tushymdy jaýap aldy. Aıta keterligi, osydan keıin qala turǵyndarynyń qatysýymen onlaın formatta dáris ótkizýdiń tıimdiligi baıqaldy. Sáıkesinshe, bıyl ortalyqtyń resmı akkaýnttarynda tikeleı efırde 28 onlaın-dáris ótti, – deıdi Astana qalasy Dinderdi zertteý ortalyǵy aqparattyq-túsindirý jumysy bóliminiń basshysy Almas Ernazarov.
Aqparattyq-túsindirý jumysynyń negizgi baǵyty el arasyndaǵy naqty ataýly toptarmen jumys isteý. Bul mindetti birneshe tarmaqqa bólip qarastyrýǵa bolady. Birinshi baǵyt – «táýekel toptaryn» anyqtaýǵa negizdelgen. Táýekel toptarynda ádette jastar, áleýmettik áleýeti jaǵynan osal sanattaǵy otbasylar, ózin ózi jumyspen qamtyǵandar bolady. Ataýly toptarda profılaktıka júrgizýdiń ereksheligi sol, árbir «táýekel tobyna» aqparattyq-túsindirýdiń belgili bir ádis-tásilderi qoldanylady. Mundaı ádister, árıne, aýdıtorııanyń ereksheligine negizdelgen. Astana qalasyndaǵy Dinderdi zertteý ortalyǵy jastarmen udaıy profılaktıkalyq kezdesý ótkizip keledi. Tanymdyq baǵyttaǵy kezdesýlerdi din máseleleri boıynsha aqparattyq-túsindirý toptary uıymdastyrady. Bul toptar destrýktıvti aǵymdardyń áreketi týraly halyqty aqparattandyryp, din salasyndaǵy zańnamany túsindirýge myqtap kirisken. Aqparattyq-túsindirý tobynyń músheleri mektep oqýshylarymen, joǵary oqý oryndarynyń stýdentterimen turaqty kezdesý uıymdastyrýdan basqa, din salasynda jastar qozǵalysyn úılestirip otyr. Máselen, bıyl jyl basynda Dinderdi zertteý ortalyǵy din salasyndaǵy jastar qozǵalysynyń quramyn bekitken. Bul topqa 33 azamat enip, olar 7 myńnan astam turǵyndy qamtyǵan 220 kezdesý ótkizdi. Aqparattyq-túsindirý jumystarynyń ekinshi baǵyty – ınternet keńistigindegi destrýktıvti dinı aǵymdardyń jolyn kesý. Bul rette Dinderdi zertteý ortalyǵy aı saıyn turǵyndardyń dinı saýattylyǵyn arttyrýǵa baǵyttalǵan beınematerıal, maqala jarııalaýmen shektelmeı, áleýmettik jelide destrýktıvti dinı aǵymdardyń ıdeologııasyna qarsy nasıhat júrgizedi. Máselen, ortalyqtyń yqpalymen bıyl jyl basynan beri aqparat kózderine jáne áleýmettik jelige 2,5 myńnan astam materıal jarııalanǵan. Ortalyqtaǵy qyrýar jumystyń úshinshi baǵyty – terrorıstik is-qımyl órship turǵan elderden oralǵan balalarmen tildesip, kómek kórsetýge negizdelgen. Atamekenge «Jýsan» arnaıy operasııasymen oralǵan balalarmen ortalyqtaǵy teolog, psıholog mamandar sóılesedi. Odan ári túrli ulttyq, mádenı-sporttyq is-sharalarǵa tarta otyryp, ońaltý sharalaryn qazaq qoǵamynyń dástúrli qundylyqtarymen baılanystyryp úılesimdi uıymdastyrady.
Dinı ekstremızm men terrorızm ıdeıasyn nasıhattaıtyn radıkaldy materıaldardy anyqtaý maqsatynda ınternet-keńistik pen áleýmettik jelilerge monıtorıng júrgiziledi. Sonymen qatar maýsym aıynyń basynda ortalyqtyń You Tube-kanalynda «Jumaq: jaza jáne keshirim» fılminiń premerasy uıymdastyryldy. Bul fılm ekstremızm men terrorızmge qarsy úgit-nasıhat jumystary aıasynda daıyndaldy. Byltyr Astana qalasy Din isteri basqarmasynyń bastamasymen «Jumaq» qysqametrajdy kórkem fılmi jaryqqa shyqqan edi. Bul týyndyny áleýmettik jelilerde (Facebook, Instagram, Tik-Tok) 5 mln-nan asa qoldanýshy tamashalaǵan.
Dinderdi zertteý ortalyǵy elordada din máseleleri jónindegi aqparattyq-túsindirý top músheleriniń biliktiligin arttyrýǵa barynsha kóńil bólýde. Mundaı semınarǵa memlekettik qyzmetshiler men din salasynda jumys isteıtin quqyq qorǵaý organdarynyń qyzmetkerleri de qatysady.
Elorda turǵyndarynyń dinı saýattylyǵyn arttyryp, aqparattandyrýǵa kóńil bólip otyrǵan Dinderdi zertteý ortalyǵynyń mamandary turǵyndardyń din turǵysyndaǵy saýalyna kez kelgen ýaqytta jaýap berýge daıyn ekenin aıtady. О́ıtkeni ortalyqtaǵy bilikti teolog, dintanýshy, psıholog pen zańgerler óz isin jaqsy biledi.