Ásili, jazýshyǵa qajet qasıetterdiń qandaı jáne qansha bolaryn eshkim de dál sıpattap, tizip bere almas. Árıne, talanty meılinshe tunyq, qııaly barynsha ushqyr bolǵan saıyn, jazýshynyń da qalamy júrdek bola túspek. Jazýshy, Memlekettik syılyqtyń laýreaty Turysbek Sáýketaevtyń «Jelqaıyq» romanyn oqyp otyryp, avtorda tereń túısik, astarly ıýmor, asqan sýretshilik, baıypty áńgimeshildik bar ekenin anyq ańǵardyq. Osynyń bárin jalǵyz qalammen jýsatyp-órgizip, tańdap alǵan taqyrybynyń ózegin ashýda qalaýynsha paıdalanady. Jazýshy sheberligine súısinesiń, al jazylǵan shyǵarmany oqyp kúrsinesiń.
«Jelqaıyq» – oqıǵasy negizinen ótken ǵasyrdyń 80-90-jyldarynda órbıtin, biraq tutas dáýirdiń júgin arqalaǵan tereń tynysty týyndy. Basty keıipker Baqtııar men Zýhra bolǵanymen, basqa keıipkerlerdi de qosalqy dep aıtýǵa aýyz barmaıdy. Sheshesi ALJIR azabyn tartyp, ózi ana mahabbatynan ada bolyp ósken Motıa táteıdiń de, bir sát jaza basamyn dep búkil ómiri basqa arnaǵa túsip sala bergen Syǵannyń da, búr jarǵan alapat sezimniń sońy aıanyshty taǵdyrǵa ulasqan Turar men Rozanyń da, ıtjekenniń azabyn tartqan, soǵystyń qasiretin shekken Sháýálıdiń de, jalǵyz uly jatqa qarap ulyp, óz úıinde ózi kúńge aınalǵan Aısha ájeniń de taǵdyry Amanbaevtyń tamaǵyna batqan Hanym mysyqtyń tyrnaǵyndaı kóńilińdi tyrnalap ótedi. Avtor birneshe parallel sıýjet tartyp, ómir aǵysynda óz jolyn tabýǵa talpynǵan ár adamdy birtindep Baqtııardyń janyna jınaıdy.
Tutas romannyń ýaqıǵa jelisi Baqtııar – professor Ahmetov – professor Amanbaev úshtaǵany boıymen jyljyp otyryp, keńes odaǵy ornatqan ker zamannyń búkil shyndyǵyn bir týyndyǵa syıdyryp kep jibergen.
Kúshtiniń arty dıirmen tartyp, álsizdiń ár kez ádiletsizdiktiń qurbany bolatyny aıra-jaıra ashylady. Baqtııar – talantty, ustamdy, bilimdi jas. О́z prınsıpi, ózine saı er minezi bar. Biraq býat-býat aqsha men kóńildegi quıyn-peren ókinishti basar ashy sýdyń aldynda tym-tym álsiz. Saý kezinde ǵana Qosymhan sııaqtylarǵa jıirkene qarap, tańdaıy shylansa boldy Qosymhandardy qostap júre bergenin ózi de ańǵarmaı qalady. Ári onysyn aqtaýǵa da sebep taýyp ala beredi. Jalpy, jazýshy sahnaǵa alyp shyqqan qaı keıipkerdiń de (professor Ahmetovten basqasy) uly ókinishi, túzele qoımas qatesi bar. Biraq solardyń barlyǵynda da óz-ózderin aqtap almaqqa sebep kóp. Sol arqyly avtor másele adamda emes, másele zaman salǵan ylańda degendi meńzeıtin sekildi.
О́tken ǵasyrdyń 20-jyldarynan beri qazaqtyń basynan náýbet pen zobalań arylǵan emes. NKVD professor Ahmetovtiń atasyn ustap áketip, alty jasar Músilim aman qalady. Jalǵyz júrip jetiledi. О́mirdegi joly dańǵyl bolyp, adaldyqty tý etken azamat áıgili ǵalym bolady, aınalasyn moıyndatady. Sóıtip júrip Baqtııar sekildi týrashyl, bilimdi jigitterdi izinen ertedi. Biraq moınyn qıyp túsýge shaq turǵan 30-jyldardyń qaıshysy araǵa jyldar salyp buǵan qaıta aınalyp keledi. Bul joly NKVD emes, sonyń áldeqaıda mádıenetti, salaýatty úlgisi Amanbaev bolyp janyn alady...
Keńes odaǵynyń qazaqqa qasiretten ózge tartý etken sybaǵasy az. Iá, ádebıetimiz damydy, mádenıetimiz órge júzdi. Azdy-kópti zııalylar shoǵyry qalyptasty. Biraq basymyzda buǵaý bolmaǵanda budan da erkin, budan da batyl el bolar edik qoı. Keńes zamany qylmystyń zamany boldy, ádebıet pen ǵylymda bireýdiń eńbegin paıdalanýy, biriniń ústinen biri domalaq aryz jóneltýi, uldyń shesheni kerek etpeı, ázázildiń arbaýyna túsýi, Baqtııarlardyń jaıly páterge qoly jetpeı sandalýy, bilimi bola tura bıikke kóterile almaýy, onyń esesine Qosymhan, Amanbaev sııaqty shala saýatty, nadan kókirekterdiń alǵa shyǵýy – 70 jylǵa sozylǵan kezeńniń biz úshin qanshalyqty tragedııaǵa toly bolǵanyn shym-shymdap ańǵartady.
Jazýshy el aýzynda júrgen ázilder men ańyzǵa bergisiz mysaldardy da sátti paıdalanyp, oraıyna qaraı sıýjet arasyna synalap engizedi. Ári onysy sátti shyqqan. Qaı-qaısysy da maı ústine maı jaqqandaı júregińdi kilkitpeı, oraıymen, ornymen támam bolyp otyrady. Bálkim erekshelik, bálkim jalpy sıýjettiń soraby solaı – on segiz taraýdyń árbirindegi bólimniń qaısysyn bolsyn jeke-dara oqysańyz da derbes bir áńgime ne hıkaıatqa bas qoıǵandaı kúı keshtiretini. Árqaısysy óz aldyna bir shyǵarma. Sonyń bári tutasa kelip uzynnan uzaq jeli tartyp jatqan tutas «úlken áńgimeniń» negizin qurap jatyr.
Mundaǵy ýaqıǵa men ómirlik mysaldar – qazir de bizdiń kóz aldymyzdan ótip jatatyn tanys jaǵdaıattar. «Jelqaıyqtaǵy» ashy shyndyqtyń ýyty áli tarqap bitken joq.