Astana mańyndaǵy Aqmola oblysy Selınograd aýdanyna qarasty Qoıandy aýyly 2007 jyly 7 mamyrda qaıta quryldy. Qaıta quryldy deıtinimiz – burynǵy 60 úıli shaǵyn aýylǵa sol kezde shetelden kóship kelip jatqan qandastarymyz qonystaný úshin 2003 jyly jer telimin surap, barlyǵy 5 013 adam ótinish jazady. Nátıjesinde, 1 313 adamǵa úı salýǵa jer telimi berilgen eken. «Burynǵy Kóshi-qon jáne demografııa agenttiginiń tóraǵasy bolǵan Altynshash Jaǵanova men sol kezdegi Astana qalasy ákiminiń orynbasary Tólegen Muhamedjanovtyń atsalýymen qandastarǵa arnalǵan 96 gektar jer bólinip, aýylymyzdyń aıasy keńeıgen edi», dep eske alady jergilikti jurt.
«Elge el qosylsa – qut» degendeı, qazir Qoıandy aýyly halqy tyǵyz qonystanǵan qutty mekenge aınaldy. Aıtalyq, búginde Qoıandy aýylynyń aýdany – 10 856 gektar, aýyl sharýashylyǵy alqaptarynyń aýdany – 3 879 gektar, egistik jerleri – 2 219 gektar, jaıylymdyq jeri – 2 063 gektar, tyńaıǵan jerler – 149 gektar. Aýylda resmı tirkelgen – 22 400 adam, 4 520 úı bar. Al aýyldyń esebine tirkelmegenderdi qosqanda 42 myń adam, 6 myń tútin bar eken. Aýyldyń negizgi ulttyq quramyna kelsek, qazaqtardyń úlesi – 98,37%, al 2%-ǵa jýyǵy – ózge ult ókilderi. Sóıtip, burynǵy 60 úıli aýyl qazir 6 myń tútini bar qara orman elge aınalypty.
Aqmola oblysy boıynsha alǵashqylardyń biri bolyp osy Qoıandy aýylynyń ákimin halqy ózi saılap alǵan bolatyn. О́tken jylǵy qyrkúıek aıynda saılanǵan Qoıandy aýylynyń jańa ákimi Baqythan Soltanbaıdan aýyldyń áleýmetik-ekonomıkalyq tynys-tirshiligi týraly surap kórdik. Ákimniń aıtýynsha, qazir aýyldyń damý qarqyny jaqsy. Alaıda jetistikterimen qatar áli de bolsa halyqtyń turmys-tirshiligine asa qajetti áleýmettik tetikterge qatysty túıtkildiń bary baıqalady. Máselen, jol, aýyzsý, káriz júıesi, mektep jetispeýshiligi, avtobýs qatynasy, t.b.
Astanaǵa qatynaýdyń qıyndyǵy
Aýyl halqy shaǵyn kásipkerlikten nápaqasyn aıyryp otyr. Al basym kóbi, dálirek 20 myńǵa jýyq turǵyn Astanaǵa qatynap jumys isteıdi. Osy rette aýyl turǵyndarynyń Astanaǵa qatynaý barysynda birshama qıyndyqtyń baryn aıtady jurtshylyq. Máselen, buǵan deıin Qoıandy aýyly men Astana qalasy arasyna №38 avtobýs qatynaıtyn edi. Keıin 2015 jyly bul avtobýs marshrýty ózgerip, onyń ornyna №307 qala mańyndaǵy marshrýty uıymdastyrylǵan. Bul Qoıandydan «Alaı» bazaryna deıin ǵana júredi. Astana qalasynyń ishine tolyq qatynaıtyn birde-bir avtobýs marshrýty bolmaı otyr. «№307 avtobýstyń júrý aralyǵy – 8-15 mınýt, avtobýs sany – 7 dana», dep kórsetilgen.
– Aýyl halqynyń 20 myńnan astamy Astanada jumys isteıdi. Sonymen qatar 400-deı joǵary oqý oryndarynda oqıtyn stýdent jáne 200-den asa mektep oqýshysy qalaǵa kúndelikti qatynaıdy. Tańerteń-keshke jalǵyz avtobýstyń aýzy-murnynan shyǵyp bara jatady. Osy jaıt arqamyzǵa aıazdaı batyp barady. Avtoparkterge bul máseleni kóterdik, biraq báribir qaıran bolmaı otyr, – deıdi Jergilikti qoǵamdastyqtyń tóraǵasy Baqyt Alýaı aqsaqal.
Al bul máseleniń mán-jaıyn Astana qalasynyń avtoparkterinen surap kórgenimizde, qazir avtobýs jetispeýshiligi qalanyń óz ishinde de baryn aıtady.
«Eki mektep azdyq etip otyr»
Aýyl ákiminiń aıtýynsha, Qoıandy aýylynda Mádenıet úıiniń jáne sport kesheniniń qurylysy jobalanyp otyr. Al densaýlyq salasy boıynsha da birqatar nysandar bar. Bilim salasyna kelsek, qazir aýylda 2 jalpy bilim beretin mektep jumys isteıdi. Qoıandy aýylynyń №1 jalpy bilim beretin mektebi 900 oryndyq, alaıda onda 1 919 oqýshy eki aýysymmen oqıdy. Al №2 jalpy bilim beretin mektebi 1 200 oryndyq bolsa, onda 2 253 oqýshy oqıdy. Eki mektepte de bala sany mejeden eki esege kóp. Mektep dırektorlary Raýshan Smaǵulova men Merýert Savılhan Qoıandyda balalar sany kóp, aýylǵa taǵy da jańa mektep qurylysynyń qajettiligi baryn aıtady.
Qazir aýylda 280 oryndyq memlekettik balabaqsha jumys istep tur. Buǵan qosa taǵy bir balabaqshanyń qurylysy bitip, jaqynda paıdalanýǵa berilmekshi.
Jylý, sý hám elektr
Qoıandy aýylynyń barlyq turǵyn úıleri jáne basqa nysandar peshpen jylynady. Al mektepterde jáne jeke balabaqshalarda avtonomdy jylytý jumys isteıdi. 2021 jyldan bastap «Aqmola oblysy Selınograd aýdany Qoıandy aýylynda gaz qubyry men gaz taratý jelilerin salý» nysany boıynsha qurylys-montaj jumystary bastalypty, onyń jalpy uzyndyǵy – 283,2 km.
Aýyldyq ákimdiktiń málimetinshe, gaz qubyrlaryn tartý boıynsha smetalyq qujattamanyń 2022 jylǵy 7 jeltoqsanda (№12-0382/22) memlekettik saraptamanyń qorytyndysy alynǵan. Montajdaý jumystaryn aıaqtaý merzimi 2023 jylǵa josparlanǵan. Qazir merdiger kompanııa 121,1 km gaz qubyryn salǵan. Ortasha qysymdy gaz qubyry – 21 404 m (96%), tómen qysymdy gaz qubyry – 99 696 m (38%).
Al aýylda aýyzsý máselesi shetki aýdandarynda áli de bar. 2014 jyly Qoıandy aýylynda ortalyqtandyrylǵan sýmen qamtý júıesi salynǵan, bul – 1-kezeńniń jumysy. Táýligine 500 tekshe metr kólemimen tutynýshylardy aýyzsýmen qamtamasyz etedi. Aýyldy sýmen qamtý 3 tereńdik uńǵymasy arqyly júzege asyrylyp otyr (2 jumysshy, 1 rezervtik – 18 metr tereńdik). Qazir 2 uńǵyma jumys isteıdi. Sý qubyry jelileriniń jalpy uzyndyǵy – 70,4 km. Joba boıynsha 10 km qosymsha júrgizilgen. Uńǵymalar sany – 842 dana, onyń ishinde 210 dana órt gıdranttary. Qazirgi ýaqytta qoldanystaǵy ortalyqtandyrylǵan sýmen qamtý júıesine 2 450 abonent qosylǵan. Al jobaǵa sáıkes salynǵan sýmen qamtý júıesi 800 abonentke ǵana eseptelgen. Mine, osy jaǵdaıǵa baılanysty jazda aýylda sý tapshylyǵy seziledi eken.
– Qoıandy aýylynyń turǵyndaryn aýyzsýmen qamtamasyz etý maqsatynda ónimdiligi táýligine 20 tekshe metr bolatyn 4 biriktirilgen blok modýl ornatyldy. 4, 5, 10, 11, 12, 14 shaǵyn aýdandarynda sý qubyry jelileri joq, óıtkeni sorǵy stansalarynyń qýaty men sý debıtiniń múmkindigi tómen. Búgingi tańda merdigerlik uıymdar sý qorlaryn izdeý jumystaryn aıaqtady. 2021 jyly Qoıandy aýylynda sýmen qamtý jelilerin jańǵyrtýǵa JSQ ázirleýge (2-kezeń) sharty jasaldy, – deıdi B.Soltanbaı.
Endigi bir eń qajetti tetik – elektr qýaty. Qazir aýyldyń shetki aýdandary 4, 5, 6, 7, 8, 10 shaǵyn aýdanynda turatyn turǵyndar keıde elektrdiń qýaty jetpeı qalatynyn jáne tarıfterdiń qymbat ekenin aıtady. О́ıtkeni aýylda áli de jekemenshik qosalqy transformatorlyq stansalar (QTS) jumys istep tur.
– Aýyldy ortalyqtandyrylǵan elektr qýatymen tolyqtaı qamtý jumystary kezeń-kezeńimen istelip keledi. 2014 jyly 3 myń abonentke eseptelgen 85 km elektrmen qamtý jelileri salynsa, qazir oǵan 2 500-den asa abonent qosyldy. «AREK» AQ qyzmetinde 3 QTS – 240 abonent bar. «KIPEST» JShS qyzmetinde 45 QTS – 2 880 abonent tirkelgen. Aýyldyń barlyq jerinde elektr qýaty jetkizilgen, endi qalǵan jekemenshik 8 QTS-ty memlekettik ortalyqtandyrylǵan júıege qosý jumystary qaldy. Osyǵan oraı aýyldy elektr qýatymen tolyq qamtý maqsatynda Selınograd aýdanynyń Turǵyn úı ınspeksııasy jáne kommýnaldyq sharýashylyq bólimi «Qazaqstan tehnıkalyq damý ınstıtýty» JShS jobalaý uıymymen birlesip shart jasasty. Qoıandy aýylynda elektrmen jabdyqtaý jelilerin salý, (2-kezeń) joba boıynsha jumystar atqarylyp jatyr, – deıdi aýyl ákimi.
Kádeli kásipker
Búgingi tańda Qoıandy aýylynda 25 jeke sharýashylyq seriktestik, 86 jeke sharýashylyq, 7 jeke sharýa qojalyǵy jumys isteıdi. Sonymen qatar Qoıandy aýylynyń taǵy bir erekshe múmkindikterin aıta ketýimiz kerek. Onda shaǵyn kásipkerlikpen aınalysatyn azamattarǵa memleketten arnaıy jer bólingen. Osynyń aıasynda Qoıandy aýylynda qazir temir kesýge arnalǵan «Ulan» atty tehnologııasyn oılap tapqan, kásipker Ulan Ashat óziniń shaǵyn kásibin dóńgeletip otyr. Ol lazermen temir kesýge arnalǵan qurylǵyny oılap tapqannan keıin ony jasap shyǵýǵa jáne naryqqa shyǵarý úshin kóp qarajat jumsaǵanyn aıtady. Osy rette ol memleketten 5 mln qaıtarymsyz nesıe alyp, kásibin jandandyrǵan eken. Nátıjesinde, 15 qurylǵy jasap naryqqa shyǵarǵan, árqaısysynyń quny – 2 800 myń teńge.
– Bizdiń segizinshi atamyz Qazbek degen kisi darqan usta bolǵan eken. Qazaqtyń hany Abylaıǵa zerli júzik soǵyp, syıǵa tartypty. Sodan beri temir ustaý jeti atamyzdan úzilmegen eken. О́zim de – temir ustasymyn, ákem Káýker degen kisi de temirdi qamyrsha ılegen usta adam edi. Sol qanmen kelgen qasıet shyǵar, ulymyz Ulan osyndaı temirdi ońaı kesetin tehnologııa jasap shyqty. Árıne, onyń bári tegin jasalmaıdy. Memlekettiń qarjylaı qoldaýy kóp septigin tıgizdi. Áli de sondaı qoldaý bolsa, taǵy da jańa dúnıeler jasaýǵa ázir, – dedi ónertapqysh Ulannyń ákesi Ashat Káýkeruly.
Qoıandy qalaǵa qosylǵysy keledi
Qoıandy – Astana qalasymen shektesetindikten, jan sany jyl saıyn tez ulǵaıyp kele jatqan aýyl. Osyǵan oraı turǵyndar ómir súrý sapasyn jaqsartý úshin ınfraqurylymdy damytýdyń qajettiligi baryn alǵa tartady.
– Qazir aýylda jalǵyz jedel járdem kóligi bar. Al aýylda 40 myń halyq turady. Bul – asa tolǵanatyn, tez arada qolǵa altyn másele. Eń áýeli, adam ómiriniń qaýipsizdigi mańyzdy. Ekinshi, Qoıandy – «araldaǵy aýyl». Iаǵnı aýyldyń jan-jaǵyndaǵy jer túgel Astana qalasyna qarasty. Qoıandy aýyly oblys ortalyǵynan 340 km, aýdannan 70 km jyraqta jatyr. Al Astana qalasy tıip tur, 2 km. Úshinshi, aýylymyzǵa áli de qajetti áleýmettik tetikter kóp. Árıne, qazir múlde joq emes, bar. Biraq aýyldyń jan sany jyl saıyn ósip barady. Máselen, sýmen qamtý, elektr júıesi, káriz júıesi, joldar, sýaǵar aryqtar, kóshe jaryǵy, jalpy bilim beretin mektepter, balabaqsha, aýrýhana, emhana, mádenıet úıi, kitaphana, sport kesheni, sport alańdary, oıyn alańdary, balalar oıyn-saýyq kesheni, demalys saıabaǵy jáne bıznes ortalyqtary qajet. Bul túıtkilder Qoıandy aýyly Astana qalasynyń bir shaǵyn aýdany bolyp qosylǵanda ǵana oń sheshimin tabady dep bilemiz. Qazaq eliniń eń ystyq núktesi Astana qalasynyń irgesinde otyryp, el óz múmkindikteriniń sheńberindegi ıgilikterge nege qol jetkize almaıdy? Aýyl halqynyń da – tilegi osy qalaǵa qosylý, – deıdi Qoıandy turǵyny Baqyt Alýaı.
Ákimdiktiń dereginshe, qazir Qoıandy aýylynan jer telimine ótinish bergen 10 myńnan asa adam kezekte tur. «Aýyldyń ınfraqurylymy keńeıtilmeı, ázirge eshkimge jer telimi berilmeıdi», deıdi aýyl ákimdigi. Al buǵan belsendi Baqyt Alýaı: «Aýyldyń jer aıasy tar. Aýyl qurylysy jaıylyp kete berse, bul artyq shyǵyn bolady. Ekinshiden, oǵan ınfraqurylym jetkizý – ońaı sharýa emes. Sondyqtan aýylǵa kópqabatty turǵyn úılerdiń qurylysy salynyp, jerge ótinish berip kezekte turǵandarǵa berilýi kerek», deıdi.
Eldi mekenderdiń ekonomıkalyq damýynyń kepili – ónerkásip jáne demografııa deıdi saıasattaný ǵylymy. Osy turǵydan alǵanda Qoıandy – naǵyz demografııasy damyp kele jatqan eldi meken. Halqymyzdyń sany arta tússe, bul ulttyq qýatymyz ǵana emes, ekonomıkaǵa da qolaıly draıv ekeni túsinikti. Sondyqtan demografııasy ósken aýylǵa damyǵan ınfraqurylym kerek.
2023 jylǵy 31 qańtar kúni Memleket basshysy Astana qalasyn damytý máseleleri jóninde keńes ótkizgen edi. Onda Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev Astana aglomerasııasyn júıeli damytýdy strategııalyq mańyzdy baǵyt ekenin aıtty.
– Astananyń jáne Aqmola oblysynyń ákimderi qala mańyndaǵy aýdandarda turatyn jurttyń ál-aýqatyn arttyrýǵa kúsh salýy kerek. Astana aglomerasııasy ınvestısııa tartýǵa, ınnovasııalardy engizýge jáne bilikti mamandardyń eńbek etýine barynsha yńǵaıly bolýǵa tıis. Osy baǵyttaǵy jumysty jandandyrý qajet. Álem ekonomıkasynda túbegeıli ózgerister bolyp jatqan qazirgi kezeńde bul – óte ózekti másele. Biz osy tarıhı múmkindikti paıdalanyp, elorda aımaǵyn elimizdiń ekonomıkalyq tiregine aınaldyrýymyz kerek, – degen edi Memleket basshysy.
Prezıdenttiń bul bastamasy Astana qalasy men oǵan jaqyn ornalasqan eldi mekenderdiń turmys deńgeıindegi alshaqtyqty joıýǵa múmkindik bereri sózsiz...