Qazaq fýtbolyna qarsy áreket emes pe?

Alqaly jıynda kóterilgen basty máseleniń biri 2023 jylǵy maýsymdaǵy Olimpbet-Chempıonat, Olimpbet-Kýbok, Olimpbet-Sýper­kýboginiń jarys erejeleri men kún­tizbelerin bekitý boldy. Sonymen qatar otyrysta Premer-lıga klýbtary arasynda fýt­boldan Olimpbet-Qazaqstan chem­pıonatynyń qatysýshylar qu­ramy naqtylanyp, balalar-jas­óspirimder, buqaralyq fýtboldan uıymdastyrylatyn jarystardyń da erejeleri be­kitildi. Sondaı-aq jıynda qazaq fýtbolynyń damýyna qarsy áre­ket deýge ábden bolatyn taǵy bir ereje qabyldandy.

Atqarýshy komıtettiń otyrysynda qabyldanǵan jańa erejege sáıkes Premer-lıgada dop tebetin komandalar budan bylaı alańǵa burynǵydaı bir ýa­qytta alty legıoner emes, jeti legıonerdi shyǵara alady. Oǵan taǵy legıonerler sanatyna jatpaıtyn, Qazaqstan fýtbolshylarymen teńestirilgen Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqqa múshe memleketterdiń (Belarýs, Reseı, Qyrǵyzstan, Armenııa) fýtbolshylaryn qosyńyz. О́zi jasyl alańda bir komandadan bar-joǵy 11 fýtbolshy oınaıdy. Onyń jeteýi legıoner bolsa, qalǵan tórt orynǵa jergilikti fýtbolshylar shyǵa ma, álde Eý­razııalyq eko­nomıkalyq odaqqa múshe el­der­diń oıynshylaryna múmkin­dik berile me?

Qazaqstan Fýtbol federasııasy men Qazaqstan kásipqoı fýtbol lıgasy basshylarynyń birlese qabyldaǵan bul sheshimi turalap qalǵan qazaq fýtbolyn odan ári tuńǵıyqqa batyrýy múmkin. Sebebi jergilikti fýtbolshylardy aıaqtan shalatyn jańa ereje Premer-lıgada dop tebetin qarakózderimizdiń qataryn azaıtyp qana qoımaı, deńgeıiniń tómendeýine, tipti oıyn tájirıbesinsiz qalýyna áke­lip soqtyraıyn dep tur. Jer­gi­likti fýtbolshylarda jet­ki­lik­ti deńgeıde oıyn tájirıbesi bol­maǵan soń, onsyz da bir oıynda jeńip, qatarynan tórt match­ta jeńiletin ulttyq quramada qaı­bir jetisken nátıje bolsyn.

Oqyrmandar men jankúıer­ler Qazaqstan fýtbolyndaǵy basshylar bul máseleni jergi­likti fýtbolshylar arasyndaǵy básekelestikti arttyrý maqsa­tynda istep jatqan shyǵar dep oılaýy múmkin. Bálkim, solaı da shyǵar, biraq dál qazirgi jaǵ­daıda qazaq fýtbolshylary ishki básekelestikke daıy­n emes ekenin eskergen jón. Bizdiń fýtbolshylar qaltanyń qalyńdyǵyn emes, tá­jirıbe jınaý­dy birinshi orynǵa qoıǵanda ǵana damıdy jáne básekege daıyn bolady. Al eli­mizde ondaı táýe­kelge baryp jatqan fýtbol­shylar saýsaqpen sanarlyq. Ulttyq quramanyń deni ishki bi­rinshiliktegi komandalar­dan ja­saqtalatynyn da umytpaǵan abzal.

«Ordabasy» jáne BIIK fýtbol klýbtarynyń prezıdenti Baýyrjan Ábdýbaıytov sheteldik legıonerlerdiń Qazaqstan fýtbolynda dop tebýine qarsy emes, tek olardyń sanyn shekteý kerek ekenin aıtady. «Jýyrda Astanada fýtbol salasyndaǵylardyń basyn qosqan úlken forým ótti. Qyzyqty ári tartymdy su­­raq­tar qoıyldy. Men úshin ma­ńyz­dy suraqtardyń biri ká­sipqoı fýtbolshylardyń arasynda shet­eldiń azamattaryn azaıtý boldy. Iаǵnı legıonerlerdiń sanyn shektep, Qazaqstan azamattaryna kóp múmkindik berý kerek. Degenmen bul bir kúndik másele emes. О́ıtkeni oıynshylardyń kelisimsharttary bar. Keleshekte bul másele oń sheshimin tabady dep oılaımyn», deıdi fýtbol fýnk­sıoneri.

Qazir elimizdiń fýtbol klýbtary Túrkııada jańa maý­sym aldyndaǵy oqý-jattyǵý jıyndaryn ótkizip, qatarlaryn meılinshe sheteldik oıynshylarmen tolyqtyryp jatyr. Sebebi Atqarýshy komıtet ko­mandalarǵa ruqsat etilgen 8 le­gıonerdiń jeteýiniń alańǵa shy­ǵýyna ruqsat berip otyr. Má­selen, maýsymaralyq úziliste byl­tyrǵy el chempıony «Astana» óz qataryna serbııalyq jartylaı qorǵaýshy Dýshan Iovanchıchti, chernogorııalyq qorǵaýshy Jar­ko Tomashevıchti, gambııalyq shabýylshy Dembo Darboeni, hor­vatııalyq qaqpashy Iosıp Chondrıchti jáne fransııalyq jar­tylaı qorǵaýshy Faben Ýregandi qosyp aldy. Odan bó­lek, quramynda armıan Kamo Oga­nesıan, belorýs Maks Ebong, horvat Marın Tomasov bar.

Kúmis júldeger «Aqtóbeniń» de transfer bazaryndaǵy saý­dasy qyzyp tur. Qańtardan beri «aq-qyzyldar» grýzııalyq ortalyq qorǵaýshy Lýka Gadranı, reseılik qaqpashy Mıroslav Lo­bansev, chernogorııalyq jartylaı qorǵaýshy Mılosh Raıchkovıch, re­seılik qorǵaýshylar – Dmıtrıı Iаshın men Danııl Penchıkov, horvat shabýylshysy Andrııa Fı­lıpovıchpen kelisimshart jasas­ty. Qola júldeger Qostanaıdyń «Tobyly» da quramyn bes shet­el­dik oıynshymen tolyqtyryp aldy. Olar: Asmır Sýlıch (jartylaı qorǵaýshy, Majarstan), Iovan Ilıch (jartylaı qorǵaýshy, Bosnııa jáne Gersegovına), Al­bert Gabaraev (qorǵaýshy, Reseı), Ivan Konovalo (qaq­pa­shy, Reseı) jáne Boıan Mla­dovıch (qorǵaýshy, Serbııa). Koman­da­lardyń Qazaqstan fýtbolshyla­ryn da óz qatarlaryna qosyp jatqanyn aıta ketý kerek.

Jýyrda fýtbol ınsaıderi Aıdyn Qojahmet óziniń telegram arnasynda mynadaı qyzyq málimet jarııalady. Iаǵnı bıyl Premer-lıgada óner kórsetetin 14 komandanyń ishindegi 13 klýbta Belarýs chempıonatynda dop tepken 35 fýtbolshy bar eken. Bul tizim áli de tolyǵýy múm­kin. Máselen, Shymkenttiń «Ordabasy» komandasynda – Bo­býr Abdıholıkov, Vsevolod Sadovskıı, Shahboz Ýmarov, Dmı­trıı Borodın, Domınık Dınga; «Atyraýda» – Aleksandr Noıok, Nıkıta Stepanov, Igor Stasevıch, Egor Hatkevıch; «Tobylda» – Igor Ivanovıch (kelissóz júrip jatyr)*, Ilıa Vasılev*, Islam Chesnokov, Ivan Konovalov; «Kas­pııde» – Dmıtrıı Podstrelov, Georgıı Býgýlov, Alekseı Za­les­kıı, Maksım Plotnıkov; «Maq­taaralda» – Jýnıor Kabananga, Seký Dýmbııa, Rýslan Iýdenkov; «Astanada» – Dembo Darbo, Maks Ebong, Kamo Oganesıan; «Jetisýda» – Rýslan Teverov, Mýrat Býraev, Pavel Nazarenko; «Qyzyljarda» – Evgenıı Be­rezkın, Roman Stepanov*; «Shah­terde» – Rodjer Kanıas, Ste­fan Býkoras; «Oqjetpeste» – Rýslan Bolov, Dmıtrıı Ryjýk; «Aqtóbede» – Dmıtrıı Iаshın; «Qaıratta» – Gúljigit Áliqulov jáne «Qaısarda» – Sergeı Bon­darenko sekildi fýtbolshylar oı­naıdy.

Sport jýrnalısi Bek Tó­leý Belarýs chempıonatynda oınaǵan fýtbolshylardyń Qazaqstanǵa údere kóshýi jalaqy máselesine baılanysty ekenin aıtady. «2021 jyly Belarýs fýtbol federasııasynyń atqa­rýshy komıteti «Joǵary lıga klýb­tarynyń qyzmetkerleri úshin eń joǵary tirkelgen aılyq jala­qynyń, syıaqynyń jáne ózge de bonýstardyń lımıtteri týraly» erejeni bekitti. Jańa erejege sáıkes chempıonatta 15 myń Belarýs rýblinen joǵary jalaqy tólenbeý kerektigi be­kitildi. Bul sol kezdegi baǵam­men 5,8 myń AQSh dollary edi. Onyń ózi bá­rine emes. Mundaı aq­shany tek Belarýs ulttyq qura­masynyń fýtbolshylaryna (ol úshin sońǵy eki jylda ult­tyq quramadaǵy matchtardyń 50 paıy­zynda oınaý kerek) jáne ár klýb­taǵy úsh legıonerge tó­leýge ruqsat etildi. Sonymen qa­tar ár klýbtaǵy aı saıynǵy jal­pykomandalyq jalaqy qory 150 myń rýblden aspaýǵa tıis degen ereje bekitildi. Al 2022 jyldyń jeltoqsanynda fýt­bolshylardyń jalaqysyn qys­qartý tipti kúsheıtildi. Tek ult­tyq quramada oınap júr­gen­der­diń jalaqysyna tıisken joq. Olardyń ádettegideı 6 myń AQSh dollaryna deıingi jalaqy alýy­na bolady. Qalǵandary aıyna 1600-2000 dollarmen shektelýge tıis. Sondyqtan, reti kelse, Belarýs fýtbolshy­lary jalaqysy áldeqaıda joǵary basqa chempıonattardan óz baq­taryn synaýdy jón kórip jatyr. Ásirese Qazaqstanǵa kele­tinder kóbeıgen», deıdi.

Beıresmı derek boıynsha Qa­zaq­stan chempıonatynda oınaıtyn legıonerler aıyna 20-30 myń AQSh dollary kóleminde jalaqy alady eken... Al solardyń bári birdeı sapaly oıynshylar ma?