Erekshe úıdiń erekshe turǵyndary

...Ádette biz bul sanattaǵy adamdar­dy kósheden, qoǵamdyq ortadan kóre ber­meımiz. Arnaıy ortalyqtarda, re­jimdi jabyq nysandarda tárbıelenip jat­qan kembaǵal jandardyń muń-muq­ta­jy men arman-qaıǵysy kópshilikke beımálim. Tipti psıho-nevrologııalyq aýytqýy bar týystaryn óz úıinde baǵyp otyrǵan jaqyndary da olar týraly aqparatty jasyryp-jaýyp, kóp kózine tú­sirmeýge tyrysady. Dúnıejúzilik den­saýlyq saqtaý uıymynyń 2022 jylǵy málimetinshe, álemde 1,2 mlrd adamnyń densaýlyǵynda túrli aqaýy bar eken. Al Densaýlyq saqtaý mınıstrligi elimizde 700 myńnan asa adamnyń múgedektigi boıynsha esepte turǵanyn aıtady. Sonyń ishinde Batys Qazaqstan oblysynda psıho-nev­ro­lo­gııa­lyq aýytqýy bar 4 207 adam tir­kelgen bolsa, onyń 583-i – 18-ge tol­ma­ǵan bala eken.

– Bizdiń oblysta arnaýly áleýmettik qyzmet kórsetetin 12 ortalyǵymyz bar. Qazirgi tańda osy mekemelerde psıho-nevrologııalyq aýytqýy bar 947 adam tárbıelenip jatyr. Sońǵy kezde osyndaı syrqattar kóbeıip bara jat­qany baıqalady, – deıdi Batys Qa­zaqstan oblysynyń jumyspen qam­týdy úılestirý jáne áleýmettik baǵdar­la­malar basqarmasynyń basshysy Alpamys Kóshkinbaev.

Mundaı ortalyq pasıentteriniń kóbi jas kezinen neıro-psıhıologııalyq buzylýlary bar balalarǵa arnalǵan arnaıy mekemelerde turady. 18 jasqa tolǵannan keıin olar arnaıy áleýmettik kómek kórsetetin mekemelerge aýystyrylady. Bilmeıtinderge aıta keteıik, mundaı mekeme degenińiz – qatań tártibi, kúzeti bar, syrtqy álemmen baılanysy barynsha shektelgen rejimdik nysan. Sondyqtan da bul jerden shyǵyp, qalypty ómirge oralý múmkin emes deýge bolady. Al Oraldaǵy ortalyq – «О́z betinshe turýdy súıemeldeý úıi» dep atalatyn erekshe keshen osynaý múmkin emesti múmkin qylǵanymen qundy bolyp tur. Keshen 2022 jyly maýsym aıynda ashyldy. Onyń eki qabatty ǵımaratyn jergilikti kásipkerler – «Altaır», «SKF Naýryz», «ÁlııaServıs», «OtdelStroı», «Qulman» sııaqty fırma ıeleri salyp bergen. «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy aıasynda ashylǵan ortalyq áý basta 20 adamǵa arnalǵanymen, qazir bul jerde 15 adam tárbıelenip jatyr. Onyń sebebi – bul jerge keletin ár adam qatań irikteýden, tekserýden ótedi.

– Negizgi maqsatymyz – bul adamdardy qoǵamǵa beıimdep, ortaǵa shy­ǵa­ryp, bolashaqta óz betimen ómir súrýge beıimdeý. Basqa ortalyqtardan aıyr­ma­shy­lyǵy – bul jerde kútýshi sanıtar, defektolog degen mamandar joq, óz betimen turýdy úıretedi, bólmesin ózi jınaıdy. Turmystyq qyzmetten bastap barlyq qyz­metti ózderi jasap úırenedi, – deıdi Krýg­loozernyı arnaýly áleýmettik qyz­met kórsetý ortalyǵynyń dırektory Murat Kenesarın.

Aıta keteıik, «О́z betinshe turýdy súıe­meldeý úıi» osy Krýgloozernyı me­ke­mesiniń janynan ashylǵan.

– Bizge keletin ár adamnyń taǵdyry erekshe. Osy ereksheligine qaraı olar­dyń árqaısysyna jeke saýyqtyrý kes­tesi jasalady. Keshende ashylǵan bir­ne­she sheberhanamyz arqyly olardyń qabilet-beıimin anyqtaımyz. Keıin bizben arnaıy memorandýmǵa otyrǵan fırmalarǵa jumysqa ornalastyramyz. Birte-birte olar óz kásibin bas­taýyna, bankten depozıt ashýyna, úı kezegine turyp, baspanaly bolýyna da múmkindik ashylady, – deıdi osy keshenniń meńgerýshisi, ortalyq ashylǵan kúnnen beri osy istiń basy-qasynda júrgen Gúlnur Esqabylova.

Bir ǵajaby, osy jerde adamnyń eń basty qundylyǵy, eń úlken qazynasy – onyń azattyǵy, erkindigi ekenin anyq túsinesiz. Osy kezge deıin tańdaý erki bolmaǵan, arnaıy mekemeniń qatań tártibine kóndikken jandardyń jańa keshende tapqan qýanyshy da osy! Keń de jaryq ǵımaratta olar tolyqqandy adamı ómir súrýdi bastaǵan: qaltasynda aqshasy bar (memlekettik járdemaqynyń 30 paıyzy ózderine beriledi), telefon ustaıdy (arnaýly mekemelerde oǵan ruqsat etilmeıtin), ózderi qalaǵan tamaǵyn pisirip jeı alady, qalaǵa shy­ǵyp qydyrady: teatrǵa, konsertterge, demalys oryndaryna barady, kádimgi saý adamdaı kelisimshartpen jumysqa turyp, jalaqy alady, qalaǵanyndaı kıinedi, sánmen shashyn alady...

Osy jerge kelip, ómiri múldem ózger­gen jandar da bar. Aınur munda Krýglo­­­ozernyı arnaýly áleýmettik qyzmet kór­setý ortalyǵynan aýysyp kelgen. On saýsaǵynan óner tógilgen qyz 11 jasynan beri toqymashylyqpen aınalysady eken. Jún tútý, jip ıirýden bas­tap, kúrdeli qymbat kıimderdi toqıdy. О́z betinshe turýdy súıemeldeý úıine kelgen soń Aınurdyń ekinshi tynysy ashylǵandaı bolǵan. Jeke kásipker retinde tirkelip, ónimderi áleýmettik jeli arqyly satyla bastapty. О́zi tamaq­tyń neshetúrin pisirýdi úırenip alǵan. Qazir «Jáńgir han» saýda úıinde naýbaıhanada jasap júr eken.

– Ortalyq ashylǵan kezde jergilikti te­le­arna jańalyqtarynan sıýjet kór­­­setilgen ǵoı. Sol kezde týystary Aınurdy teledıdardan kórip, tanypty. Ke­­shik­peı izdep keldi. «Qyzymyz kúshti bolyp ketipti» deıdi. О́z qoldaryna qaı­ta alǵysy keletinin aıtty. Biz Aınurdy úsh aıǵa úıine de jiberip aldyq, – deıdi Alpamys Jańabaıuly. Onyń sózinen qýanysh seziledi.

Ortalyq mamandarynyń aıtýyn­sha, 25 jastaǵy boıjetken qazir teatr men kınoǵa, karaokege jıi barady eken. О́z ózine qarap, boıanyp, sylaný­dy da úırenip alǵan. Gúlnur Maq­sot­qyzy maǵan bir qupııany aıtty: «Aınur ja­qyn­da turmysqa shyqpaqshy! Krýg­lo­ozer­nyı arnaýly mekemesinde birge tárbıelengen taǵdyrlas jigitpen sóz baılasqan. Ol jigit byltyr bir bólmeli úı alyp, jeke ómirin bastaǵan eken. «Ata-anasy Aınurdy bata shaı berip, uzatqaly jatyr» degen habardy estip, jastarǵa shynaıy baqyt tiledik...

Keshende turyp jatqan ár adamnyń taǵ­dyry ártúrli dedik. Shynynda da kóp­shiligi taǵdyr talqysyna jas­ta­ıy­nan tap bolǵan. Mysaly, sot she­shi­mimen ata-analyq quqyǵynan aıy­ryl­ǵan otbasyndaǵy balalar tym tentek, gıperbelsendi bolsa, «mentaldyq buzýshylyǵy bar» degen dıagnozben arnaıy ınternattarǵa jiberilýi múmkin. Bul – onyń búkil bolashaq taǵdyryna balta shabatyn úkim. О́mirde ondaı jaǵdaılar da bolady. Qorshaǵan ortaǵa esh zalaly joq, qoǵamda ómir súre alatyn talaı jan jabyq mekemede japa shegip júrýi yqtımal. Mine, osyndaı jandarǵa jańa ómir, tyń múmkindik syılaıtyn joba – naǵyz adamgershilikke, gýmanızmge toly bastama der edik.

«О́z betinshe turýdy súıemeldeý» úıin aralap kelemiz. Ǵımarattyń ekinshi qabaty – tárbıelenýshilerdiń jatyn bólmeleri, demalys oryndary bolsa, tómengi qabatta túrli sheberhana, kásipke baýlý kabınetteri ornalasqan. Munda eńbek daǵdylaryn damytý úshin tigin sheberhanasy, áleýmettik-turmystyq baǵdarlaý bólmesi, aǵash sheberhanasy, shaǵyn baspahana sııaqty bólmeler qarastyrylǵan. Búginde aspazdyq óner, kofe daıyndaý, qol óneri, glınoterapııa buıymdar jasaý baǵyttary bo­ıynsha 5 sheberlik synyby ótkizilgen. Densaýlyqty nyǵaıtý baǵytynda fıtnes zaly bar.

– Bizdiń qyzmet alýshylar 8 túrli baǵytta kásipke úırenedi. Bul jóninen biz Almatydaǵy ortalyqtan da asyp kettik, – deıdi maqtanyshpen Alpamys Kóshkinbaev.

Bir qyzyǵy, munda tárbıelenýshiler ádettegi adamdar úshin qarapaıym kó­ri­netin keıbir nárselerdi úırenip alǵa­nyn qýana aıtady. Mysaly, olar ból­me­lerin ózderi jınaıdy, kıimderin jýady, turmystyq tehnıkany, kir jýa­tyn mashınany qoldanýdy meńgergen. Avtobýsta júrgende jolaýshy bıletin, Kaspi.kz qosymshasyn qoldanady. Qa­zir­gi tańda 9 adam memorandým bo­ıynsha qyzmetke ornalassa, 4 adam eń­bekke jaramdylyq paraǵyn alyp, eńbek shartyn jasasqan. Onyń biri jo­ǵarydaǵy Aınur bolsa, taǵy biri – Dınara Joldyǵulova «Nuraly» meıramhanasynda tazalyqshy bolyp qyzmet etedi. Dınara bos ýaqytyn aýla ishindegi jylyjaıda ótkizedi: gúl baptaǵandy, kókónis ósirgendi unatady. Sporttyq sharalarǵa da belsene qatysady. «Teń qoǵam» uıymynyń ashylǵanyna 1 jyl tolýyna oraı ótkizilgen sporttyq sharada shahmat pen doıby oıyndarynan 1-orynǵa ıe bolǵan.

Osy ortalyqtyń taǵy bir maqta­ny­­shy – Azamat Baraqov. Ol «Abatov» je­ke ká­sip­keriniń ashanasynda aspaz kó­mekshisi bolyp qyzmet etip júr. Aza­mattyń jumys orny úıge jaqyn ornalasqan, jumysyna jaıaý baryp keledi. Aza­mat­tyń da kóp­tegen jetistigi bar, byltyr Pav­lodar qalasynda shaǵyn fýtboldan ótken respýblıkalyq týrnırde 2-orynǵa ıe boldy. Ol bos ýaqytynda án shyrqaǵandy, bılegendi unatady. Oraldaǵy «Postmen» jarnama agenttigi osy ortalyqpen memorandýmǵa otyryp, birneshe tárbıelenýshini qyzmetke alǵan eken. Jarnama ortalyǵynyń dırektory Ernar Dosmuhambetov jańa qyzmetkerlerin «yntalary jaqsy, tez úırengish. Qandaı tapsyrma beredi eken dep kútip otyrady» dep maqtap otyr. Mysaly, Jádiger Baımuhanov qazirdiń ózinde neshetúrli polıgrafııalyq tapsyrystar jasaýdy, ploter apparatyn meńgerip alǵan. Túrli kórnekilik taqtalar jasaǵandy unatady. Al onyń áriptesi Mıhaıl Sýmenkov shaǵyn baspahanada PVH materıalymen ju­mys istep, ártúrli buıym jasaıdy eken. Mısha bos ýaqytynda aýlada qar tazalap, jylyjaıda kókónis ekkendi de jaqsy kóretinin baıqadyq. Bú­gin­de «Sabyr» jıhaz sehynda jıhaz jı­naý­shynyń kómekshisi bolyp qyzmet etip júrgen Azamat Qalıev qazirdiń ózinde besaspap sheber deýge bolady. Ol aǵash buıymdaryn óńdeýge, óz fan­­tazııasymen aǵash buıymdar oılap tabýǵa beıim. Jumys berýshimen birlese úı jıhazdaryna tapsyrys qabyldap, oryndap júr. Aıtpaqshy, О́z betinshe turýdy súıemeldeý úıindegi bólme gúlderi ornalasqan sóreler, ústel men oryndyqtar dál osy Azamattyń qo­ly­nan shyqqan. Ol bos ýaqytynda tennıs oınaǵandy da unatady eken. Bir táýiri, ortalyqtyń aýlasynda voleıbol, shaǵyn fýtbol sporttyq alańdary da ja­saq­talǵan. Osy ortalyqqa Aqjaıyq aý­danynan kelgen Hamıdolla da ózi­niń san qyrly talantymen ortasyn mo­­­ıyndatyp úlgeripti. Ásirese ánshiligi ke­remet. Jaqynda osyndaı arnaıy or­ta­­lyqtardyń qyzmetkerleri men tár­bıe­lenýshileri arasynda ótken baıqaýda gran-prı syılyǵyn jeńip alǵan. О́ziniń týǵan jerinde jeke shyǵar­ma­shylyq keshin ótkizgen Hamı­dol­lanyń kereýeti tusynda sol keshtiń kýágeri – ádemi ban­neri ilinip tur.

– Qazirgi tańda bul ortalyqta 9 er adam, 6 áıel bar. Jaqynda taǵy 1 er adam, 4 áıel qabyldaımyz. Qazir oblystaǵy barlyq 12 mekemeden laıyqty adamdardy qarastyryp ja­tyr­myz. Bul jerdegi árqaısysynyń jeke saýyqtyrý jospary bar. Biz olardy bul jerde máńgi ustap tura almaımyz ǵoı. Erteń bir-eki jyl ótken soń nátıje bolmasa, keri jiberemiz. Úsh aı saıyn komıssııa tekseredi. Sóıleýi qalaı, óz ózin sezinýi qalaı, bárin baqylap otyrmyz. Bıyl jazda tárbıeshilerimen birge poıyzǵa otyryp, jaqyn qalalardyń birine saıahattap qaıtamyz ba degen josparymyz da bar. Eń bastysy bular ortada ózin qalaı ustaıdy, qoǵamǵa qaýipti emes pe? Erteń biz bulardy shyǵaryp jibergen soń ózderi de daǵdaryp qalmaýy kerek qoı, – deıdi bizge Alpamys Jańabaıuly.

...Árıne, ortalyqta tárbıelenip, jańa ómirge beıimdelip jatqan jandar kóbine sekemshil, syrt adamǵa bir­den ashyla bermeıtin birtoǵa bolyp keledi. Biraq «Osy turyp jatqan jerleriń unaı ma?» degen suraqqa bári ja­myraı «Unaıdy!» dep shynaıy ja­ýap qaıtarady. Olardyń taǵdyrdan kóp teperish kórgen, aldaýdy bilmeıtin janarlarynan osyndaı ortalyq ashyp, jańa ómir bastaýyna múmkindik bergen memleketke, demeýshilerge jáne ortalyq mamandaryna rııasyz alǵysty kórdik.

Batys Qazaqstan oblysy