Sorlatqan «Scopus»

«Scopus» – resenzııalanǵan ǵylymı áde­bıetterdiń aýqymdy ǵylymometrııalyq málimetter bazasy. Ǵylymǵa bet burǵan jan­dar úshin «Scopus»-pen jumys isteý mańyz­dy. Zertteýdiń halyqaralyq ǵylymı basy­lymdarda jarııalanýy ǵylymı bedel­di arttyrady. «Scopus»-ta maqalany tegin neme­se aqyly túrde jarııalaýǵa bolady. Eger maqala qabyldansa, ony jarııalatý úshin belgili bir somany tóleý qajet. So­dan keıin ǵana maqala «Scopus» derekter baza­syn­da barlyǵyna birdeı qoljetimdi bolady. Al jarııalaý quny jýrnaldyń kvartıline baılanysty. Kvartıl ǵyly­mı qaýym­dastyqtyń jýrnalǵa degen sura­­ny­syn kórsetedi. Jazylym arqyly jarııa­laýdy tańdasa, tegin bolmaq. Biraq ol tek sol basylymǵa jazylǵan adamdarǵa qoljetimdi.

Osy tusta taǵy bir másele týyndaıdy. Ol – ortadaǵy deldal. Internetti ashsaq, «Scopus»-tyń talabyna saı maqala jazyp, jarııalaýǵa kómektesemiz» dep qyzmetin usynǵan adam kóp. Álbette, ol úshin de aqy tóleısiz. Maqalasyn shyǵara almaı júrgen ǵalymdardyń álgi deldaldarǵa amalsyz júginetini de sondyqtan. О́kinishke qaraı, aldanyp qalatyndary da jeterlik.

Joǵaryda aıtqanymyzdaı, maqalanyń qabyldaný ıa qabyl­danbaýy onyń taqy­rybyna tike­leı baılanysty. «Scopus»-tyń talaptaryna, ásirese qazaq qoǵamyna qatysty taqyrypty zerttep júrgen ǵalymdardyń shaǵymy bar. Budan birneshe jyl buryn «Scopus» derekter bazasyna gýmanıtarlyq salalar boıynsha, sonyń ishinde ulttyq máselelerge qatysty ǵylymı maqalalardy jarııalaýdyń qajeti joq, bul talapty alyp tastasaq» degen usynys aıtylyp, qyzý talqylanǵan-dy. Jaqynda osy máselege qatysty Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstrliginiń 2023 jylǵy 9 qańtardaǵy №7 buıryǵy jarııalandy. Onda qazaq tili men ádebıetine, qazaq fılologııasyna, Qazaqstan tarıhyna, qazaq fılosofııasyna qatysty bilim berý baǵdarlamalary boıynsha oqıtyn doktoranttar úshin «Scopus» derekter bazasyndaǵy jýrnaldarǵa maqala jarııalaý mindetti emes delingen. Endi ǵalymdar jýrnalıstıka, saıasattaný sekildi salalar úshin de atalǵan talap kúshin joısa degen tilekterin jetkizdi.

L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýra­zııa ulttyq ýnıversıteti Jýrna­lıstıka jáne saıasattaný fakýl­tetiniń dekany Qaırat Saqtyń aıtýynsha, rasynda, bul qazirgi kezdegi ózekti másele bolyp tur.

– Qazaqstan tarıhyna, qazaq fılosofııasyna qatysty bilim berý baǵdarlamalary boıynsha oqıtyn doktoranttar úshin «Scopus» derekter bazasyndaǵy jýrnaldarǵa maqala jarııalaý mindeti alynyp tastal­ǵany sekildi áleýmettik ǵylymdar boıyn­sha da mundaı mindet bolmaǵany durys. О́ıtkeni qazaq rýhanııatyna, qazaq qoǵamyna qatysty zertteý eńbekterin «Web of Sciense», «Scopus» bazasyna jarııalaýdyń qajeti joq. Sonyń saldarynan kóptegen doktorant, PhD ǵylymı dárejesin qorǵaı almaı júr. Odan da onyń ornyn almastyryp, maqalalardy ózimizdiń ǵylymı jýrnaldarǵa jarııalaıyq. «Web of Sciense», «Scopus» bazasyna maqala jarııa­laý gýmanıtarlyq, áleýmettik ǵylymdar úshin tıimsiz. Ári «Scopus»-qa maqala jarııalaý úshin doktoranttarymyz ortadaǵy deldaldarǵa aldanyp qalatyn jaǵdaılar da jıi kezdesedi, – dedi Qaırat Saq.

Fılosofııa ǵylymdarynyń PhD  Kenjegúl Ter­gembaı byltyr doktorantýrany bitirdi. Biraq jumysyn áli qorǵamaǵan.

– Osy jyldyń jeltoqsan aıynyń sońyna deıin qorǵasam – tegin, úlgermesem qomaqty qa­ra­jat tólep qorǵaýǵa týra ke­ledi. Bul – jalǵyz meniń ǵana bas aýrýym emes, doktorantýrany támamdaǵan talaı túlektiń ba­syndaǵy másele. Sebebi «Scopus» zertteýshi ǵalymdardyń baǵyn baılap, saǵyn syndyryp tur. Derekter bazasynda maqala jarııalaý qıynnyń qıyny. Qazaq tarıhyna, tulǵalaryna, rýhanııatyna, jýrnalıstıkasyna, saıasatyna arnalǵan «otandyq» taqyryptaǵy maqalalar álemdi qyzyqtyrmaıdy. Ony moıyndaý kerek. Al matematıka, medısına, bıologııa, hımııa jáne fızıka salasy týraly áńgime basqa. Osy problemany byltyr eks-mınıstr Ashat Aımaǵambetovke jetkizgenmin. Ol máselege mán berip, mınıstrlikte talqylaý da ótkizdi. Jaqsy jańalyq kútip júrgende mınıstrlik ekige bólinip ketti de bizdiń máselemiz Saıasat Nurbek basqaratyn ve­domstvonyń quzyryna ótti, – deı­di Kenjegúl Tergembaı.

L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýra­zııa ulttyq ýnıversıtetiniń aǵa oqytýshysy Gúlmıra Áshirbe­ko­vanyń pikirinshe, Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstrliginiń bıyl­ǵy qańtardaǵy buıryǵy otan­­dyq ǵalymdar úshin jaqsy jańalyq bolǵany anyq.

– О́ıtkeni osy ýaqytqa deıin qazaq til bilimi men ádebıettaný, fılologııa máselelerine qatysty ǵylymı maqala­lardyń sheteldik basylymdarda jaryq kórýi qıyn­dyq týǵyzyp keldi. Soǵan qara­mastan «Web of Sciense», «Scopus» bazalaryndaǵy ǵylymı jýrnaldarda birneshe maqalasyn jarııalap úlgergen fılologter de az emes. Iаǵnı qazaq til bilimi men ádebıettaný máselelerin álem­­dik ǵylymı ortaǵa tanys­ty­ra aldyq dep oılaımyn. Bul – ǵalymdardyń úlken jetis­tigi. Jańa tolyqtyrýlar men ózgertýler engizilgen talap­tardyń áli de bolsa suraq týyndatatyn tustary bar. Máselen, 35 prosentıli bar joǵaryda atalǵan bazalarda tirkelgen basylymdarda maqalasy shyqsa, basqa ǵylymı maqalalar talap etilmesten qorǵaýǵa jiberiledi delingen. Bul máselege qatysty Ǵylym komıtetiniń túsindirmesi qajet-aq. О́ıtkeni qazirgi tańda qorǵaýǵa daıyndalyp júrgen doktoranttar arasynda suraq kóp. Ǵylym komıteti bekitken qazaqstandyq ǵylymı jýrnaldar «Scopus» bazasyna ený úshin maqala qabyldaý erejelerin ózgertip, talapty kúsheıtý ústin­de. Biz otandyq ǵylymı basy­lymdardyń sapasyn jaqsartýǵa kiriskende, sheteldik jýrnal­da shyqqan bir maqalamen qor­ǵaý qanshalyqty durys? Son­daı-aq «Web of Sciense», «Scopus» bazalaryndaǵy ǵylymı jýr­nal­darda maqala jarııalaýǵa baı­lanysty ǵylym salalaryna qaraı bólýdi durys dep oılamaımyn. О́ıtkeni áleýmettik ǵylymdar da qazaq qoǵamynyń máselelerin zertteıdi. Zert­teý taqyryptarynyń ishin­de shetel­dik jýrnaldar qabyl­damaıtyn taqyryptardy joqqa shyǵara almaımyz. Sondyqtan atalǵan ózgertýdi basqa ǵylym salalaryna qatysty da qosý kerek dep oılaımyn, – deıdi Gúlmıra Áshirbekova.

Jas ǵalym Záýresh Qoıgel­dıeva «Web of Sciense», «Scopus» bazalaryndaǵy ǵylymı jýrnaldarda maqala jarııalaý talabyn gýmanıtarlyq baǵyt­taǵy mamandyqtardan ǵana emes, áleýmettik ǵylym maman­dyqta­rynan, sonyń ishinde jýrnalıs­tıkadan da alyp tastaǵan durys dep sanaıdy.

– Sebebi doktorlyq jumy­symyz qazaq tilinde zertteledi ári kóptegen taqyryp qazaq qoǵa­mynyń máselelerine arnalady. Sonymen qatar «Scopus»-qa maqala jarııalaý qazirgi tańda óte qıyn bolyp tur. Men maqalalarymdy eýropalyq jýrnaldarǵa birneshe ret tegin jiberdim. Úsh ret qaıtyp keldi. Aqsha tólep te jarııalaýǵa tyrys­qan edim. Biraq eki ret aldanyp qaldym. Taqyrybymyz ulttyq qundylyqtar tóńireginde bolǵandyqtan, ol sheteldik basylymdardy asa qyzyqtyrmaıdy, – deıdi Záýresh Qoıgeldıeva.