«Janbota, osy ma edi ólgen jerim?» degen sóz kóziqaraqty qazaq arasynda kúıinishtiń belgisindeı, qanatty tirkeske aınalyp ketken. Shabarmannyń eserligi de, Janbota men Aznabaıdyń keýdemsoq pıǵyly da oıdy jetkizýdiń beıneli túri retinde qoldanyla beredi. Ásirese, bul obrazdar «Birjan sal» fılminde tamasha kórsetilgen. Birjan salǵa Janbota bolys qolqa sala kelgende, «sal-seriniń de sharshaıtyn kezi bolady. Qazir án salyp, dıdáký qylatyn zaýqym joq. Osy saparǵa meni áýrelemeseń qaıtedi?» deıtini bar ǵoı saldyń. Elden saltanatyn asyrǵysy kelgen Janbota sonda da qoımaı kóndiredi Birjandy. Fılmniń taǵy bir tusynda Aznabaı «Kólbaı kim, Aznabaı kim?» dep shirengeninen-aq onyń kim ekeni baıqalyp qalady. Eń bastysy, munda Janbota men Aznabaıdyń «ulyqqa» jaqqysy kelgeni, soǵan bola jalpyldap kelistirip úı tikkeni, Birjan saldyń opyq jegeni – otarlyq saıasattyń kesirinen ekeni aıqyn ańǵarylady. Al ánniń ózine kelsek, gáp joq. Shamyrqanǵan ashý, yza, kek tereń tolǵanyspen kómkerilgendeı áser etedi. Biz jetkenimizshe aıtýǵa tyrysqanymyzben, týyndynyń tula boıyna tunǵan sezimderdiń barlyǵyn terip aıtý, árıne qıyndaý. Degenmen án týraly Ahmet Jubanovtyń jazbasy kádimgideı kóńil kónshitedi.
«1865 jyldyń jazy. Ombynyń general-gýbernatory keledi dep Kókshetaý búlinip jatyr» dep bastaıdy ǵoı sóziniń lámin akademık Jubanov. Aqsary bolysy Janbota men Qońyrjannyń Aznabaıy da jinigip úı tigiskeni týraly derekter qamtylǵan avtordyń «Zamana bulbuldarynyń» ishinde.
«Janbota bolystyń úıler tobynyń birinen yrǵaltyp salǵan ánniń úni shyqty. О́z tobynyń ishinde osyndaı eldi eleýretken, qulaqtaryn tostyrǵan ánshisi bolǵanyna Janbota da kóterilmesin be, túkirigin tipti «shyrt» dep bireýlerdiń ústinen asyra túkirip, ózi isik kózi tipti ashylmaı qalǵan sııaqty. Ánshiniń sıqyrly úni eki bolystyń básekesin, talasyn ne qylsyn, Aznabaı jaqtan kóptegen bozbala yǵysyp kelip, jaqyndap, qulaqtaryn tosyp, raqattanyp tyńdap tur. Jastardyń ol minezi Aznabaıǵa unamaı, ondaı ánshi ala kelmegenine ózi de osy bir sátte ishine ashýy syımaı turǵan», dep taǵy bir qoıyp qalady A.Jubanov. Qyzǵanyshtan ishi kúıip ketken sondaǵy Aznabaıdyń sózin qarańyz:
«–Anaý úıdegi ánshini meniń qonaqúıime alyp kel, án salsyn, syılyqty Janbotadan asyramyn, al kelmese arjaǵynyń bıligi ózinde – dedi» deıdi. Qaıdaǵy bir ánshi emes, ataqty Birjan ekeni belgili ǵoı ol. Daýys pen úndegi artyqshylyqty moıyndap, qurmet tanytýǵa moıynǵa qatqan toń men júrektegi muz des bere me?
«Shabarman amaly joq, ánniń aıaǵyn kútti de, kelgen jumysyn qaıtalady, qolyndaǵy qarýy – qamshysyn qatty qysyńqyrap, kúshiniń de bar ekenin otyrǵandarǵa sezdirip qoıǵysy keldi. Ánshi eshqaıda barmaıtynyn, mal, olja, syılyq izdep júrmegenin, tek myna sııaqty halyqtyń toptasqan jerinde ónerin kórsetýge kelgenin aıtty. Tilin aldyra almaǵan shabarman sol kezde ańdaýsyz otyrǵan ánshiniń basyna qamshymen bir-eki tartyp qaldy».
Oqıǵanyń dál osy tusy «Birjan sal» fılminde de bar. Onda tipti aıanyshty túsirilgen. Shabarman qamshymen salyp kep jibergende selk ete qalasyz. Bir kezde saldyń mańdaıynan aqqan qan dombyranyń betine tamyp jatady. Birjannyń bas terisiniń qamshy osqan jeri yrsıyp ashylyp ketedi. Halyqtyń qadir-qasıetine aınalǵan sal munsha sergeldeńge túsip, soqqy jegeni – qazaq rýhy men bolmysyna jasalǵan tepki edi, túsingenge. Qalaı desek te, dala zańy men saltyna jat, shetin áreket.
«Júrgen jerinde attan qyz-kelinshek kóterip alatyn, halqyna syıly altyn basyna mynandaı jaman shabarmannyń áńgir taıaq oınatqanyna qatty nalyp, tili kúrmelgendeı, biraz ýaqyt sózge de kele almady. Shabarman shyǵyp ketkennen keıin ánshi de júgire basyp dalaǵa shyǵyp, dombyrasyn sol ustaǵan boıy, ánsheıindegideı ulyqsat surap syzylyp turmaı, Janbota otyrǵan úıge kirip keldi de, dombyrasyn qaǵyp-qaǵyp jiberip, eń saǵadaǵy perneni basyp turyp, yzaly daýys, ashy únmen kıiz úıdiń túndigin búlkildetkendeı ekpinmen:
Janbota, osy ma edi ólgen jerim,
Kókshetaý boqtyǵyna kómgen jeriń?
Kisisin bir bolystyń bireý sabap,
Bar ma edi statıada kórgen jeriń?
Janbota, óziń bolys, ákeń Qarpyq,
Ishinde segiz bolys sheniń artyq.
О́zińdeı Aznabaıdyń shabarmany
Qolymnan dombyramdy aldy tartyp.
Tartsa da dombyramdy bergenim joq,
Eserdi shabarmandaı kórgenim joq.
Qamshymen top ishinde uryp edi,
Namystan, o darıǵa, ólgenim joq».
Bul jerde Ahmet Jubanov nusqasyndaǵy án mátinin tolyq usynyp otyrmyz. Sebebi mundaǵy shabarman sóziniń ornyna keıbir jerde poshtabaı sózi qoldanylyp júr. Al kınodan kórip, ándi tyńdaǵanda janyń tipten aýyrady. Ahmet Jubanovtyń «Birjan sal» jazbasyn oqyp baryp tyńdaǵan adam da beıjaı qalmasy anyq degen oıdamyz.