Kún raıyn boljaýshylar bıyl Almatyǵa kóktem erte keletinin eskertken edi. Sınoptıkterdiń sol sáýegeıligi oryndalyp, qazirgi kúnderi ońtústik óńirlerde kún jarqyrap tur. Alaıda Almaty sııaqty taýly aımaqtarda munyń da óz qateri bar. Kún jylyna bastaǵannan keneler de jybyrlap oıanady, jabysqan jerinen aıyrylmaıtyn jándik adamǵa da, jan-janýarǵa da jaqsylyq ákele qoımaıdy.
Almatyda kene ensefalıtiniń aldyn alý taýly aımaqtarda nemese saıajaılar aýmaǵynda turatyndar úshin óte ózekti. Bul, ásirese, Medeý, Bostandyq, Naýryzbaı aýdandaryna qatysty. Sondyqtan bıyl mamandar kene ensefalıtiniń aldyn alý sharalary týraly erterek eskertýge májbúr bolyp otyr.
О́ńirlik kommýnıkasııalar qyzmeti alańynda ótken brıfıngte Almaty qalalyq Qoǵamdyq densaýlyq saqtaý basqarmasynyń shtattan tys bas travmatolog-ortoped dárigeri Qanat Tezekbaev kún jylynǵaly kene shaǵyp, medısınalyq kómekke júgingen naýqastardyń sany artqanyn alǵa tartty. О́tken aptada ǵana 52 naýqas mamandardyń kómegine júginse, onyń 23-i – bala. Kóbinese kene shaǵý oqıǵalary qala mańy men taý baýraıynda oryn alady.
Al kene ensefalıti – turaqty tabıǵı oshaqtarda paıda bolatyn, dene qyzýynyń kóterilýi, ıntoksıkasııa men júıke júıesiniń zaqymdanýy arqyly bilinetin vırýstyq ınfeksııa.
«Denege jabysyp qalǵan keneni teriden alǵan kezde onyń biztumsyǵynyń qalyp qoımaýyn qadaǵalap, múmkindiginshe tezirek alyp tastaý kerek. Muny travmatologııadaǵy dárigerdiń jasaǵany durys. Eger dárigerge barý múmkindigi bolmasa, dárihanada nemese kez kelgen basqa jerde satylatyn qysqyshy bar arnaıy pınset qoldanýǵa bolady. Keneni barynsha jabysqan jerinen ustaý kerek, pınsetti tistegen jerinen kóldeneń ustańyz, keneniń denesin aınaldyrǵan kúıi alý kerek. Kóp uzamaı kene de teriden ózdiginen shyǵýy kerek», deıdi Q.Tezekbaev.
Keneler adamdy negizinen teri tinderi eń jumsaq jerleri – qulaqtyń syrt jaǵy, moıyn, bastyń shashy bar bóligi, shyntaqtyń ishki jaǵy, qoltyq asty, ish, shap, jilinshiktiń ishki jaqtary, tize astynan shaǵady. Keneniń shaqqany bilinbeıdi: jándik jaraǵa aýyrsynýdy basatyn zat engizedi.
Kene ensefalıti jándiktiń ózinen basqa, aýrý eshki men sıyrdyń shıki sútin ishý arqyly da juǵýy múmkin. Kene kóktem, jaz aılarynda kez kelgen ýaqytta qaýipti.
«Ensefalıt vırýsyn juqtyrǵan kene shaqqannan keıin úsh kún ishinde shuǵyl profılaktıka júrgizý qajet. Dene salmaǵynyń ár 10 kılogramyna 1 ml dozada kenege qarsy ımmýnoglobýlın engizý kerek nemese sáıkes keste boıynsha ıodantıpırın qabyldaý qajet. Ensefalıttiń asqynýy asa qaýipti, zardaby úlken, sondyqtan aldyn alǵan mańyzdy», dep keńes bergen dáriger bul máselede basty profılaktıka vaksınalaý ekenin atap ótti.
Jeke qorǵanys sharalarynan basqa, mamandar aýladaǵy qoqysty shyǵaryp otyrý, úı janýarlarynyń júnin arnaıy quraldarmen tazalap, muqııat tekserý, kenelerdi úrkitetin ósimdikter otyrǵyzý, eski butaqtar men shóp-shalamdy, kógaldardy udaıy shabý qajettigin qaperge saldy.
Kenelerdiń tabıǵattaǵy jaýy qustar bolsa, jem salǵyshtar ornatyp qoıǵan da jaqsy, sol sııaqty qorshaýdyń syrtyna eni 100 sm úgindi nemese qıyrshyq tas tósep qoıǵan da nátıjesin beredi.
О́z kezeginde qalalyq Qoǵamdyq densaýlyq saqtaý basqarmasynyń shtattan tys epıdemıologi Elvıra Ibragımova: «Almaty – kene ensefalıttiń endemııalyq aımaǵy. Tájirıbede kene shaǵýy kóbinese naýryz ben qyrkúıek aılarynda oryn alady. Tekserilgen kenelerdiń arasynda ensefalıt juqtyrǵandary da bar», dedi.
Kene ensefalıtine qarsy egý 18 jastan bastap júrgiziledi. Oǵan kene ensefalıtiniń endemııalyq aýmaǵynda nemese sol jerde turatyn adamdar, sondaı-aq kene ensefalıtiniń vırýsynyń tiri daqyldarymen jumys isteıtin medısına qyzmetkerleri enedi.
«Vaksınalaý kestesi 1-7 aı aralyǵymen eki egýden jáne bastapqy vaksınalaý kýrsy aıaqtalǵannan keıin 12 aıdan keıin revaksınalaýdan turady. Birinshi ıneksııany kúzgi kezeńde (qazan-qarasha), ekinshisin 1-2 aıdan keıin jasaǵan durys», dep túsindirdi epıdemıolog.
Kene ensefalıtine dýshar bolǵandar densaýlyq jaǵdaıyna qaraı eki jyl jáne odan da uzaq ýaqyt boıy dıspanserlik baqylaýdan ótýge tıis. Kene shaǵyp alǵandardy dıspanserlik baqylaý turǵylyqty jeri boıynsha medısınalyq uıymda 21 kún boıy turaqty termometrııa arqyly júrgiziledi.
Sonymen qatar sarapshy kene shaqqan jaǵdaıda onyń antıgendik quramyn teksere otyryp, Ulttyq sanıtarlyq-epıdemıologııalyq qadaǵalaý jáne saraptama ortalyǵynda júrgizýdi usynady. Bul saraptama aqyly, zardap shekkender aqyly negizde SESO jáne RSEB-te qan taldaýyn júrgize alady.
Brıfıng sońynda mamandar kene shaǵyp alǵan jaǵdaıda qandaı stasıonarlarǵa medısınalyq kómekke júginý kerektigi jóninde keńes berdi.
ALMATY