Malshy mereıi – aýyl abyroıy

Mereke ıdeıa­­synyń avtory jáne uıym­dasty­rýshysy, Ulttyq agro­qoz­ǵalys tór­aǵasy Almas­bek Sadyrbaı: «Mal­shylar kúni» mere­ke­si­niń bas­ty maqsaty – mal sharýa­shy­lyǵy salasyndaǵy azamat­tardyń már­te­­besin kóterý, olar­dy eńbektegi jetis­t­ikteri úshin kóter­meleý, aýyl sharýa­shylyǵyn damytý», deıdi.

Dóńgelek ústel barysynda Aýyl sha­rýashylyǵy mınıstri Er­bol Qa­ra­shókeev búgingi tańda mal sha­rýa­­­shylyǵyn damytý boıynsha atqary­lyp jatqan sharalar, saladaǵy kúl­bil­teli máseleler, ony sheshý jol­da­­ry jóninde keńinen baıandap berdi.

Halqymyzdyń ata kásibi sana­­la­tyn mal sharýashylyǵy – elimiz­de áleý­­­mettik-ekono­mı­kalyq turǵy­da áli kúnge deıin jetekshi sala. Mal sha­rýa­­shy­lyǵynyń el ekonomı­kasyn­daǵy salma­ǵy azaıǵanymen, onyń tur­mys­tyq-sharýashylyq, tarı­hı-máde­nı mán-maǵynasy bir mysqal da kemigen joq. Álemde jyldan jylǵa halyq sanynyń ósýine baılanysty sapaly azyq-túlik óndirý ǵalamdyq deńgeıdegi ózekti máselege aınalǵan kezeńde onyń bási qaıta arta tústi.

Sońǵy ýaqytta elimizde mal sharýa­shy­lyǵy qarqyndy damyp keledi. Mal basy jyldan jylǵa kóbeıe túsýde. 2022 jyldyń ózinde iri qara mal sany – 4,2%-ǵa, qoı – 4,8%-ǵa, jylqy – 10,5%-ǵa, túıe – 6,5%-ǵa, qus sany 4%-ǵa artty. Qazirgi tańda respýblıkanyń AО́K jalpy óniminiń shamamen 40%-y mal sharýashylyǵynyń úlesine tıesili.

Salany memlekettik qoldaý sharalary da durys jolǵa qoıylǵan. Mal sharýashylyǵyn sýbsıdııalaý tetigin odan ári jetildirý boıynsha jumystar júrgizilip jatyr. Mal basyn jáne mal sharýa­shylyǵy ónimderin ulǵaıtý úshin bıyl 108 mlrd teńge bólinip otyr.

Endigi jerde mal ósirýmen aına­lysatyn sharýa qojalyqtary za­ma­naýı ozyq tehnologııalardy óndi­riske batyl engizip, sapaly ónim ón­dirý, sondaı-aq et eksporty áleýetin arttyrý, jún men terini óń­deý maqsa­tyn­daǵy ju­mystardy jandandyra be­rýi kerek», dep atap ótti Erbol Shy­raq­paıuly.

Májilis depýtaty Ardaq Nazarov malshylar mártebesin kóterý boıynsha daıyndalyp jatqan jobamen tanystyrdy. Atalǵan joba eńbegi esh, tuzy sor malshy qaýymy úshin ózekti – olardyń zeınet demalysyna shyǵýyn, densaýlyǵyn kútýin, shıpajaılarda dem alýyn, balalarynyń oqýǵa túsýde jeńildik alýyn qamtamasyz etý sııaqty mańyzdy máselelerdi qa­ras­tyrady.

Májilis depýtaty Baqytjan Bazar­bek «Jaıylym týraly» Zańǵa, Jer ko­deksine engizýge usynylyp otyr­ǵan óz­­gerister týraly málimdedi. Jınal­ǵan­­dar zańǵa engizilmekshi «Qoǵamdyq jaıy­­lym» týraly ózgeristi qýana qýat­tady.

Mınıstrlik ókilderi, maman­dar, sharýa jetekshileri mal sharýashyly­ǵynyń jetis­tikterimen qatar, aldaǵy ýaqyt­ta qolǵa alyp, atqarylýy tıis ózekti máse­leleri jóninde ashyq áńgi­me qozǵady. Tórt túliktiń jańa zaman­daǵy alar orny týraly oılaryn ortaǵa saldy. Atakásiptiń aýqymyn, odan óndiriletin ónimniń kólemin keńeıtip, damytýdyń utqyr joldary týraly pikir almasty.

Birqatar sharýa qojalyǵynyń jetek­shileri Aýyl sharýashylyǵy mınıstr­liginiń «Eńbek ardageri», «Aýyl sharýa­shylyǵynyń úzdigi» tósbel­gilerimen marapattaldy.

Bir qýanarlyǵy, qazirde alys aýdan­­­dardyń barlyǵynda derlik, myń­dy aıdaǵan baılar bar. Olar mal basyn art­tyrýdy ǵana maqsat etpeı, osy sala­ny zamanǵa saı damytý, ózderi tura­tyn aýyl-aımaqtyń áleýmettik-tur­mys­tyq jaǵdaıyn jaqsartý isine de eleýli úles qosyp keledi. Malsaq, eńbek­shi qaýymnyń jumysyn jeńildetý, jetildirý jaıy da udaıy nazarda. Saıyp kelgende, mal sharýashylyǵyn damytý – ultymyzdyń altyn tamyry alys aýyldardy damytý, atameken – darqan dalany túletý.

Halqymyzda «Balyqshy daýylda, eginshi jaýynda tynyǵady» degen qa­natty qaǵıda bar. Al malshylar qaýy­my jyldyń qaı mezgilinde, qan­­daı aýa raıy jaǵdaıynda bolsyn at ústinde, biri bitse, biri bastalyp ja­ta­­­tyn naýqandyq jumystardyń basy-qasynda júredi. Demek, osynaý beı­netkesh jandardyń eńbegi qandaı syı-qur­met, maqtaý-mara­patqa bolsyn laıyq.