Chernoresk aýylynyń turǵyndary sapaly aýyz sýdan tarshylyq kórip otyr. Eldi mekende 40 jyldan astam jumys istep turǵan skvajınanyń sýy túgesilip, amaly qalmaǵan jurt Ertis ózeniniń sýyn qaınatyp ishýge májbúr.
Pavlodar aýdanyna qarasty bul aýylda qazir baý-baqsha men tórt túlikti sýaratyn sý kózi joq. Másele sonaý 2021 jyldyń qysynda bastalyp, jergilikti turǵyndar úılerine kelip turǵan aýyz sýdyń sapasy nasharlap bara jatqany jaıynda dabyl qaqqany esimizde. Jergilikti ákimdik áýpirimdep júrip jaǵdaıdy túzegendeı bolyp edi. Alaıda byltyrdan beri birinshi skvajınanyń túbin laı basyp, ahýal tipti qıyndap ketti. Sý munaralary jer astynan tartyp alatyn sýdy jetkilikti jınaı almaıdy. Másele sodan beri ózekti kúıinde qalyp otyr.
– Kún ystyqta sý tappaı, qatalap otyrmyz. Birinshi munaraǵa jınalatyn sý tutas aýylǵa jetpeıdi. Al ekinshi munarany osy aıdyń sońynan bastap jóndeı bastaımyz, – deıdi ákimdiktegiler. Byltyr da osyndaı jaǵdaı oryn alyp, qudyqtardyń betine sý shyǵyp ketti. Japqyshtaryn aýystyrǵan soń, másele rettelgendeı kóringen. Ári úıimizge kelip turǵan sý aýyz sýǵa jaramsyz, tek úı sharýashylyǵyna, baý-baqshaǵa paıdalanamyz. Endi sol sýdyń ózi de joq. Sońǵy ret bolǵan apattyq jaǵdaıdan keıin barlyǵy toqtap qaldy. Adamdar baý-baqsha egýden qorqyp qalǵan. Sebebi ony sýaratyn sý joq. Turǵylyqty halyqtyń 90 paıyzy sýdy Ertis ózeninen shelektep tasyp, qaınatyp ishýge májbúrmiz, deıdi jergilikti turǵyn Anastasııa Rashýpkına.
О́ńirlik energetıka jáne turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyq basqarmasynyń basshysy Erjan Salhanovtyń aıtýynsha, buǵan deıin sý alynyp kelgen skvajınanyń túbin laı basqany sebepti endi ony paıdalaný múmkin emes. Sondyqtan aldaǵy ýaqytta jańa skvajına qazylyp, aýyl halqyna sý sodan tartylady. «Bizdiń basqarmanyń aldynda óńir boıynsha 27 aýyldy sýmen qamtamasyz etý mindeti tur. Iаǵnı osy eldi mekenderge eń áýeli basymdyq beriledi. Chernoreskide sý joq emes bar, tek sonyń sapasyn durystaý máselesi týyp otyr. Ári máseleniń qalyptasqanyna bir jarym jyldaı ǵana ýaqyt bolǵan. Ony sheshý úshin bıýdjettik ótinim berip, smeta jasaýǵa biraz ýaqyt jumsaldy. Jobany júzege asyrý kezinde keıbir pysyqtalmaǵan jaıttar týyndap qalady. Taǵy biri túzetýge ushyraıdy, máselen, qosymsha skvajınany burǵylaý kerek bolady. Budan 40 jyl buryn burǵylanǵan skvajınanyń túbi laılana bastaǵanyn jobalaýshylar eskermegenge uqsaıdy. Sebebi aýyldy ortalyqtandyrylǵan aýyz sý júıesimen qamtyǵan ýaqytta jańa skvajına jobaǵa enbeı qalǵan», deıdi ol.
Pavlodar aýdanynyń ákimi Nıkolaı Dychko bul skvajına ortalyqtandyrylǵan júıe arqyly 2012 jyldan jaqsy jumys istep turǵanyn, másele sońǵy eki jylda boı kórsete bastaǵanyn jetkizdi. Oblys ákimdiginiń qoldaýymen jańa skvajına qazýǵa óńir bıýdjetinen 87 mln teńge bólinipti. Tereńdigi shamamen 630 metr bolatyn uńǵymany burǵylaý maýsym aıynyń sońynda bastalady dep sendirdi aýdan basshysy. Odan soń jańadan sorǵy jabdyqtaryn ornatý, jelige qosý jumystary júrgizilmek.
Qazir Chernoresk aýylynda 1494 adam turyp jatyr. Aýdandyq qoǵamdyq keńestiń tóraǵasy Baqytbek Batkeevtiń sózinshe, bıyldan jergilikti aýyldardaǵy aýyzsý kásiporyndaryn basqarý formalary ózgertilip, barlyǵy oblystyq bıýdjetke qaraıtyndaı júıe jasalýda. Sebebi eldi mekenderdegi aýyz sýdyń ózindik quny bir tekshe metrine 600-700 teńgeniń ústine shyǵyp ketedi. Al jeke turǵyndarǵa belgilengen tarıf mólsheri shamamen 258 teńge. Jergilikti qazyna aýyz sýdy sýbsıdııalaýǵa únemi qarajat taba bermeıdi. Sondyqtan jańa júıe aýyldardaǵy aýyz sý munaralarynyń jumysyn turaqty etetinine senim mol.
Pavlodar oblysy,
Pavlodar aýdany