Onynshy maýsym: Operadaǵy ozyq jetistikter

О́nerdiń aıshyqty keshi

О́tken aptada atalǵan óner ordasy X mereıtoılyq maýsy­myn álemdik jul­dyzdardyń qaty­sýy­men ótken sım­fonııalyq kon­sert­pen aıaqtady. Aıtýly keshte teatr­dyń bas dırıjeri, maes­tro Alan Bóribaevtyń baǵdarlamasy usy­­nyldy. Eń basty jańalyq – Ah­met Jubanov pen Ǵazıza Juba­novanyń «Qur­manǵazy» operasynan sıýıtanyń premerasy boldy. Odan bólek Antonın Dvorjak pen Gýstav Malerdiń týyndylaryn tyńdap qaıttyq.

– Keshimizdi Ahmet Jubanov pen Ǵazıza Jubanovanyń «Qur­man­ǵazy» operasynan Sım­fo­nııalyq sıýıtanyń premerasymen bastadyq. Osylaısha, biz ózi­mizdiń ulttyq ónerimizdi qoldaý – «Astana Opera» qyzmetiniń bas­ty baǵyttarynyń biri ekenin atap kórsetemiz. Ahmet Qýanuly Qurmanǵazy týraly opera jazýdy armandaǵan, biraq úlgermegen. О́kinishke qaraı, ol ómirden ótken­dikten, bul týyndyny onyń qyzy Ǵazıza Ahmetqyzy aıaqtady. Men sıýıtanyń konserttik nusqasyna osy­naý qýatty operadan bir­neshe jarqyn sımfonııalyq úzin­dini tańdap aldym. Ǵazıza Ahmet­qyzynyń aspaptaýy kórkem, orkestr­diń soqpaly bóligi keńeı­tilgen. Tom-tom, bongo, marakas, qo­ńyraýlar, vıbrafon, ksılofon jáne basqa da soqpaly as­paptar «Qurmanǵazyny» orkestrge laıyqtaýda aıryqsha kolorıt qosady. Odan bólek ataqty vıolonchelshi Szın Chjaomen bir­ge Antonın Dvorjaktyń jaý­hary – Vıolonchelge arnalǵan konsertin oryndadyq. Buryn onymen Japonııada jumys istedik. Álemdik talanttyń As­tanada óner kórsetýge shaqyrýymdy qabyl alǵanyna qýanyshtymyn. Al konsert pen teatrdyń mereıtoılyq maýsymyn Malerdiń «Tıtan» atty ǵalamat birinshi sımfonııasymen aıaqtadyq», deıdi maestro Alan Bóribaev.

Sondaı-aq ol Gýstav Malerdiń shyǵar­mashylyǵyna burynnan yntyq bolǵanyn atap ótti. «Teatr­ǵa kelgen alǵashqy jyldary orkestrmen Gýstav Malerdiń bar­lyq sımfonııasyn oryndaımyn dep maqsat qoıdym. Gýstav Ma­ler – XIX ǵasyrdyń sońyndaǵy jáne XX ǵasyrdyń basyndaǵy eń iri kompozıtorlardyń biri. Onyń sımfonııalaryn oryndaý – árdaıym úlken oqıǵa. Onyń sım­fonııalarynyń túgelge jýyǵy orkestrdiń úlken quramyna arnap jazylǵan, al olardy oryndaý mýzykanttardan asqan sheberlikti talap etedi. Buǵan deıin onyń Ekinshi, Besinshi jáne Segizinshi sımfonııa­syn oryndadyq. Osy­dan keıin barlyǵy neden bas­talǵanyn bilý úshin onyń bas­qalarǵa uqsamaıtyn Birinshi sımfonııasyn oryndaýymyz zańdylyq. Orkestrmen birge Ma­lerdiń barlyq sımfonııalar top­tamasynyń ortasyna ja­qyndap qalǵanymyzdy seziný biz úshin úlken qýanysh boldy», dedi bas dırıjer.

Áýezdi keshte aty álemge másh­húr vıolonchelshi Szın Chjao Qazaq­standa alǵash ret óner kór­setti. Talantty sheber kesh mazmu­nynyń mýzykalyq qundylyǵy tereńde ekenin atap ótti.

– A.Dvorjaktyń Orkestr men vıolonchelge arnalǵan konserti, sı mınor – álemdegi barlyq vıolonchelshiler úshin aıtýly konsertterdiń biri. Men úshin bul týyndy sımfonııa, orkestr partııa­sy – teńiz, al vıoloncheldiń jeke partııasy teńizdegi qaıyq tárizdi nemese olardy ǵalam men juldyzǵa uqsatamyn. Konsert or­kestrge keremet laıyqtalǵan. A.Dvorjaktyń vıolonchelge ar­nal­ǵan konsertindegi sekildi dál mundaı orkestr­lik óńdeýmen vıo­lonchelge arnalǵan basqa bir­de-bir konsert joq. Atalǵan týyn­dyda barlyǵy bar. Bul ǵala­mat, kórkem, tereń maǵynaly jáne emosıonaldy shyǵarma. Vıolon­cheldiń partııasy osynaý as­paptyń múmkindikterin meılin­she asha túsedi. Bul kompozısııa sheber qurylǵan. Osy týyndyny oryn­daǵan saıyn solıstiń múm­kindigi synalady, – deıdi Szın Chjao.

Premeradan gastrolge deıin

Bıylǵy maýsym qandaı jańa­lyqtar men aıtýly oqıǵalarǵa toly bolǵanyn umytqan joqpyz. Jas ta jasampaz elor­danyń alyp áshekeıi sanalǵan teatr sah­­­nasynda asqaq ónerge talaı márte kýá boldyq. Tamsandyq ta tań­dandyq. Birqatar aıtýly premeralar usynylyp, kórer­menniń kózaıymyna aınaldy. Atap aıtsaq, 2022 jyldyń eń kóp talqylanǵan jáne kópshilik asyǵa kútken balet prem­e­rasy «Kúlbıke». Týyndyny «As­tana Opera» sahnasynda S.Pro­kofevtiń mýzykasyna horeograf Raımondo Rebek qoıdy. Son­daı-aq Balnur Qydyrbektiń «Qalqaman – Mamyr» ulttyq opera-baletiniń premerasy da úlken rezonans týǵyzdy. Bıyl teatr taǵy eki premera daıyndady, olar – álemdik horeografııa jaýhary V.A.Mosarttyń mýzy­kasyna I.Kılıannyń «Kishi ólim» baleti men Dj.Rossınıdiń sırek oryndalatyn «Al­jırdegi ıtalııalyq qyz» opera-býffasy.

Premeralardy gastrolder tizbegi almastyrdy: balet trýppasy Máskeý jurtshylyǵy aldynda Kreml saraıy sahnasynda óner kórsetti. Qazaqstan men Reseı arasyndaǵy dıplomatııalyq qa­tynastardyń 30 jyldyǵy aıasynda qazaqstandyq ujym B.Asafevtiń «Baqshasaraı bur­qaǵy» spektaklin usyndy.

Mýzykany baǵalaıtyn jandar da, ártister de kópten kútken «As­tana Ope­ra» gastroli Almatyda 8-10 jeltoq­san aralyǵynda ótti. Teatr almatylyq kó­rermenge bir-bi­rine múlde uqsamaıtyn eki baǵdar­lama – Gala-konsert pen Dj.Verdıdiń «Rekvıemin» usyndy. Al solıster teatr horynyń jáne Qa­zaq­stannyń eńbek sińirgen qaı­­ratkeri Abzal Muhıtdınniń jetek­shiligindegi sımfonııalyq orkestrdiń súıemeldeýimen óner kór­setti. Odan keıin teatr ujymy Ba­kýge jınaldy. Al Belarýs Úlken teatryn­da Djoakkıno Ros­sınıdiń «Jibek saty» opera-farsyn oryndady. Bul gas­trol XII Mınsk Rojdestvolyq opera forýmy aıasynda ótken edi. Solısterdiń vokaldyq sheberligi men ártistigi, «Qurmet» ordeniniń kavaleri Rýs­lan Baımýrzınniń jetek­shi­ligindegi Kameralyq orkestr­diń naqyshyna keltire dybys­taýy belarýstik kórermendi tańǵal­dyrǵany sózsiz.

 «Astana Opera» sahnasynda gastrol­dik týrmen qatar álem­niń 14 elinen opera jáne balet jul­dyzdaryn jınaǵan «Ji­bek joly» halyqaralyq festıvali ótkeni de este. Bir aıǵa jalǵasqan asqaq óner merekesi kópshiliktiń jadynda jar­qyn estelikter qal­dyrdy. Mádenıet jáne sport mınıstr­liginiń qoldaýymen uıym­das­ty­rylǵan festıval elimizdiń mádenı ómirindegi aıshyqty oqıǵalardyń biri retinde tarıhqa endi.

Bıyl da trýppa túrli qala­lar men elderge gastrolmen bar­dy: mamyrda opera trýppa­synyń Qaraǵandydaǵy, balet trýp­pasynyń Almatydaǵy gas­trold­eri ótti. Hor ártisteri Pol­­shada óner kórsetip, Var­sha­va men Belostokta ónersúıer qaýymnyń ystyq yqylasyna bólendi. Ártister halyq­ara­lyq baıqaýdan júldeli birin­shi oryn alyp keldi, sondaı-aq qazaq mýzykasynyń jeke kon­ser­tin berdi. Artynsha polıak jurt­shylyǵynyń suraýy boıyn­sha qazaq mýzykasynyń taǵy bir kon­sertin ótkizdi. Jýyrda Slo­venııa turǵyndary qazaq balet ártis­­teriniń jarqyn ónerine kýá bolmaq.

Osy tusta skrıpkashy Marat Bısen­ǵalıevtiń kóptiń júregin jaýlaǵan joba­syn da atap ótpeske bolmaıdy. Myń mý­­zykant bir sátte bir sahnada «Uly da­la áýeni» saltanatty odasyn orynda­ǵanyn tyńdaǵan júrek umyta ma? Eske salsaq, premera Mádenıet jáne óner qyz­metkerleri kúnin merekeleý aıasynda ótken edi.

Kezek – jastardiki

Bul maýsymda akademıster de elordalyq kórermendi ózderiniń sátti sahnalyq jumystarymen birneshe márte qýantyp úlger­di. Bıyl P.Chaıkovskııdiń «Io­lanta» operasynyń, uly kompo­zıtordyń 150 jyldyǵyna oraı S.Rahma­nınovtyń «Aleko» op­era­synyń kon­sert­tik nusqala­ry­nyń premerasy boldy. Dj.Pýchchınıdiń «Bogema» operasy men Dj.Rossınıdiń «Al­jırdegi ıtalııalyq qyz» opera­synyń premerasy Astana Opera Halyqaralyq opera akademııa­syn­daǵy oqýdyń sheshýshi núktesin qoıdy. Eki spek­taklge de akademııa solısteri qatysty.

Budan bólek, «Astana Opera» óskeleń urpaqtyń saýatty damýyna kóp kóńil bóledi. On jyldan beri «Astana Opera» qabyr­ǵasynda Balalar teatr stýdııasy jumys isteıdi. Onyń oqýshylary bas sahnada óz ónerlerin kásibı ártistermen birge kórsetip júr. Al byltyr «Astana Opera» teatrlyq qolóner stýdııasyn ashty. Balalar kıim úlgileýden bastap, aǵashqa órnek salýǵa deıin árkim óz synybyna zor yntasymen baryp júr. Osy balalardyń ishinde bireý bolmasa, bireýi kásibı ómirlerin «Astana Operamen» baılanystyrýy ábden múmkin. Sondaı-aq osy jyldan bastap teatrda ba­lalarǵa ǵana emes, eresekterge de teatrlyq qolónerdi úırete bastady. Endi nıet bildirgen kez kelgen jan jasyna qaramastan teatr qyz­metkerleri qataryndaǵy tájirıbeli ustazdardyń jetekshi­ligimen ózde­riniń shyǵarmashylyq áleýet­te­rin ashyp, aıryqsha daǵdy­lardy meńgere alady.

Kásibılik kez kelgen óner ada­myna tájirıbemen keledi. Osy maqsatta teatrda sheberlik saǵat­tary jıi uıymdastyrylyp turady. Onyń ishinde ataqty opera oryndaýshysy ári vokal boıynsha koých Anna Vandıdiń (Italııa) sheberlik saǵatyn, balet trýppasynyń Fransııadan kelgen sheber Iаnnık Bokýınmen kezdeskenin erekshe aıtýǵa bolady. Maýsym boıy elordalyq sahnada talaı sheteldik ártister óner kórsetti: ońtústikkoreıalyq opera ánshisi Sýmı Cho, portýgalııalyq ánshi Sıýzana Gashpar, dúnıejúzinde suranysqa ıe fleıtashy Andrea Grımınellı (Italııa), ıtalııalyq dırıjer Djýzeppe Akýavıva, Marıınskıı teatrynyń solısi Ahmed Agadı, Belarýs Úlken teatrynyń jul­dyzdary Dmı­trıı Ýksýsnıkov pen Lıýd­­mıla Hıtrova, Aleksandr Mıhnıýk (Belarýs), Darıa Gorojanko (Ýkraına), Konstantın Brjınskıı (Reseı), Ovan­nes Aıvazıan (Arme­nııa), Oksana Krama­reva (Ýkraına – Germanııa), Lıbýshe Santo­rısova (Chehııa), Darıa Sýzı men Haver Kacheıro Aleman (Germanııa) jáne taǵy basqalary.

 Festıvalder sherýi

Bıyl qańtarda teatr «Astana Opera» dırıjeri, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri Abzal Muhıtdın uıymdastyrǵan festıvalder toptamasyn ótkizýdi bastady. Mádenı is-sharalar tizbegi tórt aıǵa jalǵasty. Astanalyqtarǵa Japonııa, Mońǵolııa, Izraıl men Estonııadan dırıjerler sha­qyrylǵan Vena klassıkasynyń festıvali usynyldy. Bul fes­tıvalde teatr orkestri klassısızm dáýiriniń jaýharlaryn oryn­dap, sheberlik pen joǵary kásibı­likterin kórsetti.

«Rahmanınov trıbıýt» degen ataýmen taǵy bir festıval klassıktiń 150 jyldyǵyna arnaldy. Oǵan AQSh-tan, Eýropa men Qazaqstannan ataqty oryndaýshylar qatysty. Sondaı-aq asqaq óner jankúıerleri 12-27 sáýir aralyǵynda «Astana Ope­ranyń» Mármár, Kameralyq jáne Úlken zaldarynda ótken Barok­ko-festıvaldiń mazmundy baǵdar­lamasyn tamashalady.

Aıta keteıik, mereıtoılyq maý­­sym­dy Mádenıet jáne sport mınıst­r­liginiń qoldaýymen ótken «Operalııa» halyqaralyq fes­tıvali qorytyndylady. Oǵan Barseg Týmanıan (Armenııa), Laýra Ve­rekkıa, Dıego Kavassın, Iza­bel del Paolı (Italııa), Badral Chýlýýn­baatar (Mońǵolııa), Sed­jýn An (Koreıa), Mýnzıfa Isoeva (Tájik­stan), Alfııa Karı­mova (Bash­qurt­stan), Aıbek Sara­laev (Qyr­­ǵyzstan), Aboshon Rahma­týl­laev (О́z­bekstan), Kokı Iаng (Qy­taı) qatysty.