Amerıkadaǵy «Bostandyq músinin» bilmeıtin adam az shyǵar. Fransýz músinshisi Frederık Ogıýst Bartoldıdiń jumysy. Atalǵan eskertkishti 1876 jyly Fransııa AQSh táýelsizdigi deklarasııasynyń júz jyldyǵyna syıǵa tartqanymen, eskertkish tek on jyldan keıin salynyp bitkeni týraly derek bar. «Álemge jaryq shashqan bostandyq» atty eskertkishtiń halyq aýzynda «Nıý-Iork pen AQSh sımvoly», «Beıbitshilik jáne demokratııa sımvoly», «Bostandyq áıeli» sekildi beıresmı ataýlary jetip artylady. Alaıda osy topyraqtyń baıyrǵy tól tarıhynan, úndisterdi qalaı qyrǵynǵa ushyratqanynan habardar, tipti ol týraly kórkem dúnıelerdi oqyǵan adam bul músinge qarap turyp qalaı oılanýy múmkin?
Qazaq beıneleý ónerin bir bıikke kóterip, qaıta túletken birtýar sýretshi Salıhıtdın Aıtbaevtyń «Ana» kartınasyna kóz sýarǵanda álgindeı oıǵa qaldyq. Álgi «Bostandyq áıeli» men Salıhıtdınniń «Anasyn» ne baılanystyratynyn tap basyp aıtý da qıyn. Biraq qazaq dalasyndaǵy jas anaǵa qarap uzaq tesilgende, adamzat balasynyń qasıetti ana aldyndaǵy paryzy men boryshy, aq sútiniń óteýi, mahabbat pen meıirim týraly oılar ıektemeı qoımaıdy.
Biz bul týyndynyń eki túrin tamashaladyq. Keskindeme nusqasyn jáne maıly boıaýmen salynǵan kartınasyn. Ǵajap bir tylsym syr shertetindeı seziledi. Asa bir jaılylyq, beıqam ómirdiń jaıdary lebi de, adamzat balasynyń bolashaǵyna janyn tósegen taǵdyrly ómirdiń jankeshti keıpi de anyq baıqalady. Jáne báriniń bastaýynda turǵan jas ananyń keıpi. Atoısyz, kádimgideı til jetpeıtin tynyshtyq bar júzinde. Adamzat balasynyń osy kúnge deıingi barlyq jetistigi men ıgiligi jolynda asyl muratynan taımaǵan beıbit ana taǵdyrynyń kúngeıi men kóleńkesi... eles berip, týyndy eriksiz tabyndyrady. Anaǵa tabyndyrady. Pafossyz, ózi sulý, ózi súıkimdi hám ózi qaraly beıne... Bul sýretti túsindirýdiń ózi asylyq pa deımin, negizi. Baqqanǵa tynyshtyqtyń tilinen artyq ún men qudiret joq. Typ-tynysh múlgip ári terbelip syr shertip turǵan sýrettiń keńistigin sezinse bolǵany. Eriksiz birtýar sýretshiniń eńbekterin tamashalaýǵa kirisip ketesiz.
Aıtpaqshy, álgi «Bostandyq músinin» nege aıttyq? Menińshe sýretker dúnıejúzilik sondaı qubylystardy saralap, oı eleginen ótkizip salǵany baıqalady. El aýzynda «Bostandyq qudaıy» atala beretin músinnen «men senderge azattyq syıladym» degen óktemdik syz berse, Salıhıtdınniń «Anasy» «meniń barym sendersińder, perishte jandar!» dep móldiregen meıirimmen qaraıdy. Mahabbatqa jetpegen jan azattyqtyń da parqyna jete almasy haq. Sondyqtan avtordyń bul óneri álemdik jaýharlardyń qataryna kirýge tıis týyndy degen oıdamyz. Balasyn aldyna alǵan jas ana, bálkim jas ta bolsa jarty ǵumyry ótip ketken ana... О́kinishsiz, rııasyz jap-jas ananyń bir qolynda bolashaq ýaqyttyń kúsh-qýaty men ustynyna aınalar balasy tursa, bir qoly kóterýli. Álgi «Bostandyq músinindegi» qarttyqqa bet alǵan áıeldikindeı áýege tik shanshylǵan emes, óz basynan sál ǵana asyra kótergen aıaly alaqan – siz ben bizge degen meıirim men mahabbat. Jalyndy sálem! Jáne dúnıede qandaı qater tónse de sender úshin kórip aldym degeni. «Keldim. Kórdim. Jeńdim!» degendeı astamshylyq joq. «Aldymdaǵy bóbegim, balam úshin, osynyń bári sender úshin!» dep baýyrmal sezimmen ún qatardaı. Aldyna jaıǵasqan balasy aldynan syrǵyp ketpes úshin ony sol qolymen ǵana demese, sál búgińkirep kótergen oń qoldyń asty-ústinen qazaq dalasy kórinedi. Kıiz úıler jaıǵasqan adyrly aımaq shoqy-qyrat, taýlarǵa ulasady. Bir jerleri ashyq, sáýleli, endi bir jerleri túnerip, qaraıyp ketken aspandaǵy ártúrli túster ótken ómir men ýaqyttyń habary shyǵar. Ondaǵy ár tústiń óziniń úni bar. Sol ıyǵynan kóz salsa, qoshaqanmen oınaǵan jas bala kórinis beredi. Odan áride úıirli jylqy, qaınaǵan qazaq dalasynyń tirshiligi. Áıel-ananyń oń jaq qolynyń astynan sońyna taman kóz jibergende aldyńǵy kıiz úı aldynda shoqıyp ıt otyr. At pen ıt, jylqy, kıiz úı aldynda oınaǵan bala, dala men taý – qazaq ómiriniń beınesi desek, ár tusqa tógilgen boıaýlar ótken-ketken zamananyń kúngeıi men kóleńkesi – bári ananyń sońynda turǵany tegin emes. «Myna dúnıedegi tirshilik, mahabbat bastaýy – ana. Bári sonyń qursaǵyna, meıirimi men mahabbatyna jasyrylǵan. Ol bir qolymen seni aıalasa, bir qolymen syrttan keletin pále-jaladan seni qorǵap keledi, adamzat», dep ananyń júrek úni, jan dirilimen til qatady sýret. Olaı bolatyn sebebi, aldyna balasyn alǵan ananyń sol jaǵyna qarasańyz kún sáýlesiniń ashyq túsi sýrettelgen. Al kótergen qolynyń syrty men ıyq tusynyń boıaýy qoıý qara bolyp tutasqan. Balasy jatqan aldyńǵy omyraýy da altyn tústes sary da, ananyń arqa, ıyq tustary qaraǵa boıalǵan. Bet-álpetiniń jarymyna jýyǵy da kúńgirt, qara-qońyr tartqan. Esesine qolynyń astyndaǵy kıiz úıler men dalasy, qoshaqanmen oınaǵan jetkinshek te sary túske malynǵan. Urpaǵynyń baqytty ómiri men teńdigi jolynda janyn sala júrip, bar ǵumyryn sarp etken ana beınesin, máńgi jas ana beınesin budan artyq sýretteý múmkin be, sirá?
P.S. Muhtar Maǵaýınniń «Shaqan Sherisinde» úıge jolbarys kirip, balany ala jónelgende, eri sileıip otyrǵan kúıi qalyp, jary kóseýdi ala sala azýly jyrtqyshty qýyp ketetini bar edi ǵoı. Eri esin jıyp, esik aldyna shyqqanda, jolbarys jaryn jáýkemdep bolyp, balasyn tistep alyp, uzap bara jatqan bolatyn...
«O, analar, osyndaısyń báriń de,
Osyndaısyń jasyń-daǵy, káriń de.
Syıynatyn bolsa ómirde qudiret,
Syıynar em ana degen táńirge» (Amanjol Shamkenov) dep aqyn tegin aıtpaǵan.