Qazir álem elderiniń geosaıasaty myń qubylyp, ekonomıkada turaqsyzdyq beleń aldy. Bul kári qurlyq Eýropa túgili, Ortalyq Azııadaǵy elimizge de óz salqynyn tıgizbeı qoımaıdy. Sondyqtan da Memleket basshysy jańa Joldaýyn eń iri ári tereń taqyryptarǵa baǵyttady, basty basymdyqty ekonomıkalyq damýǵa burdy.
Ásirese otandyq óndiristi damytý, ınfraqurylym máselelerin sheshý, halyqtyń qaryz júktemesin azaıtý, zııandy eńbek jaǵdaıynda jumys isteıtin adamdardy áleýmettik qoldaý, Salyq jáne Bıýdjet kodeksterin qabyldaý, sonymen qatar sıfrlandyrý, ǵylym men tehnologııany damytý sekildi ózekti máselelerdi óz ýaqytynda sheshý úshin Prezıdent Úkimetke pármendi sharalardy ýaqtyly qabyldap, nátıjeli jumys isteý qajettigin naqty mindet etip qoıdy.
Joldaýda Qasym-Jomart Toqaev Sý resýrstary jáne ırrıgasııa mınıstrligi qurylatynyn aıtty. Bul óte durys sheshim, sý mamandary da bul bastamany quptap otyr. Ásirese sý sharýashylyǵyn basqarý júıesine túgel reforma jasalyp, «Qazsýshar», «Nura toptyq sý qubyry» jáne basqa da negizgi kompanııalarda ózgeris bolady deýi kóńilden shyqty.
Ortalyq Azııa naryǵynda sý qaýipsizdigi ortaq másele ekeni ras. Biraq keıingi jyldary elimizde sý deńgeıiniń azaıyp ketýi úlken máseleniń betin ashty. Onyń ishinde Syrdarııa ózeni aǵysyndaǵy sý deńgeıiniń jyldan-jylǵa tartylýy agrosektordyń damýyna keri áserin tıgizdi. Egin egýge yntaly, mal sharýashylyǵymen aınalysýǵa beıim sharýalar úshin sý tapshylyǵy edáýir qıyndyq týyndatty. Bul rette Prezıdenttiń «sýdy únemdeıtin ozyq tehnologııany engizý isin tezdetip, ony qoldaný aýmaǵyn jyl saıyn 150 myń gektarǵa deıin keńeıtý kerek» degeni quptarlyq is.
Al Memleket basshysynyń kólik-logıstıka salasyn qarqyndy damytýǵa naqty baǵdar qoıǵany alda turǵan máselelerdi ornyqty túrde sheshýge múmkindik bermek. Kólik mınıstrligin qaıta qurýy, úsh jyl ishinde ishki jalpy ónimdegi úles kólemin keminde 9 paıyzǵa jetkizý mindeti de naqty istiń bastalǵanyn bildiredi.
Prezıdent ótken Joldaýynda elde shıkizattyq sındrom bar ekenin ashyq aıtqan edi. Sol sındromdy jeńý – óndiristi kúsheıtý degen sóz. Q.Toqaev 2027 jylǵa deıin eýropalyq standartqa sáıkes 4 myń shaqyrym jol salý týraly oryndy pikir aıtty. Sapaly jol – baılanysty kúsheıtedi, saýda-sattyq saıasatyn, taýar aınalymyn, jol qaýipsizdigin saqtaýǵa jol ashady. Aınalyp kelgende munyń bári ekonomıkadaǵy tabys kózin eseleýdiń jolymen sabaqtasady.
Taǵy bir kókeıge qonǵany – aýdan ákimderine jergilikti bıýdjetti basqarý quqyǵyn berý bastamasy. Bul, eń aldymen, sol jerdegi máselelerdi jedel sheshý úshin qajet ekenin aıtty. Rasynda, aýdan ákimi, aýyl ákimi eń ózekti máselelerdi qalaı sheshýge bolatynyn saralaı biledi. Sondyqtan bıýdjetti baǵyttaýda da ádiletti qadam bolady.
Aldyńǵy sessııada «Qyzylorda-Aqtóbe» baǵytyndaǵy avtojoly máselesi men aýdan ákimderiniń mańyzdy ókilettikterin saqtaý boıynsha naqty is-sharalardy qabyldaý qajettigi týraly depýtattyq saýaldar joldaǵan bolatynmyn. Aımaq turǵyndarynyń suranystary búgingi Joldaýda kórinis taýyp jatyr. Bul Joldaý óńirlerde saılaýshylar tarapynan qozǵalǵan problemalarmen úndesip jatyr. Bul baǵytta amanatqa adaldyq tanytyp, depýtattyq dáneker bolýǵa múddelimiz.
Joldaýda Qasym-Jomart Toqaev orta kásipkerlikti damytý máselesine de erekshe ekpin berý kerektigin nazarǵa saldy. Onyń ishinde orta kásipkerlik salasynyń damý qarqyny baıaý ekenin jasyrmady. Otandyq taýar óndirýshilerdi qoldaý saıasatyn ornyqty túrde jalǵastyrý tapsyrmasy kóp keleli máselelerdi aldyn alýǵa jol ashady dep sanaımyn.
Bul rette Úkimetke shaǵyn bıznesti ózara birigip, iri kásip ıeleri bolýǵa yntalandyrý úshin zańǵa ózgerister engizýi kerektigin tapsyrdy. Naryqta belsendi jumys istep jatqan tabysty orta kásiporyndar kóp emes. Sondyqtan olarǵa naqty qoldaý kórsetý kerektigin aıtty. Orta kásiporyndardyń árqaısysyna qatysty naqty jospar ázirleýdi tapsyrdy.
Prezıdent Joldaýda memleket otandyq ónim óndirýshilerdi qorǵaýǵa mindetti ekenin jetkizdi. Bul – ekonomıkamyz ózgeler úshin jabyq degen sóz emes. Ekonomıkamyz basqa elderge árdaıym ashyq bolýǵa tıis. Biraq ulttyq bıznestiń múddesin biz árqashan qorǵaýymyz kerek. Otandyq kásipkerler de bul iske uıymdasyp, ortaq máselelerdi sheshýde tabandylyq tanytady.
Rasymen, biz shetke jaltaqtamaı, eldiń ónerkásiptik negizin qalyptastyrýymyz kerek. Joldaýda Memleket basshysy óndiristiń barlyq satysyn elde óndirip, ony damytýdy jáne barlyq taraptan qamtamasyz etýdi tapsyrdy. Bul rette de Syr elinde serpindi qadamdar iske asatynyna senimdimiz.
Prezıdent árdaıym aýyl ómirin jaqsartýǵa erekshe den qoıady. Solardyń biri – mashına-traktor parkiniń ábden eskirip, tozýy kúrdeli máselege aınalǵany. Jyl saıyn onyń 8-10 paıyzyn jańartyp otyrý qajettigin jetkizip, elimizdegi tehnıka óndirýshiler men sharýalardyń da múddesin eskerý qajettigin aıtty. Bul kóp sharýalardyń kókeıinde júrgen oı edi. Shaǵyn sharýa qojalyqtarynyń úlesin arttyrý, sýdy az qajet etetin daqyldarǵa mán berý, sol arqyly ónim kólemin ulǵaıtý syrt elderge degen táýeldilikti birshama azaıtady.
Joldaýda áleýmettik salaǵa kelgende, Memleket basshysy balalar men jastarǵa aıryqsha toqtaldy. Bastapqy bilim berý kapıtaly men jyl saıynǵy memlekettik syıaqy jáne ınvestısııalyq tabystyń túbegeıli qaralýyn mindettedi. Bul bala ıgiligine baryn berýge daıar ata-ana úshin de, bilim salasynyń janashyrlary úshin de erekshe jańalyq boldy.
Túptep kelgende, Ádiletti Qazaqstan qurý «máseleni bılik sheshedi» dep qol qýsyryp otyrý emes, árbir azamattyń tabandy eńbegi, janashyr qadamy men adal áreketi ǵana baıypty isterge jeteleıdi.
Marhabat JAIYMBETOV,
Májilis depýtaty