Jylda Respýblıka kúni jaqyndaǵan saıyn Egemendik deklarasııasyn qabyldaıtyn sátte bilimi men biligin, jankeshtiligi men qaısarlyǵyn tanytqan tulǵalar eske túsedi. Salyq Zımanov, Sultan Sartaev, Sherhan Murtaza, Manash Qozybaev, Jabaıhan Ábdildın, Ábish Kekilbaev bastaǵan eldiktiń eńsesin bıiktetken alyptar qataryna Aleksandr Knıagınındi de qosýǵa bolar edi.
Qazaq memlekettiliginiń irgetasyn zańdyq turǵydan bekitip, Egemendik deklarasııasyn, Táýelsizdik týraly zańdy qabyldaý kezinde Aleksandr Knıagınınniń tabandylyǵy pikirtalasqa ulasqan ózekti máselelerdiń ońtaıly sheshilýine septigin tıgizdi. Ásirese qazaq halqynyń taǵdyryna qatysty másele tyǵyryqqa tirelgen tusta Aleksandr Aleksandrovıchtiń utymdy usynysy, kerek deseńiz janaıqaıy talqylanyp otyrǵan bapqa depýtattardyń sergektikpen qaraýyna májbúr etti. Qazaq tiline memlekettik til mártebesin berýge baılanysty san saǵatqa ulasqan daý-damaı barysynda Knıagınınniń paıym-parasaty sheshýshi ról atqarǵanyn aıtqan bolar edik.
Reseılik patsha tusynda da, keıingi keńes ókimeti kezinde de az halyqtardyń kórgen quqaıy az bolǵan joq. «Myń ólip, myń tirilgen» halyq myń birinshi múmkindigin, ıaǵnı azattyq alý sátin ýystan shyǵaryp almaýǵa tıis edi. Alaıda qazaq eliniń egemendigine qarsylar az bolmaı shyqty. Sheraǵanyń, Sherhan Murtazanyń aıtqany osyny eske salady: «...Mine, osylardyń kebin kımes úshin Qazaqstan táýelsiz memleket bolsyn dedik. Muny izgi talapty, adal nıetti depýtattar túgel túsinedi, qoldaıdy dep úmittendik. Obaly ne kerek, depýtat Knıagının sııaqty túsingenderi de bar. Al biraq osy basy ashyq talassyz aqıqat doda kókparǵa aınalady dep kim oılaǵan».
Ultyńnyń sózin sóılegen kisi qandaı qurmet kórsetýge de laıyqty. Knıagınınge degen qurmetimiz erekshe bolatyny da sol. Bizge Aleksandr Aleksandrovıchpen tikeleı tanysyp, alǵys aıtýdyń sáti túsken joq. Teledıdardan sóılegenin kórdik, gazetke basylǵan sózin oqydyq. Rıza boldyq. Sanasyna óktem halyqtyń ıdeologııasy ábden sińip ketkender ana tiliniń tórge ozýyna qarsy bolǵanda, qazaq tiliniń aıbynyn asyrýǵa umtylǵan Knıagınındiki erlik qoı. Astananyń «Shubar» alabyndaǵy Knıagının kóshesimen ótken saıyn osy tulǵanyń qadir-qasıetine jete aldyq pa degen oı keledi.
Egemendik týraly deklarasııany qabyldaıtyn sátte qazaq halqynyń múddesin qoldap, Birikken Ulttar Uıymy sekildi iri halyqaralyq uıymdarda Qazaqstan atynan qazaq halqynyń ókilettigi tanylatyn bolsyn dep tabandylyq tanytqan osy – San Sanych.
«Muny Qazaqstanda turatyn ózge ulttyq toptar túsinip qabyldaıdy degen oıdamyn. Sebebi atalǵan halyqaralyq uıymda, aıtalyq, ýkraın halqynyń ókilettigin Ýkraına, belorýs halqynyń ókilettigin Belorýssııa tanytady», degen-di Aleksandr Aleksandrovıch. Irgeli uıymǵa Qazaqstan atynan qazaq halqynyń ókilettigi tanylǵany óz aldyna, búginde BUU-nyń halyqaralyq deńgeıde bedeli bıik bolýyna úles qosyp keledi. Kúni keshe ǵana AQSh-qa barǵan saparynda mártebeli uıymnyń tórinen el Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaevtyń sóılegen sózi osynyń dáleli.
Joǵarǵy keńestiń depýtaty retinde Aleksandr Aleksandrovıch qazaq tilin memlekettik til dárejesine kóterý úshin kúsh-jigerin jumsaǵanyn umytýǵa bola ma, sirá.
«Kez kelgen ultshyldyq tamyry táýelsizdik jolyndaǵy, azattyq, óz ulty úshin kúreste jatyr. Bul – qasterli sezim. Memlekettik táýelsizdik – qazaq halqynyń ǵasyrlar boıǵy armany. Qazaq jerin mekendegen biz, qazaq emes halyqtar, bárimiz birdeı sol názik sezimge árqashan óz sezimimizdeı qurmetpen qaraıyq» degen-di memlekettik til tóńireginde pikirtalas órbigende.
KSRO Prezıdenti Mıhaıl Gorbachev alyp el ydyrap, qolynan bıligi sýsyp bara jatqan tusta Qazaqstannyń soltústik oblystaryna qatysty kóńilge qonbaıtyn áńgimeni byqsytqany bar. Jer tutastyǵyna kúmán keltirip. Osyndaı sátte Aleksandr Knıagının únsiz qala almady.
«Keıbireýler tarıh pen búgingi jaǵdaıdyń arajigin shatastyratyn sekildi. Búginge ótken kúnniń ólshemimen qaraýǵa bolmaıdy. Aıtalyq, respýblıkamyzdyń birqatar oblysyn Reseıge qosý jóninde baz bireýler daýryǵyp júr, men olardy úzildi-kesildi aıyptaımyn. Máselen, Oral qazaqtyń jeri me – qazaqtyń jeri! Oǵan endi eshkimniń de qol suǵýǵa qaqysy joq!»
Bul pikir qazir qulaqqa úırenshikti bolyp kóriner. Al osydan otyz jyldan asa ýaqyt buryn zań shyǵarýshy organnyń minberinen osylaısha sóz qozǵaý, sóz joq, batyldyqty talap etetin edi. Oǵan qosa, ózimiz ǵasyrlar boıy «ulylyǵyna» bas ıip kelgen ulttyń ókili qazaq ultynyń múddesin qorǵaýy múmkin emesteı kórinetin. Ol zadynda, erdiń eriniń qolynan keler is-ti.
Aleksandr Aleksandrovıch el táýelsizdigin jarııalaı salysymen memlekettiń kósh-kerýeni birden órkenıet jolyna túse qoımaıtynyn jaqsy túsindi. Oǵan halyqtyń talap-tilegine qulaq asatyn, damyǵan elderdiń tájirıbesine súıene otyryp, jurtyn ıgi isterge jumyldyratyn kúshti bılik kerek. Bılik bolǵan da qatyp qalǵan memlekettik apparat emes, qarapaıym halqynyń muń-muqtajyn sheshetin, aýyr júgin jeńildetetin «el úshin týǵan erlerden» jasaqtalǵan bılik. Jeke múddeniń yńǵaıyna qyzmet etetin bıliktiń aqyry jaqsylyqqa aparmaıtynyn San Sanych jaqsy túsindi. Túsingeni sol, bıliktiń bura tartyp bara jatqanyna kúıinip, janaıqaıyn gazet arqyly jetkizýge umtyldy. 1998 jyly qyrkúıekte Qazaqstan Prezıdentine ashyq hat jazýy osynyń dáleli. Taqyryby – «Qazaqstan halqynyń búgini men bolashaǵy» dep atalady.
«О́zimdi qazaq halqynyń orys balasy sanaımyn. Sizge qazaqtardyń da, orystardyń da, tutas alǵanda, bizdiń jas memleketimizdiń qalyptasqan ómiri týraly alańdaýshylyqpen qaıyrylyp otyrmyn. Kóptegen jurttyń esinde bolar, men qazaq halqynyń ózin-ózi bıleýine degen quqyn qorǵadym, qazaq tilin memlekettik til dep taný týraly, quqyq qorǵaý, ekologııa, ekonomıka salalarynda, Konstıtýsııalyq komıssııada belsendi jumys istedim. Meniń Joǵarǵy keńestiń sessııasynda, telearnada, buqaralyq aqparat quraldarynda sóılegen sózderim ártúrli qabyldandy. Bireýleri maquldasa, endi bireýleri jekkórinishpen qabyldap, qazaqtyń múddesine bola orystardy umytyp ketkenimdi aıtyp, kinálady. Al men ar-uıatym ne deıdi, soǵan sáıkes áreket ettim jáne solaı ete beremin de», dedi abzal azamat. Aleksandr Knıagının baqılyqqa ozǵanǵa deıin de osy ustanymynan aınyǵan joq.
Kúni keshe ǵana Mádenıet jáne aqparat mınıstrligi Mádenıetaralyq jáne etnosaralyq birlikti nyǵaıtýǵa arnalǵan baıqaýdyń úzdikterin marapattady. El birligine eleýli úles qosatyn ıgi bastama der edik. Osy baıqaý aıasynda el egemendigi men táýelsizdigin alý jolynda erekshe eńbek sińirgen Aleksandr Knıagının atyndaǵy arnaıy syılyq taǵaıyndalǵany jón bolar edi. «Qazaqtyń orys balasy» osyndaı qurmetke ábden laıyqty.